گیلکی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۸

گیلکی، /gilæki/، از شاخه شمال‌غربی زبان‌های ایرانی^[۱] و از زیر شاخه‌های زبان‌های هند و ایرانی.

«گیلکی» منسوب به «گیلک» به معنای «قوم‌گیل» (گیل + لک^[۲] - «لک» در گیلکی به معنای «قوم»^[۳]) دانسته شده و «گیل» به قوم ساکن گیلان اطلاق می‌شود^[۴] که برخی در ریشه‌شناشی عامیانه آن را در تناسب با مرداب‌ها و گِلزارهای گیلان، مشتق از «گِل» دانسته‌اند^[۵].

گیلکی در ساحل جنوبی دریای‌خزر، در استان گیلان رایج است، زبان مادری 1/952/000 نفر^[۶] و زبان اول یا دوم حدود 3/000/000 نفر^[۷] است.

گیلکی دو گونه اصلی متفاوت دارد که یکی در شرق و دیگری در غرب گیلان رایج است و حد فاصل آن‌ها «رودخانه سفیدرود» است. گونه غربی که به اصطلاح محلی، گیلکیِ «بیه‌پس(/biyəpǽs/)» («بیه» در گیلکی به معنای «رود» است؛ پسِ‌رود^[۸]) نامیده می‌شود در شهرهایی چون انزلی، صومعه‌سرا، فومن و رشت به کار می‌رود و به گونه شرقی که به اصطلاح محلی، گیلکی «بیه‌پیش(/biyəpíš/)»(پیش یا جلوی رود^[۸]) نامیده می‌شود در شهرهایی نظیر لاهیجان، لنگرود و رودسر تکلم می‌شود^[۹]. این دو گونه به ویژه در بخش افعال تفاوت‌های بنیادینی با یکدیگر دارند که گاه فهم متقابل را دشوار یا غیر ممکن می‌کند^[۹]. به عنوان مثال، ساخت‌های متفاوتی برای زمان‌های مختلف در این دو گونه وجود دارد و الگوی تکیه نیز در زمان‌های حال و گذشته افعال آن‌ها تفاوت می‌کند^[۱۰].

در متون و ادبیات موجود، آن چه بیشتر مورد بررسی قرار گرفته، گونه غربی گیلکی است و تنها اشاره‌های محدودی به گونه شرقی شده است. بنابراین، آن‌چه در این نوشته به عنوان ویژگی‌های گیلکی می‌آید، ناظر بر گیلکی غربی است، مگر آن‌که به شکل دیگری تصریح شود.

گیلکی فاقد خط و کتابت است^[۱۱]. قدیمی‌ترین سندی که از ادبیات گیلکی در دست است مربوط به دو بیتی‌های پیر شر‌فشاه دولایی متعلق به قرن هشتم هجری است که حدود 77 دو بیتی آن به ما رسیده است^[۱۲].

برخی ویژگی‌های ساختاری گیلکی عبارت‌اند از:

نظام‌ همخوانیِ(consonant system) گیلکی با تفاوت‌هایی شبیه فارسی معیار است، اما نظام واکه‌ای(vowel system) آن با سایر زبان‌های ایرانی تفاوت‌های بنیادین دارد^[۷]. در گیلکی گرایش آشکاری به هماهنگی واکه‌ای(vowel harmony) دیده می‌شود. این فرایند در مورد واکه‌های برخی پیشوند‌های فعلی(نظیر پیشوند/be/) و نیز تکواژ نفی و واکه بعدشان نیز صدق می‌کند^[۱۳]. به عنوان نمونه:

معادل فارسی گیلکی

برشته کند^[۱۴] bi΄-biyə [bi΄-bijə]

ندیدم^[۱۵] ni΄-dinəm [ni΄-dinəm]

تکیه، در اغلب موارد بر روی هجای پایانی قرار می‌گیرد، اما در برخی موارد، به ویژه در صورت‌های فعلی، محل تکیه تغییر می‌کند. در گیلکی شرقی نسبت به گیلکی غربی افعال بیشتری تکیه آغازی می‌گیرند^[۱۶].

معادل فارسی گیلکی شرقی

می‌پرسم^[۱۶] po΄rsənəm

در ترکیب‌های اضافی، مضاف‌الیه قبل از مضاف می‌آید و در ترکیب‌های وصفی، صفت قبل از موصوف؛ و نشانه اضافه به مضاف الیه و صفت متصل می‌شود. برای نمونه:^[۱۷]

معادل فارسی    گیلکی

بچه‌های مهین    məhin-ə zakan

گلِ‌سرخ    Surx-ə gul

حروف اضافه گیلکی بیشتر پسین هستند، هر چند تحت تأثیر فارسی، حروف اضافه پیشین هم در آن رواج یافته است. گاه نیز استفاده هم‌زمان از حروف اضافه پیشین و پسین دیده می‌شود، به عنوان نمونه:^[۱۷]

معادل فارسی گیلکی

از آن ja] u΄n-ə az u΄n-ə ya [az

در گیلکی سه حالت وجود دارد، یک حالت فاعلی و دو حالت غیرفاعلی. حالت‌های غیرفاعلی یکی حالت مفعولی است که میان مفعول صریح و غیرصریح مشترک است ودیگری حالت اضافی است. در زیر صرف واژه «مَرد» به معنای «شوهر» در گیلکی نشان داده شده است^[۱۸].

مفرد    جمع

حالت فاعلی [märd] mærd    [märdān] mærd an

حالت مفعولی [märdä]mærdae    [märdānä] mærdanæ

حالت اضافه [mārdε]mærdε [märdānε]    mærdanε

در گیلکی، نظیرِ فارسی، وجود امکان جابه‌جایی ارکان جمله، الگوی غالباً فاعل + مفعول + فعل یا sov در نظر گرفته می‌شود^[۱۹].

گیلکی علاوه بر تأثیرپذیری روزافزون از زبان فارسی که به دلیل افزایش ارتباط گیلک‌ها با فارسی‌زبانان و توسعه رسانه‌های همگانی روی می‌دهد، به دلائل تاریخی از زبان‌های عربی و ترکی نیز تأثیر فراوان گرفته است. علاوه بر این می‌توان برای تأثیر زبان‌های چینی، یونانی و هندی، و در دوره‌های اخیر، روسی و تاتاری نیز شواهد چندی یافت^[۲۰].

نیز نگاه کنید به

زبان های ایرانی

مآخذ

↑ ارانسكی،ای.ام. مقدمه فقه‌اللغه ایرانی. ترجمه كریم كشاورز، تهران: انتشارات پیام، 1379، ص 331-330.
↑ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص 281.
↑ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص285.
↑ دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه دهخدا، جلد13، ص19482، به نقل از حاشیه برهان قاطع.
↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1356، ج2، بخش اول، ص 2446.
↑ Asher/ R.E. 1994."Languages of south Asia from Iran to Bangladesh". Atlas of the world's Languages. London: Routledge, p. 205, 210.
↑ ^۷٫۰ ^۷٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x ,Fasc. 6, p.661
↑ ^۸٫۰ ^۸٫۱ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص142.
↑ ^۹٫۰ ^۹٫۱ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفرخُمامی‌زاده، تهران: سروش، 1374، مقدمه مترجم، ص16.
↑ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 667
↑ ارانسکی، یوسیف. م. زبان‌های ایرانی. ترجمه علی اشرف صادقی، تهران: سخن، ص141.
↑ حاکی، عباس. «جایگاه تاریخی شعر گیلکی»، گیله‌وا. 1375، شماره36، ص10-12.
↑ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص33.
↑ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 663
↑ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 664
↑ ^۱۶٫۰ ^۱۶٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 661-662
↑ ^۱۷٫۰ ^۱۷٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 662
↑ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 85-84.
↑ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشر گیلکان، 1369، ص 75-72.
↑ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 16.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

آتوسا رستم بیک تفرشی

[1] ارانسكی،ای.ام. مقدمه فقه‌اللغه ایرانی. ترجمه كریم كشاورز، تهران: انتشارات پیام، 1379، ص 331-330.

[2] سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص 281.

[3] سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص285.

[4] دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه دهخدا، جلد13، ص19482، به نقل از حاشیه برهان قاطع.

[5] مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1356، ج2، بخش اول، ص 2446.

[6] Asher/ R.E. 1994."Languages of south Asia from Iran to Bangladesh". Atlas of the world's Languages. London: Routledge, p. 205, 210.

[:0-7] ۷٫۰ ^۷٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x ,Fasc. 6, p.661

[:1-8] ۸٫۰ ^۸٫۱ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص142.

[:4-9] ۹٫۰ ^۹٫۱ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفرخُمامی‌زاده، تهران: سروش، 1374، مقدمه مترجم، ص16.

[10] Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 667

[11] ارانسکی، یوسیف. م. زبان‌های ایرانی. ترجمه علی اشرف صادقی، تهران: سخن، ص141.

[12] حاکی، عباس. «جایگاه تاریخی شعر گیلکی»، گیله‌وا. 1375، شماره36، ص10-12.

[13] کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص33.

[14] Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 663

[15] Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 664

[:2-16] ۱۶٫۰ ^۱۶٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 661-662

[:3-17] ۱۷٫۰ ^۱۷٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 662

[18] کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 85-84.

[19] سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشر گیلکان، 1369، ص 75-72.

[20] کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 16.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''گيلكي، /gilæki/،''' از شاخة شمال‌غربي زبان‌هاي ايراني<sup>1</sup> و از زير شاخه‌هاي زبان‌هاي هند و ايراني.
+'''گیلکی، /gilæki/،''' از شاخه شمال‌غربی [[زبان های ایرانی|زبان‌های ایرانی]]<ref>ارانسكی،ای.ام. '''''مقدمه فقه‌اللغه ایرانی'''''. ترجمه كریم كشاورز، تهران: انتشارات پیام، 1379، ص 331-330.</ref> و از زیر شاخه‌های زبان‌های هند و ایرانی.
-«گيلكي» منسوب به «گيلك» به معناي «قوم‌گيل» (گيل + لك<sup>2</sup> - «لك» در گيلكي به معناي «قوم»<sup>3</sup>) دانسته شده و «گيل» به قوم ساكن گيلان اطلاق مي‌شود<sup>4</sup> كه برخي در ريشه‌شناشي عاميانه آن را در تناسب با مرداب‌ها و گِلزارهاي گيلان، مشتق از «گِل» دانسته‌اند.<sup>5</sup>
+«گیلکی» منسوب به «گیلک» به معنای «قوم‌گیل» (گیل + لک<ref>سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی'''''. رشت: نشرگیلکان، 1369،  ص 281.</ref> - «لک» در گیلکی به معنای «قوم»<ref>سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی'''''. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص285.</ref>) دانسته شده و «گیل» به قوم ساکن [[استان گیلان|گیلان]] اطلاق می‌شود<ref>دهخدا، علی‌اکبر. '''''لغت‌نامه دهخدا'''''. تهران: مؤسسه دهخدا، جلد13، ص19482، به نقل از حاشیه '''''برهان قاطع.'''''</ref> که برخی در ریشه‌شناشی عامیانه آن را در تناسب با مرداب‌ها و گِلزارهای گیلان، مشتق از «گِل» دانسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1356، ج2، بخش اول، ص 2446.</ref>.
+[[پرونده:گونه‌های زبانی رايج در استان گيلان.jpg|بندانگشتی|گونه‌های زبانی رايج در استان گيلان،برگرفته از سایت ورگ،قابل بازیابی از https://v6rg.com/?p=10118]]
+گیلکی در ساحل جنوبی [[دریاچه خزر|دریای‌خزر]]، در [[استان گیلان]] رایج است، زبان مادری 1/952/000 نفر<ref>Asher/ R.E. 1994."Languages of south Asia from Iran to Bangladesh'''''". Atlas of the world's Languages.''''' London: Routledge,  p. 205, 210.</ref> و زبان اول یا دوم حدود 3/000/000 نفر<ref name=":0">Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", '''''Encyclopaedia Iranica'''''. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x ,Fasc. 6, p.661</ref> است.
-گيلكي در ساحل جنوبي درياي‌خزر، در استان گيلان رايج است، زبان مادري000/952/1 نفر<sup>6</sup> و زبان اول يا دوم حدود 000/000/3 نفر<sup>7</sup> است.
+گیلکی دو گونه اصلی متفاوت دارد که یکی در شرق و دیگری در غرب گیلان رایج است و حد فاصل آن‌ها «رودخانه سفیدرود» است. گونه غربی که به اصطلاح محلی، گیلکیِ «بیه‌پس(/biyəpǽs/)» («بیه» در گیلکی به معنای «رود» است؛ پسِ‌رود<ref name=":1">سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی.''''' رشت: نشرگیلکان، 1369، ص142. </ref>) نامیده می‌شود در شهرهایی چون [[انزلی]]، صومعه‌سرا، فومن و رشت به کار می‌رود و به گونه شرقی که به اصطلاح محلی، گیلکی «بیه‌پیش(/biyəpíš/)»(پیش یا جلوی رود<ref name=":1" />) نامیده می‌شود در شهرهایی نظیر [[لاهیجان]]، لنگرود و رودسر تکلم می‌شود<ref name=":4">کریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلکی رشت'''''. ترجمه جعفرخُمامی‌زاده، تهران: سروش، 1374، مقدمه مترجم، ص16.</ref>. این دو گونه به ویژه در بخش افعال تفاوت‌های بنیادینی با یکدیگر دارند که گاه فهم متقابل را دشوار یا غیر ممکن می‌کند<ref name=":4" />. به عنوان مثال، ساخت‌های متفاوتی برای زمان‌های مختلف در این دو گونه وجود دارد و الگوی تکیه نیز در زمان‌های حال و گذشته افعال آن‌ها تفاوت می‌کند<ref>Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages'''''", Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 667</ref>.
-گيلكي دو گونة اصلي متفاوت دارد كه يكي در شرق و ديگري در غرب گيلان رايج است و حد فاصل آن‌ها «رودخانة سفيدرود» است. گونة غربي كه به اصطلاح محلي، گيلكيِ «بيه‌پس[1]» («بيه» در گيلكي به معناي «رود» است؛ پسِ‌رود<sup>8</sup>) ناميده مي‌شود در شهرهايي چون انزلي، صومعه‌سرا، فومن و رشت به كار مي‌رود و به گونة شرقي كه به اصطلاح محلي، گيلكي «بيه‌پيش[2]» (پيش يا جلوي رود<sup>9</sup>) ناميده مي‌شود در شهرهايي نظير لاهيجان، لنگرود و رودسر تكلم مي‌شود.<sup>10</sup> اين دو گونه به ويژه در بخش افعال تفاوت‌هاي بنياديني با يكديگر دارند كه گاه فهم متقابل را دشوار يا غير ممكن مي‌كند.<sup>11</sup> به عنوان مثال، ساخت‌هاي متفاوتي براي زمان‌هاي مختلف در اين دو گونه وجود دارد و الگوي تكيه نيز در زمان‌هاي حال و گذشتة افعال آن‌ها تفاوت مي‌كند.<sup>12</sup>
+در متون و ادبیات موجود، آن چه بیشتر مورد بررسی قرار گرفته، گونه غربی [[گیلکی]] است و تنها اشاره‌های محدودی به گونه شرقی شده است. بنابراین، آن‌چه در این نوشته به عنوان ویژگی‌های گیلکی می‌آید، ناظر بر گیلکی غربی است، مگر آن‌که به شکل دیگری تصریح شود.
-در متون و ادبيات موجود، آن چه بيشتر مورد بررسي قرار گرفته، گونة غربي گيلكي است و تنها اشاره‌هاي محدودي به گونة شرقي شده است. بنابراين، آن‌چه در اين نوشته به عنوان ويژگي‌هاي گيلكي مي‌آيد، ناظر بر گيلكي غربي است، مگر آن‌كه به شكل ديگري تصريح شود.
+گیلکی فاقد خط و کتابت است<ref>ارانسکی، یوسیف. م. '''''زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه علی اشرف صادقی، تهران: سخن، ص141.</ref>. قدیمی‌ترین سندی که از ادبیات گیلکی در دست است مربوط به دو بیتی‌های پیر شر‌فشاه دولایی متعلق به قرن هشتم هجری است که حدود 77 دو بیتی آن به ما رسیده است<ref>حاکی، عباس. «جایگاه تاریخی شعر گیلکی»، '''''گیله‌وا'''''. 1375، شماره36، ص10-12. </ref>.
-گيلكي فاقد خط و كتابت است.<sup>13</sup> قديمي‌ترين سندي كه از ادبيات گيلكي در دست است مربوط به دو بيتي‌هاي پير شر‌فشاه دولايي متعلق به قرن هشتم هجري است كه حدود 77 دو بيتي آن به ما رسيده است.<sup>14</sup>
+برخی ویژگی‌های ساختاری [[گیلکی]] عبارت‌اند از:
-برخي ويژگي‌هاي ساختاري گيلكي عبارت‌اند از:
+نظام‌ همخوانیِ(consonant system) گیلکی با تفاوت‌هایی شبیه فارسی معیار است، اما نظام واکه‌ای(vowel system) آن با سایر زبان‌های ایرانی تفاوت‌های بنیادین دارد<ref name=":0" />. در گیلکی گرایش آشکاری به هماهنگی واکه‌ای(vowel harmony) دیده می‌شود. این فرایند در مورد واکه‌های برخی پیشوند‌های فعلی(نظیر پیشوند/be/) و نیز تکواژ نفی و واکه بعدشان نیز صدق می‌کند<ref>کریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلکی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص33.</ref>. به عنوان نمونه:<blockquote>
+* معادل فارسی                                        [[گیلکی]]
-نظام‌ همخوانيِ[3] گيلكي با تفاوت‌هايي شبيه فارسي معيار است، اما نظام واكه‌اي[4]  آن با ساير زبان‌هاي ايراني تفاوت‌هاي بنيادين دارد.<sup>15</sup> در گيلكي گرايش آشكاري به هماهنگي واكه‌اي[5] ديده مي‌شود. اين فرايند در مورد واكه‌هاي برخي پيشوند‌هاي فعلي(نظير پيشوند/be/) و نيز تكواژ نفي و واكة بعدشان نيز صدق مي‌كند.<sup>16</sup> به عنوان نمونه:
+* برشته کند<ref>Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 663</ref>                                       bi΄-biyə  [bi΄-bijə]
-معادل فارسي                                        گيلكي
+* ندیدم<ref>Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 664</ref>                                              ni΄-dinəm [ni΄-dinəm]
+</blockquote>تکیه، در اغلب موارد بر روی هجای پایانی قرار می‌گیرد، اما در برخی موارد، به ویژه در صورت‌های فعلی، محل تکیه تغییر می‌کند. در [[گیلکی]] شرقی نسبت به [[گیلکی]] غربی افعال بیشتری تکیه آغازی می‌گیرند<ref name=":2">Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 661-662</ref>.<blockquote>
+* معادل فارسی                                        [[گیلکی]] شرقی
-برشته كند<sup>17</sup>                                         bi΄-biyə  [bi΄-bijə]
+* می‌پرسم<ref name=":2" />                                           po΄rsənəm
+</blockquote>در ترکیب‌های اضافی، مضاف‌الیه قبل از مضاف می‌آید و در ترکیب‌های وصفی، صفت قبل از موصوف؛ و نشانه اضافه به مضاف الیه و صفت متصل می‌شود. برای نمونه:<ref name=":3">Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 662</ref><blockquote>
+* معادل فارسی                                        [[گیلکی]]
-نديدم<sup>18</sup>                                              ni΄-dinəm [ni΄-dinəm]
+* بچه‌های مهین                                        məhin-ə zakan
-تكيه، در اغلب موارد بر روي هجاي پاياني قرار مي‌گيرد، اما در برخي موارد، به ويژه در صورت‌هاي فعلي، محل تكيه تغيير مي‌كند. در گيلكي شرقي نسبت به گيلكي غربي افعال بيشتري تكية آغازي مي‌گيرند.<sup>19</sup>
+* گلِ‌سرخ                                              Surx-ə gul
+</blockquote>حروف اضافه [[گیلکی]] بیشتر پسین هستند، هر چند تحت تأثیر [[فارسی]]، حروف اضافه پیشین هم در آن رواج یافته است. گاه نیز استفاده هم‌زمان از حروف اضافه پیشین و پسین دیده می‌شود، به عنوان نمونه:<ref name=":3" /><blockquote>
+*معادل فارسی                                        [[گیلکی]]
-معادل فارسي                                        گيلكي شرقي
+* از آن                                                 ja] u΄n-ə  az u΄n-ə ya [az
+</blockquote>در [[گیلکی]] سه حالت وجود دارد، یک حالت فاعلی و دو حالت غیرفاعلی. حالت‌های غیرفاعلی یکی حالت مفعولی است که میان مفعول صریح و غیرصریح مشترک است ودیگری حالت اضافی است. در زیر صرف واژه «مَرد» به معنای «شوهر» در [[گیلکی]] نشان داده شده است<ref>کریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلکی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 85-84.</ref>.<blockquote>
+* مفرد                                                  جمع
-مي‌پرسم<sup>20</sup>                                           po΄rsənəm
+* حالت فاعلی  [märd] mærd                    [märdān]     mærd an
-در تركيب‌هاي اضافي، مضاف‌اليه قبل از مضاف مي‌آيد و در تركيب‌هاي وصفي، صفت قبل از موصوف؛ و نشانة اضافه به مضاف اليه و صفت متصل مي‌شود. براي نمونه:<sup>21</sup>
+* حالت مفعولی [märdä]mærdae                [märdānä]     mærdanæ
-معادل فارسي                                        گيلكي
+* حالت اضافه [mārdε]mærdε                   [märdānε]    mærdanε
+</blockquote>در [[گیلکی]]، نظیرِ [[فارسی]]،  وجود امکان جابه‌جایی ارکان جمله، الگوی  غالباً فاعل + مفعول + فعل یا sov در نظر گرفته می‌شود<ref>سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی.''''' رشت: نشر گیلکان، 1369، ص 75-72.</ref>.
-بچه‌هاي مهين                                        məhin-ə zakan
+[[گیلکی]] علاوه بر تأثیرپذیری روزافزون از زبان [[فارسی]] که به دلیل افزایش ارتباط گیلک‌ها با فارسی‌زبانان و توسعه رسانه‌های همگانی روی می‌دهد، به دلائل تاریخی از زبان‌های [[عربی]] و [[ترکی]] نیز تأثیر فراوان گرفته است. علاوه بر این می‌توان برای تأثیر زبان‌های چینی، یونانی و هندی، و در دوره‌های اخیر، روسی و تاتاری نیز شواهد چندی یافت<ref>کریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلکی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 16.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
-گلِ‌سرخ                                              Surx-ə gul
+* [[زبان های ایرانی]]
-حروف اضافة گيلكي بيشتر پسين هستند، هر چند تحت تأثير فارسي، حروف اضافة پيشين هم در آن رواج يافته است. گاه نيز استفادة هم‌زمان از حروف اضافة پيشين و پسين ديده مي‌شود، به عنوان نمونه:<sup>22</sup>
+* [[مازندرانی]]
+* [[لاهیجان]]
+* [[انزلی]]
+* [[استان گیلان]]
-معادل فارسي                                        گيلكي
+== مآخذ   ==
+<references />
-از آن                                                 ja] u΄n-ə  az u΄n-ə ya [az
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-در گيلكي سه حالت وجود دارد، يك حالت فاعلي و دو حالت غيرفاعلي. حالت‌هاي غيرفاعلي يكي حالت مفعولي است كه ميان مفعول صريح و غيرصريح مشترك است وديگري حالت اضافي است. در زير صرف واژة «مَرد» به معناي «شوهر» در گيلكي نشان داده شده است.<sup>23</sup>
+== نویسنده مقاله ==
+آتوسا رستم بیک تفرشی
-مفرد                                                  جمع
+[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
+[[رده:زبان شناسی]]
-حالت فاعلي  [märd] mærd                    [märdān]     mærd an
-حالت مفعولي [märdä]mærdae                [märdānä]     mærdanæ
-حالت اضافه [mārdε]mærdε                   [märdānε]    mærdanε
-در گيلكي، نظيرِ فارسي،  وجود امكان جابه‌جايي اركان جمله، الگوي  غالباً فاعل + مفعول + فعل يا sov در نظر گرفته مي‌شود.<sup>24</sup>
-گيلكي علاوه بر تأثيرپذيري روزافزون از زبان فارسي كه به دليل افزايش ارتباط گيلك‌ها با فارسي‌زبانان و توسعة رسانه‌هاي همگاني روي مي‌دهد، به دلائل تاريخي از زبان‌هاي عربي و تركي نيز تأثير فراوان گرفته است. علاوه بر اين مي‌توان براي تأثير زبان‌هاي چيني، يوناني و هندي، و در دوره‌هاي اخير، روسي و تاتاري نيز شواهد چندي يافت.<sup>25</sup>
-'''مآخذ:'''
--     ارانسكي،اي.ام. '''''مقدمة فقه‌اللغة ايراني'''''. ترجمة كريم كشاورز، تهران: انتشارات پيام، 1379، ص 331-330.
--     سرتيپ‌پور، جهانگير. '''''ويژگي‌هاي دستوري و فرهنگ واژه‌هاي گيلكي'''''. رشت: نشرگيلكان، 1369،  ص 281.
--    '''''همان'''''. ص285.
--    دهخدا، علي‌اكبر. '''''لغت‌نامة دهخدا'''''. تهران: مؤسسة دهخدا، جلد13، ص19482، به نقل از حاشية '''''برهان قاطع.'''''
--    مصاحب، غلامحسين. '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. تهران: شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي، 1356، ج2، بخش اول، ص 2446.
--     Asher/ R.E. 1994."Languages of south Asia from Iran to Bangladesh'''''". Atlas of the world's Languages.''''' London: Routledge,  p. 205, 210.
--    Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", '''''Encyclopaedia Iranica'''''. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x ,Fasc. 6, p.661.
--    سرتيپ‌پور، جهانگير. '''''ويژگي‌هاي دستوري و فرهنگ واژه‌هاي گيلكي.''''' رشت: نشرگيلكان، 1369، ص142.
--    همانجا.
--  كريستن‌سن، آرتور. '''''گويش گيلكي رشت'''''. ترجمة جعفرخُمامي‌زاده، تهران: سروش، 1374، مقدمة مترجم، ص16.
--  همان‌جا.
--   Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages'''''", Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 667.
--  ارانسكي، يوسيف. م. '''''زبان‌هاي ايراني'''''. ترجمة علي اشرف صادقي، تهران: سخن، ص141.
--  حاكي، عباس. «جايگاه تاريخي شعر گيلكي»، '''''گيله‌وا'''''. 1375، شمارة36، ص10-12.
--  Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages'''''", Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . Newyork:Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 661.
--  كريستن‌سن، آرتور. '''''گويش گيلكي رشت'''''. ترجمة جعفر خُمامي‌زاده، تهران: سروش، ص33.
--  Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 663.
--  '''''Ibid''''', p. 664
--  '''''Ibid''''', p. 661-662
--  '''''Ibid'''''.
--  Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 662.
--  '''''Ibid'''''.
--  كريستن‌سن، آرتور. '''''گويش گيلكي رشت'''''. ترجمة جعفر خُمامي‌زاده، تهران: سروش، ص 85-84.
--  سرتيپ‌پور، جهانگير. '''''ويژگي‌هاي دستوري و فرهنگ واژه‌هاي گيلكي.''''' رشت: نشر گيلكان، 1369، ص 75-72.
--  كريستن‌سن، آرتور. '''''گويش گيلكي رشت'''''. ترجمة جعفر خُمامي‌زاده، تهران: سروش، ص 16.
-----[1]. /biyəpǽs/
-[2]. /biyəpíš/
-[3]. /consonant system/
-[4]. / vowel system /
-[5]. / vowel harmony /
-فریار اخلاقی