پرش به محتوا

مهابادی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
    
    
مهابادی/ mæhābādi/، (← كردی)، از گویش‌های كردی مركزی است كه از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی|كردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد.<sup>1</sup> (← سنندج)  
[[مهابادی]]/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از [[زبان های ایرانی|زبان‌های ایرانی]] شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با [[کردی]] [[سنندج]] و سلیمانیه رابطه خواهری دارد<ref name=":1">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref><ref>بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.</ref>. (← [[سنندج]])  


مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی<sup>2</sup> در محدوده كردستان مُكری واقع شده است.<sup>3</sup> طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌كنند. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِك، ملكری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُكری و بیگ‌زاده وجود دارند.<sup>5</sup> در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است.<sup>6</sup> بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش كردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌كنند. در گویش كردی مهاباد و دیگر گویش‌های كردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمكامی شده) و /l/ كامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تك زنشی هر یك یك واج و تمایز دهنده معنی هستند.<sup>7</sup> در كردی مركزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»).<sup>8</sup> به نظر می‌رسد كه در این گویش تركیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد.<sup>9</sup> اما كاربرد آن تنها به اجتماع یك همخوان و یكی از نیم واكه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<sup>10</sup> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است. هجای cvccc كم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت».<sup>11</sup> نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نكره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد.<sup>12</sup> ساخت اضافه در گویش‌های مركزی و شمالی كردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر كرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه».<sup>13</sup> از ویژگی‌های بارز كردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود.<sup>14</sup> این ویژگی كه «ارگاتیو» نامیده می‌شود در كردی مهابادی به چشم می‌خورد.<sup>15</sup>  kitebaka- š dâne «كتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<sup>16</sup> بر نگارش كردی مهابادی در ایران از خط فارسی كه مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>17</sup>
مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در [[آذربایجان غربی|استان آذربایجان غربی]]<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.</ref> در محدوده کردستان مُکری واقع شده است<ref>FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213</ref>. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.</ref>. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند<ref>سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.</ref>. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.</ref><ref>Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3</ref>. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند.  


در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند<ref name=":0" /><ref name=":1" />. در [[کردی]] مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.</ref>. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد<ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.</ref>. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»<ref name=":0" /><ref>رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان کردی''. تهران: ترفند، 1379، ص83.</ref> به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است<ref>کلباسی، ایران. ''گویش کردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص19.</ref><ref name=":2">Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480</ref><ref name=":3">بلو، جویس. «کردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.</ref>. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت».


مآخذ:
نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد<ref name=":3" /><ref name=":2" />. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه»<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.</ref>. از ویژگی‌های بارز [[کردی]] و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد<ref>ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. جلد دوم، ص431.</ref>.  kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)<ref>ارانسکی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.</ref> بر نگارش کردی مهابادی در [[کشور ایران|ایران]] از خط [[فارسی]] که مبتنی بر الفبای [[عربی]] است، استفاده می‌شود<ref>kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.</ref>.


1.    Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", ''Encyclopeadia of Islam''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479.
== نیز نگاه کنید به ==


و نیز: بلو، جویس. «كردی». ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.
* [[زبان های ایرانی]]
* [[کردی]]


2.    كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.
* [[سنندجی]]


3.    FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213.
* [[کرمانشاهی]]


4.    كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص18.
* [[هورامی]]


5.    سالنامه آماری كشور 1382. تهران: مركز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.
* [[گیلکی]]


6.    Edmonds, C, J''. kurds, Turks and Arabs''. London: Oxford University Press. 1975, p. 3.
* [[لری]]


ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص545.
* [[ممسنی]]


7.    Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 479.
* [[بختیاری]]


ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص545.
* [[لکی]]


8.    كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص4.
* [[مازندرانی]]


9.    رخزادی، علی. ''آواشناسی و دستور زبان كردی''. تهران: ترفند، 1379، ص84.
== مآخذ ==
<references />


10.  كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص4.
== منبع اصلی ==
 
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
ـ و نك. رخزادی، علی. ص83.
 
11.  Mackenzie, D. N. ''Encyclopeadia of Islam''. P. 480.
 
ـ و نك. كلباسی، ایران. ''گویش كردی مهاباد''. ص19.
 
ـ و نك. بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.
 
12.  Mackenzie, D. N''. Encyclopeadia of Islam''. P. 480.
 
ـ و نك: . بلو، جویس. ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. ص546.
 
13.  Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.
 
14.  كلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان كردی مهاباد، سنندج و كرمانشاه»، ''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.'' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.
 
15.  ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، ''راهنمای زبان‌های ایرانی''. جلد دوم، ص431.
 
16.  ارانسكی، م. یوسیف''. زبان‌های ایرانی''. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.
 
<nowiki>:</nowiki>و نك kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" ''The Encyclopeadia'' of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.


== نویسنده مقاله ==
آتوسا رستم بیک تفرشی
آتوسا رستم بیک تفرشی
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:زبان شناسی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۵

مهابادی/ mæhābādi/، (← کردی)، از گویش‌های کردی مرکزی است که از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی به شمار می‌رود و با کردی سنندج و سلیمانیه رابطه خواهری دارد[۱][۲]. (← سنندج)

مهاباد امروز، ساوجبلاغ دیروز، در استان آذربایجان غربی[۳] در محدوده کردستان مُکری واقع شده است[۴]. طوایف مختلفی در این ناحیه زندگی می‌کنند[۵]. در این منطقه ایل‌هایی به نام منگور، مامش، پشدری، گورِک، ملکری، بریاجی، سِوه‌سینی، پیران، دِه‌بُکری و بیگ‌زاده وجود دارند[۶]. در 1375 جمعیت مهاباد 107799 نفر بوده است[۷][۸]. بخش قابل ملاحظه‌ای از این جمعیت به گویش کردی مهابادی به عنوان زبان اول یا دوم صحبت می‌کنند.

در گویش کردی مهاباد و دیگر گویش‌های کردی اطراف آن، همخوان /t/ نرمکامی شده) و /l/ کامی، /r/ (چند زنشی) و /?/ تک زنشی هر یک یک واج و تمایز دهنده معنی هستند[۷][۱]. در کردی مرکزی و جنوبی تمایز میان /v/ و /w/ از بین رفته است و صورت غالب /w/ است. (āw «آب»)[۹]. به نظر می‌رسد که در این گویش ترکیب دو همخوان یا خوشه همخوانی آغازی وجود داشته باشد[۱۰]. اما کاربرد آن تنها به اجتماع یک همخوان و یکی از نیم واکه‌های /y، w/ محدود می‌شود، مانند /swēnd/ «سوگند»، /gyân/ «جان»، /xwen/ «خون»[۷][۱۱] به این ترتیب ساختمان هجا در این گویش (c) (c) (c) v (c) c است[۱۲][۱۳][۱۴]. هجای cvccc کم دیده می‌شود: /royšt/ «رفت».

نشانه معرفه در این گویش /-a/ یا /-aka/ است و نشانه نکره /-e/ یا /-ek/ می‌باشد[۱۴][۱۳]. ساخت اضافه در گویش‌های مرکزی و شمالی کردی به ویژه در حالت جمع احتمالاً تحت تأثیر ارمنی تغییر کرده و به وسیله "da" ساخته می‌شود: pyâw- ī da pâšâ «مردانِ پادشاه»[۱۵]. از ویژگی‌های بارز کردی و غالب زبان‌ها و گویش‌های ایرانی مطابقت زمان گذشته افعال متعدی با مفعول است و فاعل به صورت وند به مفعول متصل شود[۱۶]. این ویژگی که «ارگاتیو» نامیده می‌شود در کردی مهابادی به چشم می‌خورد[۱۷].  kitebaka- š dâne «کتاب را به من داد» (/dâne/ «داده شدم»)[۱۸] بر نگارش کردی مهابادی در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود[۱۹].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479
  2. ↑ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص543.
  3. ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص17.
  4. ↑ FAGLETON, W. and NEUMANN, R. "MAHĀBĀD", Encyclopeadia of Islam, LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 1213
  5. ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص18.
  6. ↑ سالنامه آماری کشور 1382. تهران: مرکز آمار ایران، دفتر انتشارات و اطلاع‌رسانی، 1383، ص 61.
  7. ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص545.
  8. ↑ Edmonds, C, J. kurds, Turks and Arabs. London: Oxford University Press. 1975, p. 3
  9. ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص4.
  10. ↑ رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص84.
  11. ↑ رخزادی، علی. آواشناسی و دستور زبان کردی. تهران: ترفند، 1379، ص83.
  12. ↑ کلباسی، ایران. گویش کردی مهاباد. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1362، ص19.
  13. ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ Mackenzie, D. N. "Kurds, Language", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p.480
  14. ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1383، جلد دوم، ص546.
  15. ↑ Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.
  16. ↑ کلباسی، ایران. «مقایسه‌ای میان کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران. 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.
  17. ↑ ویندفور، گرنوت‌ ر. ال و آرمور، ان. «زبان‌های ایرانی نو غربی»، راهنمای زبان‌های ایرانی. جلد دوم، ص431.
  18. ↑ ارانسکی، م. یوسیف. زبان‌های ایرانی. ترجمه علی‌اشرف صادقی، تهران: سخن، 1378، ص127.
  19. ↑ kreyen Bruek, p.g. "Kurdish" The Encyclopeadia of languages & Linguistics. Ed. RE. Asher. Oxford: pergman, 1944. vol 4, p 1880.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

آتوسا رستم بیک تفرشی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=مهابادی&oldid=8722»