پرش به محتوا

بارکزایی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''بارَكْزايي،''' يا بارَكْزِهي، طايفه‌اي بزرگ از گروه قومي دُراني‌ها يا ابدالي‌هاي پَشْتُونِ پراكنده در افغانستان و در بخش جنوب شرقي ايران. نام باركزايي از دو بخش بارك، نام نياي بزرگ طايفه و زاي يا زه، به معناي زاد و رود و فرزندان تركيب يافت...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''بارَكْزايي،''' يا بارَكْزِهي، طايفه‌اي بزرگ از گروه قومي دُراني‌ها يا ابدالي‌هاي پَشْتُونِ پراكنده در افغانستان و در بخش جنوب شرقي ايران.  
'''[[بارکزایی|بارَکْزایی]]،''' یا بارَکْزِهی، طایفه‌ای بزرگ از گروه قومی دُرانی‌ها یا ابدالی‌های پَشْتُونِ پراکنده در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان] و در بخش جنوب شرقی [[ایران]].  


نام باركزايي از دو بخش بارك، نام نياي بزرگ طايفه و زاي يا زه، به معناي زاد و رود و فرزندان تركيب يافته است.<sup>1</sup> بارك در سدة 8ق/14م و احتمالاً همزمان اميرتيمور لنگ مي‌زيسته است.<sup>2</sup>  
نام بارکزایی از دو بخش بارک، نام نیای بزرگ طایفه و زای یا زه، به معنای زاد و رود و فرزندان ترکیب یافته است<ref>khan, M.H., '''''Afghanistan and and it's in Ihabitants'''''. Tran. By H. Priestley, Lahore; 1981, 57</ref><ref> '''''Encyclopedia Iranica''''', vol.111, p.742</ref>. بارک در سده 8ق/14م و احتمالاً همزمان امیرتیمور لنگ می‌زیسته است<ref>Elphinstone, M., '''''An Account of the Kingdom of Kabul''''', London: 1979; 11/96; Dupree, L. '''''Afghanistan''''', Princeton: 1973</ref>. بارکزایی‌های ایران که در [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان و بلوچستان]] زندگی می‌کنند، در اوایل سده 13ق/19م به این مناطق آمده‌اند و در میانه این سده در [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان]] استقرار کامل یافته بودند<ref>Iranica, 111/618.</ref>. نسب این گروه را به امیرشاهوخان نامی می‌رسانند که پس از اختلاف‌های طایفگی میان بارکزائی‌های مقیم [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان]، نوادگان او با خانواده‌ها و وابستگانشان به سیستان آمدند و بعدها یکی از آن‌ها به نام میرباران خان با مردم طایفه‌اش به بلوچستان کوچیدند و به «باران‌زایی» یا «باران‌زهی» معروف شدند<ref> افشارسیستانی، ایرج. '''''مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها'''''. چادرنشینان و وطوایف عشایری ایران. تهران: 1366، جلد 2، ص. 933.  </ref><ref>افشارسیستانی، ایرج، '''''عشایر و طوایف سیستان و بلوچستان'''''. تهران: 1370، ص. 373-381.</ref>.


باركزايي‌هاي ايران كه در سيستان و بلوچستان زندگي مي‌كنند، در اوايل سدة 13ق/19م به اين مناطق آمده‌اند و در ميانة اين سده در سيستان استقرار كامل يافته بودند.<sup>3</sup> نسب اين گروه را به اميرشاهوخان نامي مي‌رسانند كه پس از اختلاف‌هاي طايفگي ميان باركزائي‌هاي مقيم افغانستان، نوادگان او با خانواده‌ها و وابستگانشان به سيستان آمدند و بعدها يكي از آن‌ها به نام ميرباران خان با مردم طايفه‌اش به بلوچستان كوچيدند و به «باران‌زايي» يا «باران‌زهي» معروف شدند.<sup>4</sup>  
بارکزایی‌ها در سراسر [[استان سیستان و بلوچستان|بلوچستان ایران]] و در نواحی سراوان، [[ایرانشهر]]، سرباز و [[زاهدان]] پراکنده‌اند. شمار تخمینی‌جمعیت آن‌ها را به اختلاف زیاد داده‌اند. بنابر سرشماری 1377ش، 55 خانوار از طایفه باران‌زهی سراوان، 11 خانوار از باران‌زهی چابهار و 25 خانوار از طایفه بارکزهی [[ایرانشهر]] ساکن در [[استان سیستان و بلوچستان|بلوچستان]] کوچ می‌کردند<ref name=":0">بلوکباشی، علی. «بارکزایی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1381، جلد 11، ص. 101. </ref><ref>مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده (1366)، '''''نتایج تفصیلی (استان سیستان و بلوچستان)'''''، تهران: مرکز آمار، 1369، ص. 54، 58.</ref>.


باركزايي‌ها در سراسر بلوچستان ایران و در نواحي سراوان، ايرانشهر، سرباز و زاهدان پراكنده‌اند. شمار تخمینی‌جمعيت آن‌ها را به اختلاف زياد داده‌اند. بنابر سرشماري 1377ش، 55 خانوار از طايفة باران‌زهي سراوان، 11 خانوار از باران‌زهي چابهار و 25 خانوار از طايفة باركزهي ايرانشهر ساکن در بلوچستان كوچ مي‌كردند.<sup>5</sup>  
در تقسیم‌بندی سازمان ایلی بازگزاهی و باران‌زهی از 6 تا 12 تیره منسوب به این طایفه‌ها نام برده‌اند که به سبب در آمیختگی رده‌بندی تیره‌ها با قشرهای اجتماعی جامعه [[بلوچ]]<sup>*</sup>، مانند «ارباب» و «دُرزاده» و یا به شمار آوردن برخی خانواده‌های بارکزایی با نام خانوادگی، این تقسیم‌بندی نادرست می‌نماید<ref name=":0" /><ref>جهانبانی، امان‌الله'''''. سرگذشت بلوچستان و مرزهای ان'''''. تهران: 1338، 25،47، ضمیمه.</ref>.


در تقسيم‌بندي سازمان ايلي بازگزاهی و باران‌زهی از 6 تا 12 تيره منسوب به این طايفه‌ها نام برده‌اند كه به سبب در آميختگي رده‌بندي تيره‌ها با قشرهاي اجتماعي جامعة بلوچ<sup>*</sup>، مانند «ارباب» و «دُرزاده» و یا به شمار آوردن برخي خانواده‌هاي باركزايي با نام خانوادگي، این تقسیم‌بندی نادرست مي‌نمايد.<sup>6</sup>  
امروزه بارکزایی‌ها با [[بلوچ|بلوچ‌]]<nowiki/>های منطقه در Hمیخته و هویت قومی خود را از دست داده و فرهنگ [[بلوچی]] یافته‌اند و به زبان [[بلوچی]] سخن می‌گویند. بارکزایی‌ها خود را در سنجش با قوم‌های بیرون از [[بلوچ|جامعه بلوچ]]، عنصری از جامعه بلوچ می‌دانند، اما در میان [[بلوچ|بلوچ‌ها]]، خود را طایفه‌ای غیر [[بلوچ]] به‌ شمار می‌آورند<ref>'''''Encyclopedia Iranica''''', vol.111, pp599,618 . </ref>. بارکزایی‌ها در تاریخ حیات سیاسی خود‌ با ایجاد رشته‌های پیوند سببی با سرکردگان [[ایلات و عشایر|ایلات و طایفه‌های]] مُکران به تدریج بر قدرت خود در منطقه افزودند و یکی از دودمان‌های حکومتگرا را در [[استان سیستان و بلوچستان|بلوچستان]] پدید آوردند. بهرام‌خان باران‌زایی یکی از امیران قدرتمند بارکزایی‌ها در [[بلوچ|بلوچستان]] بود. پس از مرگ او در 1299 یا 1300ش، امیر دوست محمدخان، عموزاده‌اش جانشین او شد و [[استان سیستان و بلوچستان|حکومت بلوچستان]] را در دست گرفت<ref>افشارسیستانی، ایرج. '''''مقدمه‌ای بر شناخت طوایف سرگلزایی و بارکزایی'''''. تهران: 1366، ص. 103-.105 </ref>.


امروزه باركزايي‌ها با بلوچ‌هاي منطقه در آميخته و هويت قومي خود را از دست داده و فرهنگ بلوچي يافته‌اند و به زبان بلوچي سخن مي‌گويند. باركزايي‌ها خود را در سنجش با قوم‌هاي بيرون از جامعة بلوچ، عنصري از جامعة بلوچ مي‌دانند، اما در ميان بلوچ‌ها، خود را طايفه‌اي غير بلوچ به‌ شمار مي‌آورند.<sup>7</sup>
در دوره دوست‌محمدخان، بارکزایی‌ها بر بخش بزرگی از جنوب شرقی [[کشور ایران|ایران]] و مناطقی در بلوچستان هند (بلوچستان کنونی [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 پاکستان]) سلطه و نفوذ داشتند. او در دوران حکومتش از درآمد خالصه برای توسعه عمران و آبادی [[استان سیستان و بلوچستان|بلوچستان]] هزینه کرد و 200 غلام تفنگدار برای خود فراهم اورد. در ایجاد اتحاد میان گروه‌های مختلف [[بلوچ]] بسیار کوشید، لیکن در این کار توفیق نیافت. [[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]] که بارکزایی‌ها را خطری جدی در [[استان سیستان و بلوچستان|بلوچستان]] می‌انگاشت، لشکری برای سرکوب دوست ‌محمدخان به [[استان سیستان و بلوچستان|بلوچستان]] فرستاد. لشکریان شاه پس از یک درگیری او در را در مرکز اقامتش، قلعه بمپور دستگیر کردند و به [[استان تهران|تهران]] آوردند و اعدامش کردند<ref>  74 .'''''Encyclopedia Iranica''''', vol.114, p.</ref><ref>افشار، سیستانی، ایرج. '''''مقدمه‌ای بر شناخت طوایف...''''' ، ص.105-108.</ref><ref>افشار، سیستانی، ایرج. '''''مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها و...،''''' جلد 2، ص. 938-939. </ref>.


باركزايي‌ها در تاریخ حیات سیاسی خود‌ با ايجاد رشته‌هاي پيوند سببي با سركردگان ايلات و طايفه‌هاي مُكران به تدريج بر قدرت خود در منطقه افزودند و يكي از دودمان‌هاي حكومتگرا را در بلوچستان پديد آوردند. بهرام‌خان باران‌زايي يكي از اميران قدرتمند باركزايي‌ها در بلوچستان بود. پس از مرگ او در 1299 يا 1300ش، امير دوست محمدخان، عموزاده‌اش جانشين او شد و حكومت بلوچستان را در دست گرفت.<sup>8</sup>
پس از مرکز دوست محمدخان، خانواده‌اش همراه گروهی از بارکزایی‌ها به بلوچستان [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 پاکستان]، در قلمرو انگلیسی‌ها پناهنده شدند و با رفتن انگلیسی‌ها از منطقه به [[کشور ایران|ایران]] بازگشتند و زمین‌های خالصه را که قبلاً در آن‌ها زراعت می‌کردند، دوباره پس ‌گرفتند<ref>'''''Encyclopedia Iranica,''''' vol.111, pp 620. </ref><ref>تلخیص از  بلوکباشی، علی، «بارکزایی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، 1381، جلد 11، ص. 99-102. </ref>.


در دورة دوست‌محمدخان، باركزايي‌ها بر بخش بزرگي از جنوب شرقي ايران و مناطقي در بلوچستان هند (بلوچستان كنوني پاكستان) سلطه و نفوذ داشتند. او در دوران حكومتش از درآمد خالصه براي توسعة عمران و آبادي بلوچستان هزينه كرد و 200 غلام تفنگدار براي خود فراهم آورد. در ايجاد اتحاد ميان گروه‌هاي مختلف بلوچ بسيار كوشيد، ليكن در اين كار توفيق نيافت. رضاشاه كه باركزايي‌ها را خطري جدي در بلوچستان مي‌انگاشت، لشكري برای سرکوب دوست ‌محمدخان به بلوچستان فرستاد. لشکریان شاه پس از یک درگیری او در را در مركز اقامتش، قلعة بمپور دستگير كردند و به تهران آوردند و اعدامش كردند.<sup>9</sup>
== نیز نگاه کنید به ==


پس از مرکز دوست محمدخان، خانواده‌اش همراه گروهي از باركزايي‌ها به بلوچستان پاکستان، در قلمرو انگليسي‌ها پناهنده شدند و با رفتن انگليسي‌ها از منطقه به ايران بازگشتند و زمين‌هاي خالصه را كه قبلاً در آن‌ها زراعت مي‌كردند، دوباره پس ‌گرفتند.<sup>10</sup>
* [[استان سیستان و بلوچستان]]
 
* [[ایرانشهر]]
تلخيص از «باركزايي»، نوشتة علي بلوكباشي
* [[ایل]]
 
* [[ایلات و عشایر]]
''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي''، 1381، 11/99-102
* [[بلوچ]]
 
* [[بلوچی]]
 
'''''مآخذ:'''''
 
1.     khan, M.H., '''''Afghanistan and and it's in Ihabitants'''''. Tran. By H. Priestley, Lahore; 1981, 57; '''''Iranica''''', 111/742.
 
2.     Elphinstone, M., '''''An Account of the Kingdom of Kabul''''', London: 1979; 11/96; Dupree, L. '''''Afghanistan''''', Princeton: 1973.
 
3.     '''''Iranica''''', 111/618.
 
4.         افشارسيستاني، ايرج. '''''مقدمه‌اي بر شناخت ايل‌ها'''''. چادرنشينان و وطوايف عشايري ايران. تهران: 1366، 2/933؛ همو، '''''عشاير و طوايف سيستان و بلوچستان'''''. تهران: 1370، 373-381.
 
5.       بلوكباشي، علي. «باركزايي»، '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. تهران: مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، 11/101؛ مركز آمار ايران، سرشماري اجتماعي ـ اقتصادي عشاير كوچنده (1366)، '''''نتايج تفصيلي (استان سيستان و بلوچستان)'''''، تهران: مركز آمار، 1369، 54، 58.
 
6.       جهانباني، امان‌الله'''''. سرگذشت بلوچستان و مرزهاي آن'''''. تهران: 1338، 25،47، ضميمه؛ بلوكباشي، همانجا.
 
7.      '''''Iranica''''', 111/599 , 618.
 
8.      '''''ibid''''' , 111/618- 619.
 
افشا، سيستاني. '''''مقدمه‌اي بر شناخت طوايف سرگلزايي و باركزايي'''''. تهران: 1366، 103-.105
 
9.      '''''Iranica''''', 111/744.
 
افشار، سيستاني. '''''مقدمه‌اي بر شناخت طوايف...''''' 105-108؛ همو. '''''مقدمه‌اي بر شناخت ايل‌ها و...،''''' 2/938-939.
 
10.   '''''Iranica''''', 111/ 620.


== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
علی بلوکباشی
علی بلوکباشی
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
[[رده:مردم شناسی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۲۲

بارَکْزایی، یا بارَکْزِهی، طایفه‌ای بزرگ از گروه قومی دُرانی‌ها یا ابدالی‌های پَشْتُونِ پراکنده در افغانستان و در بخش جنوب شرقی ایران.

نام بارکزایی از دو بخش بارک، نام نیای بزرگ طایفه و زای یا زه، به معنای زاد و رود و فرزندان ترکیب یافته است[۱][۲]. بارک در سده 8ق/14م و احتمالاً همزمان امیرتیمور لنگ می‌زیسته است[۳]. بارکزایی‌های ایران که در سیستان و بلوچستان زندگی می‌کنند، در اوایل سده 13ق/19م به این مناطق آمده‌اند و در میانه این سده در سیستان استقرار کامل یافته بودند[۴]. نسب این گروه را به امیرشاهوخان نامی می‌رسانند که پس از اختلاف‌های طایفگی میان بارکزائی‌های مقیم افغانستان، نوادگان او با خانواده‌ها و وابستگانشان به سیستان آمدند و بعدها یکی از آن‌ها به نام میرباران خان با مردم طایفه‌اش به بلوچستان کوچیدند و به «باران‌زایی» یا «باران‌زهی» معروف شدند[۵][۶].

بارکزایی‌ها در سراسر بلوچستان ایران و در نواحی سراوان، ایرانشهر، سرباز و زاهدان پراکنده‌اند. شمار تخمینی‌جمعیت آن‌ها را به اختلاف زیاد داده‌اند. بنابر سرشماری 1377ش، 55 خانوار از طایفه باران‌زهی سراوان، 11 خانوار از باران‌زهی چابهار و 25 خانوار از طایفه بارکزهی ایرانشهر ساکن در بلوچستان کوچ می‌کردند[۷][۸].

در تقسیم‌بندی سازمان ایلی بازگزاهی و باران‌زهی از 6 تا 12 تیره منسوب به این طایفه‌ها نام برده‌اند که به سبب در آمیختگی رده‌بندی تیره‌ها با قشرهای اجتماعی جامعه بلوچ*، مانند «ارباب» و «دُرزاده» و یا به شمار آوردن برخی خانواده‌های بارکزایی با نام خانوادگی، این تقسیم‌بندی نادرست می‌نماید[۷][۹].

امروزه بارکزایی‌ها با بلوچ‌های منطقه در Hمیخته و هویت قومی خود را از دست داده و فرهنگ بلوچی یافته‌اند و به زبان بلوچی سخن می‌گویند. بارکزایی‌ها خود را در سنجش با قوم‌های بیرون از جامعه بلوچ، عنصری از جامعه بلوچ می‌دانند، اما در میان بلوچ‌ها، خود را طایفه‌ای غیر بلوچ به‌ شمار می‌آورند[۱۰]. بارکزایی‌ها در تاریخ حیات سیاسی خود‌ با ایجاد رشته‌های پیوند سببی با سرکردگان ایلات و طایفه‌های مُکران به تدریج بر قدرت خود در منطقه افزودند و یکی از دودمان‌های حکومتگرا را در بلوچستان پدید آوردند. بهرام‌خان باران‌زایی یکی از امیران قدرتمند بارکزایی‌ها در بلوچستان بود. پس از مرگ او در 1299 یا 1300ش، امیر دوست محمدخان، عموزاده‌اش جانشین او شد و حکومت بلوچستان را در دست گرفت[۱۱].

در دوره دوست‌محمدخان، بارکزایی‌ها بر بخش بزرگی از جنوب شرقی ایران و مناطقی در بلوچستان هند (بلوچستان کنونی پاکستان) سلطه و نفوذ داشتند. او در دوران حکومتش از درآمد خالصه برای توسعه عمران و آبادی بلوچستان هزینه کرد و 200 غلام تفنگدار برای خود فراهم اورد. در ایجاد اتحاد میان گروه‌های مختلف بلوچ بسیار کوشید، لیکن در این کار توفیق نیافت. رضاشاه که بارکزایی‌ها را خطری جدی در بلوچستان می‌انگاشت، لشکری برای سرکوب دوست ‌محمدخان به بلوچستان فرستاد. لشکریان شاه پس از یک درگیری او در را در مرکز اقامتش، قلعه بمپور دستگیر کردند و به تهران آوردند و اعدامش کردند[۱۲][۱۳][۱۴].

پس از مرکز دوست محمدخان، خانواده‌اش همراه گروهی از بارکزایی‌ها به بلوچستان پاکستان، در قلمرو انگلیسی‌ها پناهنده شدند و با رفتن انگلیسی‌ها از منطقه به ایران بازگشتند و زمین‌های خالصه را که قبلاً در آن‌ها زراعت می‌کردند، دوباره پس ‌گرفتند[۱۵][۱۶].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ khan, M.H., Afghanistan and and it's in Ihabitants. Tran. By H. Priestley, Lahore; 1981, 57
  2. ↑ Encyclopedia Iranica, vol.111, p.742
  3. ↑ Elphinstone, M., An Account of the Kingdom of Kabul, London: 1979; 11/96; Dupree, L. Afghanistan, Princeton: 1973
  4. ↑ Iranica, 111/618.
  5. ↑  افشارسیستانی، ایرج. مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها. چادرنشینان و وطوایف عشایری ایران. تهران: 1366، جلد 2، ص. 933.
  6. ↑ افشارسیستانی، ایرج، عشایر و طوایف سیستان و بلوچستان. تهران: 1370، ص. 373-381.
  7. ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ بلوکباشی، علی. «بارکزایی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1381، جلد 11، ص. 101.
  8. ↑ مرکز آمار ایران، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده (1366)، نتایج تفصیلی (استان سیستان و بلوچستان)، تهران: مرکز آمار، 1369، ص. 54، 58.
  9. ↑ جهانبانی، امان‌الله. سرگذشت بلوچستان و مرزهای ان. تهران: 1338، 25،47، ضمیمه.
  10. ↑ Encyclopedia Iranica, vol.111, pp599,618 .
  11. ↑ افشارسیستانی، ایرج. مقدمه‌ای بر شناخت طوایف سرگلزایی و بارکزایی. تهران: 1366، ص. 103-.105
  12. ↑   74 .Encyclopedia Iranica, vol.114, p.
  13. ↑ افشار، سیستانی، ایرج. مقدمه‌ای بر شناخت طوایف... ، ص.105-108.
  14. ↑ افشار، سیستانی، ایرج. مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها و...، جلد 2، ص. 938-939.
  15. ↑ Encyclopedia Iranica, vol.111, pp 620.
  16. ↑ تلخیص از بلوکباشی، علی، «بارکزایی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1381، جلد 11، ص. 99-102.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

علی بلوکباشی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=بارکزایی&oldid=8956»