میرزا رضاخان طباطبائی نائینی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۲۲

طباطبائی‌نائینی، میرزا رضاخان (1290ق - 1873م 1305^*ش)، ادیب، نمایشنامه‌ نویس، روزنامه نویس و رجل سیاسی دوره قاجار.

میرزا رضا فرزند میرزاحسن خان مستوفی بود و در قریه حصار از توابع ولایت ثلاث نائین به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در نائین و حوزه علمیه علوم عربی وادبی و فلسفه قدیم را در حوزه علمیه اصفهان خواند^[۱]^[۲]^[۳]. در نهضت مشروطه نقش مهمی بر عهده داشت و عضو «انجمن ولایتی اصفهان» بود و در روزنامه‌ی «انجمن اصفهان» مقاله چاپ می‌کرد.

پس از آن که به تهران آمد تحصیلات خود را در مدرسه‌ی آمریکایی تکمیل کرد و با عضویت در «انجمن ادبی ایران» در کنار وحید دستگردی و حسن سمیعی به فعالیت‌های گسترده‌ اجتماعی و ادبی دست زد.

در تهران روزنامه «تئاتر»، اولین نشریه‌ی نمایشی را در ایران 4 ربیع‌الاول 1326 تأسیس کرد^[۱]^[۴]. سیاست‌ و دیدگاه میرزا رضاخان در راه‌اندازی این روزنامه، بیان مسائل جامعه‌ی خویش با موضعی انتقادی تند و گزنده بود که از رهگذر آن بتواند بخشی از واقعیت‌های تلخ زمانه را طرح و افشا کند.

درک و برداشت‌های میرزا رضاخان از رسانه‌ی تئاتر و تأثیر آن بر اجتماع، ساده، روشن و بدون پیرایه است. این ویژگی دیدگاه او را می‌توان از نگارش نمایشنامه‌اش به نام «تئاتر شیخ علی میرزای حاکم ملایر و تویسرکان و عروسی با دختر شاه پریان» که در 11 شماره نشریه درج شده، دریافت^[۵]. در جریان بمباران مجلس، محل روزنامه‌ی او ویران شد و اسباب و اثاثیه‌ی او به غارت رفت و روزنامه‌ی او تعطیل شد. پس از آن، میرزا رضاخان به نمایندگی مردم یزد و نائین برای دوره دوم مجلس انتخاب شد.

پس از اتمام دوره‌ی مجلس، به وزارت عدلیه رفت و با سمت مستشار دیوان عالی کشور، دادستان کل خدمت کرد^[۱]^[۶]. کتابخانه بزرگی دارای چند هزار جلد کتاب خطی و چاپی فراهم آورده بود که بنابر وصیت او به آستان قدس رضوی اهدا شد^[۱]^[۳]. در (1305ش) بدرود حیات گفت و نام خود را در تاریخ نمایش ایران، به عنوان نخستین ناشر «روزنامه‌ی تئاتر» ثبت کرد.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. تهران. نشر گفتار و علمی، 1380، 3/1596.
↑ اسكویی، مصطفی: سیری در تاریخ تئاتر ایران، تهران، نشر آناهیتا- اسكویی، چاپ اول 1378، ص 214.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ نقش قلم: نشریه هفتگی مركز استان گیلان، ویژه فرهنگ، هنر و ادبیات، شماره 4، 1366، صص 12و 13 و 14.
↑ ملکپور، جمشید: ادبیات نمایشی در ایران، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363، 2/25.
↑ گوران، هیوا: كوشش‌های نافرجام (سیری درصد سال تیآتری ایران) تهران، انتشارات آگاه، 1360، ص 43.
↑ ملکپور، جمشید: ادبیات نمایشی در ایران، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363،ج2، ص 214 و 215.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمود عزیزی

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ عاقلی، باقر، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. تهران. نشر گفتار و علمی، 1380، 3/1596.

[2] اسكویی، مصطفی: سیری در تاریخ تئاتر ایران، تهران، نشر آناهیتا- اسكویی، چاپ اول 1378، ص 214.

[:1-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ نقش قلم: نشریه هفتگی مركز استان گیلان، ویژه فرهنگ، هنر و ادبیات، شماره 4، 1366، صص 12و 13 و 14.

[4] ملکپور، جمشید: ادبیات نمایشی در ایران، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363، 2/25.

[5] گوران، هیوا: كوشش‌های نافرجام (سیری درصد سال تیآتری ایران) تهران، انتشارات آگاه، 1360، ص 43.

[6] ملکپور، جمشید: ادبیات نمایشی در ایران، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363،ج2، ص 214 و 215.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+[[پرونده:1726579870 1902 haj mirza hosein naini-1403.6.26-NegareStock.ir (1).jpg|بندانگشتی|میرزا رضا خان طباطبائی نائینی، قابل بازیابی از https://negarestock.ir/product/%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C]]
 طباطبائی‌نائینی، میرزا رضاخان (1290ق - 1873م 1305<sup>*</sup>ش)، ادیب، نمایشنامه‌ نویس، روزنامه نویس و رجل سیاسی [[قاجاریه|دوره قاجار]].
-میرزا رضا فرزند میرزاحسن خان مستوفی بود و در قریه حصار از توابع ولایت ثلاث نائین به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در نائین و حوزه علمیه علوم عربی وادبی و فلسفة قدیم را در حوزه علمیه اصفهان خواند.<sup>1</sup> در نهضت مشروطه نقش مهمی بر عهده داشت و عضو «انجمن ولایتی اصفهان» بود و در روزنامه‌ی «انجمن اصفهان» مقاله چاپ می‌كرد.
+میرزا رضا فرزند میرزاحسن خان مستوفی بود و در قریه حصار از توابع ولایت ثلاث نائین به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در نائین و حوزه علمیه علوم عربی وادبی و فلسفه قدیم را در حوزه علمیه اصفهان خواند<ref name=":0">عاقلی، باقر، '''''شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران'''''. تهران. نشر گفتار و علمی، 1380، 3/1596.</ref><ref>اسكویی، مصطفی: '''''سیری در تاریخ تئاتر ایران'''''، تهران، نشر آناهیتا- اسكویی، چاپ اول 1378، ص 214.</ref><ref name=":1">'''''نقش قلم''''': نشریه هفتگی مركز استان گیلان، ویژه فرهنگ، هنر و ادبیات، شماره 4، 1366، صص 12و 13 و 14.</ref>. در [[نهضت مشروطه]] نقش مهمی بر عهده داشت و عضو «انجمن ولایتی اصفهان» بود و در روزنامه‌ی «انجمن اصفهان» مقاله چاپ می‌کرد.
-پس از آن كه به تهران آمد تحصیلات خود را در مدرسه‌ی آمریكایی تكمیل كرد و با عضویت در «انجمن ادبی ایران» در كنار وحید دستگردی و حسن سمیعی به فعالیت‌های گسترده‌ اجتماعی و ادبی دست زد.
+پس از آن که به [[استان تهران|تهران]] آمد تحصیلات خود را در مدرسه‌ی آمریکایی تکمیل کرد و با عضویت در «انجمن ادبی ایران» در کنار وحید دستگردی و حسن سمیعی به فعالیت‌های گسترده‌ اجتماعی و ادبی دست زد.
-در تهران روزنامه «تیاتر»، اولین نشریه‌ی نمایشی را در ایران 4 ربیع‌الاول 1326 تأسیس كرد.<sup>2</sup> سیاست‌ و دیدگاه میرزا رضاخان در راه‌اندازی این روزنامه، بیان مسائل جامعه‌ی خویش با موضعی انتقادی تند و گزنده بود كه از رهگذر آن بتواند بخشی از واقعیت‌های تلخ زمانه را طرح و افشا كند. درك و برداشت‌های میرزا رضاخان از رسانه‌ی تئاتر و تأثیر آن بر اجتماع، ساده، روشن و بدون پیرایه است. این ویژگی دیدگاه او را می‌توان از نگارش نمایشنامه‌اش به نام «تیاتر شیخ علی میرزای حاكم ملایر و تویسركان و عروسی با دختر شاه پریان» كه در 11 شماره نشریه درج شده، دریافت.<sup>3</sup> در جریان بمباران مجلس، محل روزنامه‌ی او ویران شد و اسباب و اثاثیه‌ی او به غارت رفت و روزنامه‌ی او تعطیل شد. پس از آن، میرزا رضاخان به نمایندگی مردم یزد و نائین برای دورة دوم مجلس انتخاب شد. پس از اتمام دوره‌ی مجلس، به وزارت عدلیه رفت و با سمت مستشار دیوان عالی كشور، دادستان كل خدمت كرد.<sup>4</sup> كتابخانة بزرگی دارای چند هزار جلد كتاب خطی و چاپی فراهم آورده بود كه بنابر وصیت او به آستان قدس رضوی اهدا شد.<sup>5</sup>
+در [[استان تهران|تهران]] [[روزنامه تیاتر|روزنامه «تئاتر»]]، اولین نشریه‌ی نمایشی را در ایران 4 ربیع‌الاول 1326 تأسیس کرد<ref name=":0" /><ref>ملکپور، جمشید: '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363، 2/25.</ref>. سیاست‌ و دیدگاه میرزا رضاخان در راه‌اندازی این روزنامه، بیان مسائل جامعه‌ی خویش با موضعی انتقادی تند و گزنده بود که از رهگذر آن بتواند بخشی از واقعیت‌های تلخ زمانه را طرح و افشا کند.
-در (1305ش) بدرود حیات گفت و نام خود را در تاریخ نمایش ایران، به عنوان نخستین ناشر «روزنامه‌ی تیاتر» ثبت كرد.<sup>6</sup>
+درک و برداشت‌های میرزا رضاخان از رسانه‌ی تئاتر و تأثیر آن بر اجتماع، ساده، روشن و بدون پیرایه است. این ویژگی دیدگاه او را می‌توان از نگارش نمایشنامه‌اش به نام «تئاتر شیخ علی میرزای حاکم ملایر و تویسرکان و عروسی با دختر شاه پریان» که در 11 شماره نشریه درج شده، دریافت<ref>گوران، هیوا: '''''كوشش‌های نافرجام (سیری درصد سال تیآتری ایران)''''' تهران، انتشارات آگاه، 1360، ص 43.</ref>. در جریان بمباران [[مجلس شورای ملی|مجلس]]، محل روزنامه‌ی او ویران شد و اسباب و اثاثیه‌ی او به غارت رفت و روزنامه‌ی او تعطیل شد. پس از آن، میرزا رضاخان به نمایندگی مردم یزد و نائین برای دوره دوم [[مجلس شورای ملی|مجلس]] انتخاب شد.
+پس از اتمام دوره‌ی [[مجلس شورای ملی|مجلس]]، به وزارت عدلیه رفت و با سمت مستشار دیوان عالی کشور، دادستان کل خدمت کرد<ref name=":0" /><ref>ملکپور، جمشید: '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363،ج2، ص 214 و 215.</ref>. کتابخانه بزرگی دارای چند هزار جلد کتاب خطی و چاپی فراهم آورده بود که بنابر وصیت او به [[آستان قدس رضوی]] اهدا شد<ref name=":0" /><ref name=":1" />. در (1305ش) بدرود حیات گفت و نام خود را در تاریخ [[نمایش در ایران|نمایش ایران]]، به عنوان نخستین ناشر «[[روزنامه تیاتر|روزنامه‌ی تئاتر]]» ثبت کرد.
+== نیز نگاه کنید به ==
-'''''منابع مآخذ:'''''
+* [[قاجاریه]]
+* [[نهضت مشروطه]]
+* [[استان تهران]]
+* [[روزنامه تیاتر]]
+* [[نمایش در ایران]]
-- عاقلی، باقر، '''''شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران'''''. تهران. نشر گفتار و علمی، 1380، 3/1596؛ نیز: '''''نقش قلم''''': نشریه هفتگی مركز استان گیلان، ویژه فرهنگ، هنر و ادبیات، شماره 4، 1366، صص 12و 13 و 14؛ اسكویی، مصطفی: '''''سیری در تاریخ تئاتر ایران'''''، تهران، نشر آناهیتا- اسكویی، چاپ اول 1378، ص 214.
+== مآخذ ==
+<references />
-- عاقلی، همانجا، ملك‌پور، جمشید: '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، انتشارات توس، زمستان 1363، 2/25.
-- گوران، هیوا: '''''كوششهای نافرجام (سیری درصد سال تیآتری ایران)''''' تهران، انتشارات آگاه، 1360، ص 43.
-. عاقلی، همانجا، ملك‌پو،ر جمشید: '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''. ج 2، همان، صص 214 و 215.
-- '''''نقش قلم''''': شماره 4،همان، صص 12 تا 14؛ نیز عاقلی، همانجا.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 محمود عزیزی
+[[رده:هنر]]
+[[رده:تئاتر]]