پرش به محتوا

مانوی، دین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Karimian (بحث | مشارکت‌ها)
۸۴۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''مانوی، دین،''' نظامی اعتقادی و آئینی مبتنی بر ثنویت نور و ظلمت، كه [[مانی]]<sup>*</sup> مؤسس آن بود. جهان‌شناسی مانوی شدیداً صبغة گنوسی داشت. بنا بر اسطورة آفرینش مانوی، در آغاز، قلمرو نور به پادشاهی «زُروان» یا «پدربزرگی» یا «پدرروشنی»، در بالا و جدای از قلمرو ظلمت قرار داشت كه در پائین بود و اهریمن بر آن فرمان می‌راند. اما اهریمن به قلمرو نور حمله برد و بخشی از آن را بلعید و به این ترتیب نور با ظلمت درآمیخت؛ این آمیختگی سرآغاز زنجیره‌ای از آفرینش‌های پی در پی بود. پدر روشنی ایزدان متعدد را به زندگی فرا خواند؛ عالم را از پیكر دیوان به صورت كنونی آفرید، و چرخی آسمانی برای پالایش تدریجی نور و جدایی آن از ظلمت ایجاد كرد تا فرآیند بازگشت نور به منشاء خود میسر شود.<sup>1</sup> بر این مبنا، عالم مادی ماهیتی پلید و ظلمانی دارد و زندانی است كه پاره‌های نور در همة اجزای آن و به‌ویژه به صورت روح در پیكر انسانی، اسیرند. نجات هر فرد در رسیدن به معرفت به این حقیقت، و سپس تلاش برای رهایی از طریق پیروی از آئین مانوی است.  
[[پرونده:تصویری-نقاشی-شده-از-مانی.jpg|بندانگشتی|تصویر مانی، پیامبر آیین مانوی، برگرفته از سایت ایران همسفر، قابل بازیابی از [https://iranhamsafar.com/culture-and-history/18515/ https://iranhamsafar.com]]]
'''مانوی، دین،''' نظامی اعتقادی و آئینی مبتنی بر ثنویت نور و ظلمت، که [[مانی]]<sup>*</sup> مؤسس آن بود. جهان‌شناسی [[مانوی، دین|مانوی]] شدیداً صبغه گنوسی داشت. بنا بر اسطوره آفرینش [[مانوی، دین|مانوی]]، در آغاز، قلمرو نور به پادشاهی «زُروان» یا «پدربزرگی» یا «پدرروشنی»، در بالا و جدای از قلمرو ظلمت قرار داشت که در پائین بود و اهریمن بر آن فرمان می‌راند. اما اهریمن به قلمرو نور حمله برد و بخشی از آن را بلعید و به این ترتیب نور با ظلمت درآمیخت؛ این آمیختگی سرآغاز زنجیره‌ای از آفرینش‌های پی در پی بود. پدر روشنی ایزدان متعدد را به زندگی فرا خواند؛ عالم را از پیکر دیوان به صورت کنونی آفرید، و چرخی آسمانی برای پالایش تدریجی نور و جدایی آن از ظلمت ایجاد کرد تا فرآیند بازگشت نور به منشاء خود میسر شود<ref>  اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. '''''اسطوره آفرینش در آئین مانی'''''. تهران: فکر روز، 1375، ص 55 به بعد.</ref><ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 84-90.</ref><ref>تقی‌زاده، سید حسن. '''''مانی و دین او'''''. تهران: چاپخانه ‌مجلس، 1335، ص 37-44.</ref><ref>Asmussen, J.P. «Manichaeism», '''''Historia Religionum'''.'' ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, P. 595</ref><ref>Gnoli, G. «Manichaeism», '''''The Encyclopedia of Religion'''''. ed., Mirca Eliade, New York: Macmillan, 1987, Vol. IX, P. 26</ref><ref>Jackson, A.V.W. '''''Researches in Manichaeism'''''. New York: Colombia University Press, 1932, PP. 8-11</ref><ref>Widengren. G. '''''Mani and Manichaeism'''''. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 59-73</ref>. بر این مبنا، عالم مادی ماهیتی پلید و ظلمانی دارد و زندانی است که پاره‌های نور در همه اجزای آن و به‌ویژه به صورت روح در پیکر انسانی، اسیرند. نجات هر فرد در رسیدن به معرفت به این حقیقت، و سپس تلاش برای رهایی از طریق پیروی از آئین مانوی است.  


پیروان این دین به دو گروه نیوشاگان (شنوندگان) كه مردمان عادی بودند، و برگزیدگان كه پنج طبقة آموزگاران و روحانیان را تشكیل می‌دادند، تقسیم می‌شدند. نیوشاگان موظف به خواندن نماز، روزه گرفتن در ایامی خاص، رعایت پرهیزهای اخلاقی و خوراكی (نخوردن گوشت)، ترك گناه، اعتراف و توبه، شركت در آئین‌های جمعی و نیز كمك به برگزیدگان بودند و در این صورت امید آن داشتند كه در زندگی بعدی خود یكی از برگزیدگان باشند (مانویان به تناسخ اعتقاد داشتند.). برگزیدگان مانوی علاوه بر این‌ها، پرهیزهای دشوارتری چون عدم ازدواج، اجتناب از هرگونه تلاش برای تهیة غذا، دوری از رفاه مادی و روزه‌های مكرر را رعایت می‌كردند و امیدوار بودند كه پس از مرگ، روح یا نور اسیر در بدنشان رها شده و به بهشت نور بپیوندد.<sup>2</sup>  
پیروان این دین به دو گروه نیوشاگان (شنوندگان) که مردمان عادی بودند، و برگزیدگان که پنج طبقه آموزگاران و روحانیان را تشکیل می‌دادند، تقسیم می‌شدند. نیوشاگان موظف به خواندن نماز، روزه گرفتن در ایامی خاص، رعایت پرهیزهای اخلاقی و خوراکی (نخوردن گوشت)، ترک گناه، اعتراف و توبه، شرکت در آئین‌های جمعی و نیز کمک به برگزیدگان بودند و در این صورت امید آن داشتند که در زندگی بعدی خود یکی از برگزیدگان باشند (مانویان به تناسخ اعتقاد داشتند.). برگزیدگان مانوی علاوه بر این‌ها، پرهیزهای دشوارتری چون عدم ازدواج، اجتناب از هرگونه تلاش برای تهیه غذا، دوری از رفاه مادی و روزه‌های مکرر را رعایت می‌کردند و امیدوار بودند که پس از مرگ، روح یا نور اسیر در بدنشان رها شده و به [[بهشت]] نور بپیوندد<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 92.</ref><ref>وامقی، ایرج. '''''نوشته‌های مانی و مانویان'''''. تهران: سوره، 1378، ص 42-46.</ref><ref>تقی‌زاده، سید حسن. '''''مانی و دین او'''''. تهران: چاپخانه ‌مجلس، 1335، ص 51-54.</ref><ref>Asmussen, J.P. «Manichaeism», '''''Historia Religionum'''.'' ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, PP. 581-583, 598-600</ref><ref>اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. '''''اسطوره آفرینش در آئین مانی'''''. تهران: فکر روز، 1375، ص 74-75.</ref><ref>Jackson, A.V.W. '''''Researches in Manichaeism'''''. New York: Colombia University Press, 1932, PP. 12-13</ref><ref>Widengren. G. '''''Mani and Manichaeism'''''. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 96-99


در معادشناسی مانوی در پایان كار جهان، آنگاه كه همة ذرات نور به منشاء خود بازگردند، پس از دورة كوتاهی كه در آن دین مانوی به پیروزی می‌رسد و عیسی ظهور می‌كند و بر تخت می‌نشیند، ایزدان نگهدارندة آسمان‌ها و زمین آن‌ها را رها می‌كنند تا در هم بریزند و در این حال، آتشی ایجاد می‌شود كه 1468 سال به طول می‌انجامد و همه چیز را می‌سوزاند تا آخرین پاره‌های نور نیز رها شوند. آن‌گاه دیوان، اهریمن و ماده در قعر چاهی كه سر آن با سنگ عظیمی پوشانده می‌شود، زندانی می‌شوند و كیهان به وضعیت پیش از آمیختگی خود باز می‌گردد.<sup>3</sup>  
</ref>.


پس از مرگ مانی، با تعقیب و آزار مانویان در ایران، پیروان این دین به تدریج به سوی شرق و غرب كوچیدند.حاصل این مهاجرت، انتشار این دین در شرق تا تركستان و چین، و در غرب تا آفریقا و اروپا بود، چنانكه سدة 4 م را «سدة مانوی غرب» نامیده‌اند. اما این دین از یك سو به سبب ماهیت اعتقادی و پرهیزهای خاص خود، و از سوی دیگر به سبب مخالفت حاكمان و رهبران ادیان دیگر با آن رو به افول نهاد و در غرب پس از سدة 6 م و در شرق پس از سدة 8 م از میان رفت.<sup>4</sup>  
در معادشناسی مانوی در پایان کار جهان، آنگاه که همه ذرات نور به منشاء خود بازگردند، پس از دوره کوتاهی که در آن دین مانوی به پیروزی می‌رسد و [[عیسی (ع)|عیسی]] ظهور می‌کند و بر تخت می‌نشیند، ایزدان نگهدارنده آسمان‌ها و زمین آن‌ها را رها می‌کنند تا در هم بریزند و در این حال، آتشی ایجاد می‌شود که 1468 سال به طول می‌انجامد و همه چیز را می‌سوزاند تا آخرین پاره‌های نور نیز رها شوند. آن‌گاه دیوان، اهریمن و ماده در قعر چاهی که سر آن با سنگ عظیمی پوشانده می‌شود، زندانی می‌شوند و کیهان به وضعیت پیش از آمیختگی خود باز می‌گردد<ref>  بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 90-91.</ref><ref>تقی‌زاده، سید حسن. '''''مانی و دین او'''''. تهران: چاپخانه ‌مجلس، 1335، ص 46-47.</ref><ref>Asmussen. Ibid. P. 605; Greenlees, D. '''''The Gospel of Prophet Mani'''''. Madras, The Philosophical Publishing House, 1956, PP. 137-140</ref>.


(← زُروانی، آئین)
پس از مرگ مانی، با تعقیب و آزار مانویان در [[کشور ایران|ایران]]، پیروان این دین به تدریج به سوی شرق و غرب کوچیدند.حاصل این مهاجرت، انتشار این دین در شرق تا ترکستان و [https://dmelal.ir/index.php?title=%DA%86%DB%8C%D9%86 چین]، و در غرب تا آفریقا و اروپا بود، چنانکه سده 4 م را «سده مانوی غرب» نامیده‌اند. اما این دین از یک سو به سبب ماهیت اعتقادی و پرهیزهای خاص خود، و از سوی دیگر به سبب مخالفت حاکمان و رهبران ادیان دیگر با آن رو به افول نهاد و در غرب پس از سده 6 م و در شرق پس از سده 8 م از میان رفت<ref>بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 83-84.</ref><ref>وامقی، ایرج. '''''نوشته‌های مانی و مانویان'''''. تهران: سوره، 1378، ص 46-48.</ref><ref>تقی‌زاده، سید حسن. '''''مانی و دین او'''''. تهران: چاپخانه ‌مجلس، 1335، ص 17-20.</ref><ref>Widengren. G. '''''Mani and Manichaeism'''''. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 117-134</ref><ref>Asmussen, J.P. «Manichaeism», '''''Historia Religionum'''.'' ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, P. 592-594</ref>.


== نیز نگاه کنید به ==


'''مآخذ:'''
* [[مانی]]
* [[مسیحی، دین]]
* [[مندائی، دین]]
* [[دین یهودی]]
* [[زرتشتی، دین]]
* [[زُروانی، آئین]]


1-     اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. '''''اسطورة آفرینش در آئین مانی'''''. تهران: فكر روز، 1375، ص 55 به بعد؛ بهار، مهرداد. '''''ادیان آسیایی'''''. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 84-90؛ تقی‌زاده، سید حسن. '''''مانی و دین او'''''. تهران: چاپخانة ‌مجلس، 1335، ص 37-44؛
== '''مآخذ'''   ==
<references />


Asmussen, J.P. «Manichaeism», '''''Historia Religionum'''.'' ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, P. 595; Gnoli, G. «Manichaeism», '''''The Encyclopedia of Religion'''''. ed., Mirca Eliade, New York: Macmillan, 1987, Vol. IX, P. 26; Jackson, A.V.W. '''''Researches in Manichaeism'''''. New York: Colombia University Press, 1932, PP. 8-11; Widengren. G. '''''Mani and Manichaeism'''''. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 59-73;
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


2-     بهار. همان. ص 92؛ وامقی، ایرج. '''''نوشته‌های مانی و مانویان'''''. تهران: سوره، 1378، ص 42-46؛ تقی‌زاده. ص 51-54؛ اسماعیل‌پور. همان. ص 74-75؛ 
== نویسنده مقاله ==
 
نامعلوم
Asmussen. Ibid. PP. 581-583, 598-600; Jackson. Ibid. PP. 12-13; Widengren. Ibid. PP. 96-99.
[[رده:ادیان و مذاهب]]
 
[[رده:ادیان]]
3-     بهار. همان. ص 90-91؛ تقی‌زاده. همان. ص 46-47؛
 
Asmussen. Ibid. P. 605; Greenlees, D. '''''The Gospel of Prophet Mani'''''. Madras, The Philosophical Publishing House, 1956, PP. 137-140.
 
4-     بهار. همان. ص 83-84؛ وامقی. همان. ص 46-48؛ تقی‌زاده. همان. ص 17-20؛
 
Widengren. Ibid. PP. 117-134; Asmussen. Ibid. PP. 592-594.

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۰۷

تصویر مانی، پیامبر آیین مانوی، برگرفته از سایت ایران همسفر، قابل بازیابی از https://iranhamsafar.com

مانوی، دین، نظامی اعتقادی و آئینی مبتنی بر ثنویت نور و ظلمت، که مانی* مؤسس آن بود. جهان‌شناسی مانوی شدیداً صبغه گنوسی داشت. بنا بر اسطوره آفرینش مانوی، در آغاز، قلمرو نور به پادشاهی «زُروان» یا «پدربزرگی» یا «پدرروشنی»، در بالا و جدای از قلمرو ظلمت قرار داشت که در پائین بود و اهریمن بر آن فرمان می‌راند. اما اهریمن به قلمرو نور حمله برد و بخشی از آن را بلعید و به این ترتیب نور با ظلمت درآمیخت؛ این آمیختگی سرآغاز زنجیره‌ای از آفرینش‌های پی در پی بود. پدر روشنی ایزدان متعدد را به زندگی فرا خواند؛ عالم را از پیکر دیوان به صورت کنونی آفرید، و چرخی آسمانی برای پالایش تدریجی نور و جدایی آن از ظلمت ایجاد کرد تا فرآیند بازگشت نور به منشاء خود میسر شود[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷]. بر این مبنا، عالم مادی ماهیتی پلید و ظلمانی دارد و زندانی است که پاره‌های نور در همه اجزای آن و به‌ویژه به صورت روح در پیکر انسانی، اسیرند. نجات هر فرد در رسیدن به معرفت به این حقیقت، و سپس تلاش برای رهایی از طریق پیروی از آئین مانوی است.

پیروان این دین به دو گروه نیوشاگان (شنوندگان) که مردمان عادی بودند، و برگزیدگان که پنج طبقه آموزگاران و روحانیان را تشکیل می‌دادند، تقسیم می‌شدند. نیوشاگان موظف به خواندن نماز، روزه گرفتن در ایامی خاص، رعایت پرهیزهای اخلاقی و خوراکی (نخوردن گوشت)، ترک گناه، اعتراف و توبه، شرکت در آئین‌های جمعی و نیز کمک به برگزیدگان بودند و در این صورت امید آن داشتند که در زندگی بعدی خود یکی از برگزیدگان باشند (مانویان به تناسخ اعتقاد داشتند.). برگزیدگان مانوی علاوه بر این‌ها، پرهیزهای دشوارتری چون عدم ازدواج، اجتناب از هرگونه تلاش برای تهیه غذا، دوری از رفاه مادی و روزه‌های مکرر را رعایت می‌کردند و امیدوار بودند که پس از مرگ، روح یا نور اسیر در بدنشان رها شده و به بهشت نور بپیوندد[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴].

در معادشناسی مانوی در پایان کار جهان، آنگاه که همه ذرات نور به منشاء خود بازگردند، پس از دوره کوتاهی که در آن دین مانوی به پیروزی می‌رسد و عیسی ظهور می‌کند و بر تخت می‌نشیند، ایزدان نگهدارنده آسمان‌ها و زمین آن‌ها را رها می‌کنند تا در هم بریزند و در این حال، آتشی ایجاد می‌شود که 1468 سال به طول می‌انجامد و همه چیز را می‌سوزاند تا آخرین پاره‌های نور نیز رها شوند. آن‌گاه دیوان، اهریمن و ماده در قعر چاهی که سر آن با سنگ عظیمی پوشانده می‌شود، زندانی می‌شوند و کیهان به وضعیت پیش از آمیختگی خود باز می‌گردد[۱۵][۱۶][۱۷].

پس از مرگ مانی، با تعقیب و آزار مانویان در ایران، پیروان این دین به تدریج به سوی شرق و غرب کوچیدند.حاصل این مهاجرت، انتشار این دین در شرق تا ترکستان و چین، و در غرب تا آفریقا و اروپا بود، چنانکه سده 4 م را «سده مانوی غرب» نامیده‌اند. اما این دین از یک سو به سبب ماهیت اعتقادی و پرهیزهای خاص خود، و از سوی دیگر به سبب مخالفت حاکمان و رهبران ادیان دیگر با آن رو به افول نهاد و در غرب پس از سده 6 م و در شرق پس از سده 8 م از میان رفت[۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲].

نیز نگاه کنید به

مآخذ  

  1. ↑   اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. اسطوره آفرینش در آئین مانی. تهران: فکر روز، 1375، ص 55 به بعد.
  2. ↑ بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 84-90.
  3. ↑ تقی‌زاده، سید حسن. مانی و دین او. تهران: چاپخانه ‌مجلس، 1335، ص 37-44.
  4. ↑ Asmussen, J.P. «Manichaeism», Historia Religionum. ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, P. 595
  5. ↑ Gnoli, G. «Manichaeism», The Encyclopedia of Religion. ed., Mirca Eliade, New York: Macmillan, 1987, Vol. IX, P. 26
  6. ↑ Jackson, A.V.W. Researches in Manichaeism. New York: Colombia University Press, 1932, PP. 8-11
  7. ↑ Widengren. G. Mani and Manichaeism. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 59-73
  8. ↑ بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 92.
  9. ↑ وامقی، ایرج. نوشته‌های مانی و مانویان. تهران: سوره، 1378، ص 42-46.
  10. ↑ تقی‌زاده، سید حسن. مانی و دین او. تهران: چاپخانه ‌مجلس، 1335، ص 51-54.
  11. ↑ Asmussen, J.P. «Manichaeism», Historia Religionum. ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, PP. 581-583, 598-600
  12. ↑ اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. اسطوره آفرینش در آئین مانی. تهران: فکر روز، 1375، ص 74-75.
  13. ↑ Jackson, A.V.W. Researches in Manichaeism. New York: Colombia University Press, 1932, PP. 12-13
  14. ↑ Widengren. G. Mani and Manichaeism. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 96-99
  15. ↑   بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 90-91.
  16. ↑ تقی‌زاده، سید حسن. مانی و دین او. تهران: چاپخانه ‌مجلس، 1335، ص 46-47.
  17. ↑ Asmussen. Ibid. P. 605; Greenlees, D. The Gospel of Prophet Mani. Madras, The Philosophical Publishing House, 1956, PP. 137-140
  18. ↑ بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران:‌ چشمه، 1375، ص 83-84.
  19. ↑ وامقی، ایرج. نوشته‌های مانی و مانویان. تهران: سوره، 1378، ص 46-48.
  20. ↑ تقی‌زاده، سید حسن. مانی و دین او. تهران: چاپخانه ‌مجلس، 1335، ص 17-20.
  21. ↑ Widengren. G. Mani and Manichaeism. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 117-134
  22. ↑ Asmussen, J.P. «Manichaeism», Historia Religionum. ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, P. 592-594

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

نامعلوم

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=مانوی،_دین&oldid=8394»