میرزا رضاخان طباطبائی نائینی

میرزا رضا خان طباطبائی نائینی، قابل بازیابی از https://negarestock.ir/product/%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D8%AC-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C

طباطبائی‌نائینی، میرزا رضاخان (1290ق - 1873م 1305^*ش)، ادیب، نمایشنامه‌ نویس، روزنامه نویس و رجل سیاسی دوره قاجار.

میرزا رضا فرزند میرزاحسن خان مستوفی بود و در قریه حصار از توابع ولایت ثلاث نائین به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در نائین و حوزه علمیه علوم عربی وادبی و فلسفه قدیم را در حوزه علمیه اصفهان خواند. در نهضت مشروطه نقش مهمی بر عهده داشت و عضو «انجمن ولایتی اصفهان» بود و در روزنامه‌ی «انجمن اصفهان» مقاله چاپ می‌کرد.

پس از آن که به تهران آمد تحصیلات خود را در مدرسه‌ی آمریکایی تکمیل کرد و با عضویت در «انجمن ادبی ایران» در کنار وحید دستگردی و حسن سمیعی به فعالیت‌های گسترده‌ اجتماعی و ادبی دست زد.

در تهران روزنامه «تئاتر»، اولین نشریه‌ی نمایشی را در ایران 4 ربیع‌الاول 1326 تأسیس کرد. سیاست‌ و دیدگاه میرزا رضاخان در راه‌اندازی این روزنامه، بیان مسائل جامعه‌ی خویش با موضعی انتقادی تند و گزنده بود که از رهگذر آن بتواند بخشی از واقعیت‌های تلخ زمانه را طرح و افشا کند.

درک و برداشت‌های میرزا رضاخان از رسانه‌ی تئاتر و تأثیر آن بر اجتماع، ساده، روشن و بدون پیرایه است. این ویژگی دیدگاه او را می‌توان از نگارش نمایشنامه‌اش به نام «تئاتر شیخ علی میرزای حاکم ملایر و تویسرکان و عروسی با دختر شاه پریان» که در 11 شماره نشریه درج شده، دریافت. در جریان بمباران مجلس، محل روزنامه‌ی او ویران شد و اسباب و اثاثیه‌ی او به غارت رفت و روزنامه‌ی او تعطیل شد. پس از آن، میرزا رضاخان به نمایندگی مردم یزد و نائین برای دوره دوم مجلس انتخاب شد.

پس از اتمام دوره‌ی مجلس، به وزارت عدلیه رفت و با سمت مستشار دیوان عالی کشور، دادستان کل خدمت کرد. کتابخانه بزرگی دارای چند هزار جلد کتاب خطی و چاپی فراهم آورده بود که بنابر وصیت او به آستان قدس رضوی اهدا شد. در (1305ش) بدرود حیات گفت و نام خود را در تاریخ نمایش ایران، به عنوان نخستین ناشر «روزنامه‌ی تئاتر» ثبت کرد.

نیز نگاه کنید به

• قاجاریه
• نهضت مشروطه
• استان تهران
• روزنامه تیاتر
• نمایش در ایران

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمود عزیزی