گیلکی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۸

گیلکی، /gilæki/، از شاخه شمال‌غربی زبان‌های ایرانی^[۱] و از زیر شاخه‌های زبان‌های هند و ایرانی.

«گیلکی» منسوب به «گیلک» به معنای «قوم‌گیل» (گیل + لک^[۲] - «لک» در گیلکی به معنای «قوم»^[۳]) دانسته شده و «گیل» به قوم ساکن گیلان اطلاق می‌شود^[۴] که برخی در ریشه‌شناشی عامیانه آن را در تناسب با مرداب‌ها و گِلزارهای گیلان، مشتق از «گِل» دانسته‌اند^[۵].

گیلکی در ساحل جنوبی دریای‌خزر، در استان گیلان رایج است، زبان مادری 1/952/000 نفر^[۶] و زبان اول یا دوم حدود 3/000/000 نفر^[۷] است.

گیلکی دو گونه اصلی متفاوت دارد که یکی در شرق و دیگری در غرب گیلان رایج است و حد فاصل آن‌ها «رودخانه سفیدرود» است. گونه غربی که به اصطلاح محلی، گیلکیِ «بیه‌پس(/biyəpǽs/)» («بیه» در گیلکی به معنای «رود» است؛ پسِ‌رود^[۸]) نامیده می‌شود در شهرهایی چون انزلی، صومعه‌سرا، فومن و رشت به کار می‌رود و به گونه شرقی که به اصطلاح محلی، گیلکی «بیه‌پیش(/biyəpíš/)»(پیش یا جلوی رود^[۸]) نامیده می‌شود در شهرهایی نظیر لاهیجان، لنگرود و رودسر تکلم می‌شود^[۹]. این دو گونه به ویژه در بخش افعال تفاوت‌های بنیادینی با یکدیگر دارند که گاه فهم متقابل را دشوار یا غیر ممکن می‌کند^[۹]. به عنوان مثال، ساخت‌های متفاوتی برای زمان‌های مختلف در این دو گونه وجود دارد و الگوی تکیه نیز در زمان‌های حال و گذشته افعال آن‌ها تفاوت می‌کند^[۱۰].

در متون و ادبیات موجود، آن چه بیشتر مورد بررسی قرار گرفته، گونه غربی گیلکی است و تنها اشاره‌های محدودی به گونه شرقی شده است. بنابراین، آن‌چه در این نوشته به عنوان ویژگی‌های گیلکی می‌آید، ناظر بر گیلکی غربی است، مگر آن‌که به شکل دیگری تصریح شود.

گیلکی فاقد خط و کتابت است^[۱۱]. قدیمی‌ترین سندی که از ادبیات گیلکی در دست است مربوط به دو بیتی‌های پیر شر‌فشاه دولایی متعلق به قرن هشتم هجری است که حدود 77 دو بیتی آن به ما رسیده است^[۱۲].

برخی ویژگی‌های ساختاری گیلکی عبارت‌اند از:

نظام‌ همخوانیِ(consonant system) گیلکی با تفاوت‌هایی شبیه فارسی معیار است، اما نظام واکه‌ای(vowel system) آن با سایر زبان‌های ایرانی تفاوت‌های بنیادین دارد^[۷]. در گیلکی گرایش آشکاری به هماهنگی واکه‌ای(vowel harmony) دیده می‌شود. این فرایند در مورد واکه‌های برخی پیشوند‌های فعلی(نظیر پیشوند/be/) و نیز تکواژ نفی و واکه بعدشان نیز صدق می‌کند^[۱۳]. به عنوان نمونه:

معادل فارسی گیلکی

برشته کند^[۱۴] bi΄-biyə [bi΄-bijə]

ندیدم^[۱۵] ni΄-dinəm [ni΄-dinəm]

تکیه، در اغلب موارد بر روی هجای پایانی قرار می‌گیرد، اما در برخی موارد، به ویژه در صورت‌های فعلی، محل تکیه تغییر می‌کند. در گیلکی شرقی نسبت به گیلکی غربی افعال بیشتری تکیه آغازی می‌گیرند^[۱۶].

معادل فارسی گیلکی شرقی

می‌پرسم^[۱۶] po΄rsənəm

در ترکیب‌های اضافی، مضاف‌الیه قبل از مضاف می‌آید و در ترکیب‌های وصفی، صفت قبل از موصوف؛ و نشانه اضافه به مضاف الیه و صفت متصل می‌شود. برای نمونه:^[۱۷]

معادل فارسی    گیلکی

بچه‌های مهین    məhin-ə zakan

گلِ‌سرخ    Surx-ə gul

حروف اضافه گیلکی بیشتر پسین هستند، هر چند تحت تأثیر فارسی، حروف اضافه پیشین هم در آن رواج یافته است. گاه نیز استفاده هم‌زمان از حروف اضافه پیشین و پسین دیده می‌شود، به عنوان نمونه:^[۱۷]

معادل فارسی گیلکی

از آن ja] u΄n-ə az u΄n-ə ya [az

در گیلکی سه حالت وجود دارد، یک حالت فاعلی و دو حالت غیرفاعلی. حالت‌های غیرفاعلی یکی حالت مفعولی است که میان مفعول صریح و غیرصریح مشترک است ودیگری حالت اضافی است. در زیر صرف واژه «مَرد» به معنای «شوهر» در گیلکی نشان داده شده است^[۱۸].

مفرد    جمع

حالت فاعلی [märd] mærd    [märdān] mærd an

حالت مفعولی [märdä]mærdae    [märdānä] mærdanæ

حالت اضافه [mārdε]mærdε [märdānε]    mærdanε

در گیلکی، نظیرِ فارسی، وجود امکان جابه‌جایی ارکان جمله، الگوی غالباً فاعل + مفعول + فعل یا sov در نظر گرفته می‌شود^[۱۹].

گیلکی علاوه بر تأثیرپذیری روزافزون از زبان فارسی که به دلیل افزایش ارتباط گیلک‌ها با فارسی‌زبانان و توسعه رسانه‌های همگانی روی می‌دهد، به دلائل تاریخی از زبان‌های عربی و ترکی نیز تأثیر فراوان گرفته است. علاوه بر این می‌توان برای تأثیر زبان‌های چینی، یونانی و هندی، و در دوره‌های اخیر، روسی و تاتاری نیز شواهد چندی یافت^[۲۰].

نیز نگاه کنید به

زبان های ایرانی

مآخذ

↑ ارانسكی،ای.ام. مقدمه فقه‌اللغه ایرانی. ترجمه كریم كشاورز، تهران: انتشارات پیام، 1379، ص 331-330.
↑ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص 281.
↑ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص285.
↑ دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه دهخدا، جلد13، ص19482، به نقل از حاشیه برهان قاطع.
↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1356، ج2، بخش اول، ص 2446.
↑ Asher/ R.E. 1994."Languages of south Asia from Iran to Bangladesh". Atlas of the world's Languages. London: Routledge, p. 205, 210.
↑ ^۷٫۰ ^۷٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x ,Fasc. 6, p.661
↑ ^۸٫۰ ^۸٫۱ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص142.
↑ ^۹٫۰ ^۹٫۱ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفرخُمامی‌زاده، تهران: سروش، 1374، مقدمه مترجم، ص16.
↑ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 667
↑ ارانسکی، یوسیف. م. زبان‌های ایرانی. ترجمه علی اشرف صادقی، تهران: سخن، ص141.
↑ حاکی، عباس. «جایگاه تاریخی شعر گیلکی»، گیله‌وا. 1375، شماره36، ص10-12.
↑ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص33.
↑ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 663
↑ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 664
↑ ^۱۶٫۰ ^۱۶٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 661-662
↑ ^۱۷٫۰ ^۱۷٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 662
↑ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 85-84.
↑ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشر گیلکان، 1369، ص 75-72.
↑ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 16.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

آتوسا رستم بیک تفرشی

[1] ارانسكی،ای.ام. مقدمه فقه‌اللغه ایرانی. ترجمه كریم كشاورز، تهران: انتشارات پیام، 1379، ص 331-330.

[2] سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص 281.

[3] سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص285.

[4] دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه دهخدا، جلد13، ص19482، به نقل از حاشیه برهان قاطع.

[5] مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1356، ج2، بخش اول، ص 2446.

[6] Asher/ R.E. 1994."Languages of south Asia from Iran to Bangladesh". Atlas of the world's Languages. London: Routledge, p. 205, 210.

[:0-7] ۷٫۰ ^۷٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x ,Fasc. 6, p.661

[:1-8] ۸٫۰ ^۸٫۱ سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص142.

[:4-9] ۹٫۰ ^۹٫۱ کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفرخُمامی‌زاده، تهران: سروش، 1374، مقدمه مترجم، ص16.

[10] Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 667

[11] ارانسکی، یوسیف. م. زبان‌های ایرانی. ترجمه علی اشرف صادقی، تهران: سخن، ص141.

[12] حاکی، عباس. «جایگاه تاریخی شعر گیلکی»، گیله‌وا. 1375، شماره36، ص10-12.

[13] کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص33.

[14] Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 663

[15] Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 664

[:2-16] ۱۶٫۰ ^۱۶٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 661-662

[:3-17] ۱۷٫۰ ^۱۷٫۱ Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", Encyclopaedia Iranica. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 662

[18] کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 85-84.

[19] سرتیپ‌پور، جهانگیر. ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی. رشت: نشر گیلکان، 1369، ص 75-72.

[20] کریستن‌سن، آرتور. گویش گیلکی رشت. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 16.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''گیلكی، /gilæki/،''' از شاخه شمال‌غربی زبان‌های ایرانی<sup>1</sup> و از زیر شاخه‌های زبان‌های هند و ایرانی.
+'''گیلکی، /gilæki/،''' از شاخه شمال‌غربی [[زبان های ایرانی|زبان‌های ایرانی]]<ref>ارانسكی،ای.ام. '''''مقدمه فقه‌اللغه ایرانی'''''. ترجمه كریم كشاورز، تهران: انتشارات پیام، 1379، ص 331-330.</ref> و از زیر شاخه‌های زبان‌های هند و ایرانی.
-«گیلكی» منسوب به «گیلك» به معنای «قوم‌گیل» (گیل + لك<sup>2</sup> - «لك» در گیلكی به معنای «قوم»<sup>3</sup>) دانسته شده و «گیل» به قوم ساكن گیلان اطلاق می‌شود<sup>4</sup> كه برخی در ریشه‌شناشی عامیانه آن را در تناسب با مرداب‌ها و گِلزارهای گیلان، مشتق از «گِل» دانسته‌اند.<sup>5</sup>
+«گیلکی» منسوب به «گیلک» به معنای «قوم‌گیل» (گیل + لک<ref>سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی'''''. رشت: نشرگیلکان، 1369،  ص 281.</ref> - «لک» در گیلکی به معنای «قوم»<ref>سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی'''''. رشت: نشرگیلکان، 1369، ص285.</ref>) دانسته شده و «گیل» به قوم ساکن [[استان گیلان|گیلان]] اطلاق می‌شود<ref>دهخدا، علی‌اکبر. '''''لغت‌نامه دهخدا'''''. تهران: مؤسسه دهخدا، جلد13، ص19482، به نقل از حاشیه '''''برهان قاطع.'''''</ref> که برخی در ریشه‌شناشی عامیانه آن را در تناسب با مرداب‌ها و گِلزارهای گیلان، مشتق از «گِل» دانسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، 1356، ج2، بخش اول، ص 2446.</ref>.
+[[پرونده:گونه‌های زبانی رايج در استان گيلان.jpg|بندانگشتی|گونه‌های زبانی رايج در استان گيلان،برگرفته از سایت ورگ،قابل بازیابی از https://v6rg.com/?p=10118]]
+گیلکی در ساحل جنوبی [[دریاچه خزر|دریای‌خزر]]، در [[استان گیلان]] رایج است، زبان مادری 1/952/000 نفر<ref>Asher/ R.E. 1994."Languages of south Asia from Iran to Bangladesh'''''". Atlas of the world's Languages.''''' London: Routledge,  p. 205, 210.</ref> و زبان اول یا دوم حدود 3/000/000 نفر<ref name=":0">Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", '''''Encyclopaedia Iranica'''''. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x ,Fasc. 6, p.661</ref> است.
-گیلكی در ساحل جنوبی دریای‌خزر، در [[استان گیلان]] رایج است، زبان مادری000/952/1 نفر<sup>6</sup> و زبان اول یا دوم حدود 000/000/3 نفر<sup>7</sup> است.
+گیلکی دو گونه اصلی متفاوت دارد که یکی در شرق و دیگری در غرب گیلان رایج است و حد فاصل آن‌ها «رودخانه سفیدرود» است. گونه غربی که به اصطلاح محلی، گیلکیِ «بیه‌پس(/biyəpǽs/)» («بیه» در گیلکی به معنای «رود» است؛ پسِ‌رود<ref name=":1">سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی.''''' رشت: نشرگیلکان، 1369، ص142. </ref>) نامیده می‌شود در شهرهایی چون [[انزلی]]، صومعه‌سرا، فومن و رشت به کار می‌رود و به گونه شرقی که به اصطلاح محلی، گیلکی «بیه‌پیش(/biyəpíš/)»(پیش یا جلوی رود<ref name=":1" />) نامیده می‌شود در شهرهایی نظیر [[لاهیجان]]، لنگرود و رودسر تکلم می‌شود<ref name=":4">کریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلکی رشت'''''. ترجمه جعفرخُمامی‌زاده، تهران: سروش، 1374، مقدمه مترجم، ص16.</ref>. این دو گونه به ویژه در بخش افعال تفاوت‌های بنیادینی با یکدیگر دارند که گاه فهم متقابل را دشوار یا غیر ممکن می‌کند<ref name=":4" />. به عنوان مثال، ساخت‌های متفاوتی برای زمان‌های مختلف در این دو گونه وجود دارد و الگوی تکیه نیز در زمان‌های حال و گذشته افعال آن‌ها تفاوت می‌کند<ref>Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages'''''", Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 667</ref>.
-گیلكی دو گونه اصلی متفاوت دارد كه یكی در شرق و دیگری در غرب گیلان رایج است و حد فاصل آن‌ها «رودخانه سفیدرود» است. گونه غربی كه به اصطلاح محلی، گیلكیِ «بیه‌پس[1]» («بیه» در گیلكی به معنای «رود» است؛ پسِ‌رود<sup>8</sup>) نامیده می‌شود در شهرهایی چون انزلی، صومعه‌سرا، فومن و رشت به كار می‌رود و به گونه شرقی كه به اصطلاح محلی، گیلكی «بیه‌پیش[2]» (پیش یا جلوی رود<sup>9</sup>) نامیده می‌شود در شهرهایی نظیر لاهیجان، لنگرود و رودسر تكلم می‌شود.<sup>10</sup> این دو گونه به ویژه در بخش افعال تفاوت‌های بنیادینی با یكدیگر دارند كه گاه فهم متقابل را دشوار یا غیر ممكن می‌كند.<sup>11</sup> به عنوان مثال، ساخت‌های متفاوتی برای زمان‌های مختلف در این دو گونه وجود دارد و الگوی تكیه نیز در زمان‌های حال و گذشته افعال آن‌ها تفاوت می‌كند.<sup>12</sup>
+در متون و ادبیات موجود، آن چه بیشتر مورد بررسی قرار گرفته، گونه غربی [[گیلکی]] است و تنها اشاره‌های محدودی به گونه شرقی شده است. بنابراین، آن‌چه در این نوشته به عنوان ویژگی‌های گیلکی می‌آید، ناظر بر گیلکی غربی است، مگر آن‌که به شکل دیگری تصریح شود.
-در متون و ادبیات موجود، آن چه بیشتر مورد بررسی قرار گرفته، گونه غربی گیلكی است و تنها اشاره‌های محدودی به گونه شرقی شده است. بنابراین، آن‌چه در این نوشته به عنوان ویژگی‌های گیلكی می‌آید، ناظر بر گیلكی غربی است، مگر آن‌كه به شكل دیگری تصریح شود.
+گیلکی فاقد خط و کتابت است<ref>ارانسکی، یوسیف. م. '''''زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه علی اشرف صادقی، تهران: سخن، ص141.</ref>. قدیمی‌ترین سندی که از ادبیات گیلکی در دست است مربوط به دو بیتی‌های پیر شر‌فشاه دولایی متعلق به قرن هشتم هجری است که حدود 77 دو بیتی آن به ما رسیده است<ref>حاکی، عباس. «جایگاه تاریخی شعر گیلکی»، '''''گیله‌وا'''''. 1375، شماره36، ص10-12. </ref>.
-گیلكی فاقد خط و كتابت است.<sup>13</sup> قدیمی‌ترین سندی كه از ادبیات گیلكی در دست است مربوط به دو بیتی‌های پیر شر‌فشاه دولایی متعلق به قرن هشتم هجری است كه حدود 77 دو بیتی آن به ما رسیده است.<sup>14</sup>
+برخی ویژگی‌های ساختاری [[گیلکی]] عبارت‌اند از:
-برخی ویژگی‌های ساختاری گیلكی عبارت‌اند از:
+نظام‌ همخوانیِ(consonant system) گیلکی با تفاوت‌هایی شبیه فارسی معیار است، اما نظام واکه‌ای(vowel system) آن با سایر زبان‌های ایرانی تفاوت‌های بنیادین دارد<ref name=":0" />. در گیلکی گرایش آشکاری به هماهنگی واکه‌ای(vowel harmony) دیده می‌شود. این فرایند در مورد واکه‌های برخی پیشوند‌های فعلی(نظیر پیشوند/be/) و نیز تکواژ نفی و واکه بعدشان نیز صدق می‌کند<ref>کریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلکی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص33.</ref>. به عنوان نمونه:<blockquote>
+* معادل فارسی                                        [[گیلکی]]
-نظام‌ همخوانیِ[3] گیلكی با تفاوت‌هایی شبیه فارسی معیار است، اما نظام واكه‌ای[4]  آن با سایر زبان‌های ایرانی تفاوت‌های بنیادین دارد.<sup>15</sup> در گیلكی گرایش آشكاری به هماهنگی واكه‌ای[5] دیده می‌شود. این فرایند در مورد واكه‌های برخی پیشوند‌های فعلی(نظیر پیشوند/be/) و نیز تكواژ نفی و واكه بعدشان نیز صدق می‌كند.<sup>16</sup> به عنوان نمونه:
+* برشته کند<ref>Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 663</ref>                                       bi΄-biyə  [bi΄-bijə]
-معادل فارسی                                        گیلكی
+* ندیدم<ref>Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 664</ref>                                              ni΄-dinəm [ni΄-dinəm]
+</blockquote>تکیه، در اغلب موارد بر روی هجای پایانی قرار می‌گیرد، اما در برخی موارد، به ویژه در صورت‌های فعلی، محل تکیه تغییر می‌کند. در [[گیلکی]] شرقی نسبت به [[گیلکی]] غربی افعال بیشتری تکیه آغازی می‌گیرند<ref name=":2">Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 661-662</ref>.<blockquote>
+* معادل فارسی                                        [[گیلکی]] شرقی
-برشته كند<sup>17</sup>                                         bi΄-biyə  [bi΄-bijə]
+* می‌پرسم<ref name=":2" />                                           po΄rsənəm
+</blockquote>در ترکیب‌های اضافی، مضاف‌الیه قبل از مضاف می‌آید و در ترکیب‌های وصفی، صفت قبل از موصوف؛ و نشانه اضافه به مضاف الیه و صفت متصل می‌شود. برای نمونه:<ref name=":3">Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 662</ref><blockquote>
+* معادل فارسی                                        [[گیلکی]]
-ندیدم<sup>18</sup>                                              ni΄-dinəm [ni΄-dinəm]
+* بچه‌های مهین                                        məhin-ə zakan
-تكیه، در اغلب موارد بر روی هجای پایانی قرار می‌گیرد، اما در برخی موارد، به ویژه در صورت‌های فعلی، محل تكیه تغییر می‌كند. در گیلكی شرقی نسبت به گیلكی غربی افعال بیشتری تكیه آغازی می‌گیرند.<sup>19</sup>
+* گلِ‌سرخ                                              Surx-ə gul
+</blockquote>حروف اضافه [[گیلکی]] بیشتر پسین هستند، هر چند تحت تأثیر [[فارسی]]، حروف اضافه پیشین هم در آن رواج یافته است. گاه نیز استفاده هم‌زمان از حروف اضافه پیشین و پسین دیده می‌شود، به عنوان نمونه:<ref name=":3" /><blockquote>
+*معادل فارسی                                        [[گیلکی]]
-معادل فارسی                                        گیلكی شرقی
+* از آن                                                 ja] u΄n-ə  az u΄n-ə ya [az
+</blockquote>در [[گیلکی]] سه حالت وجود دارد، یک حالت فاعلی و دو حالت غیرفاعلی. حالت‌های غیرفاعلی یکی حالت مفعولی است که میان مفعول صریح و غیرصریح مشترک است ودیگری حالت اضافی است. در زیر صرف واژه «مَرد» به معنای «شوهر» در [[گیلکی]] نشان داده شده است<ref>کریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلکی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 85-84.</ref>.<blockquote>
+* مفرد                                                  جمع
-می‌پرسم<sup>20</sup>                                           po΄rsənəm
+* حالت فاعلی  [märd] mærd                    [märdān]     mærd an
-در تركیب‌های اضافی، مضاف‌الیه قبل از مضاف می‌آید و در تركیب‌های وصفی، صفت قبل از موصوف؛ و نشانه اضافه به مضاف الیه و صفت متصل می‌شود. برای نمونه:<sup>21</sup>
+* حالت مفعولی [märdä]mærdae                [märdānä]     mærdanæ
-معادل فارسی                                        گیلكی
+* حالت اضافه [mārdε]mærdε                   [märdānε]    mærdanε
+</blockquote>در [[گیلکی]]، نظیرِ [[فارسی]]،  وجود امکان جابه‌جایی ارکان جمله، الگوی  غالباً فاعل + مفعول + فعل یا sov در نظر گرفته می‌شود<ref>سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلکی.''''' رشت: نشر گیلکان، 1369، ص 75-72.</ref>.
-بچه‌های مهین                                        məhin-ə zakan
+[[گیلکی]] علاوه بر تأثیرپذیری روزافزون از زبان [[فارسی]] که به دلیل افزایش ارتباط گیلک‌ها با فارسی‌زبانان و توسعه رسانه‌های همگانی روی می‌دهد، به دلائل تاریخی از زبان‌های [[عربی]] و [[ترکی]] نیز تأثیر فراوان گرفته است. علاوه بر این می‌توان برای تأثیر زبان‌های چینی، یونانی و هندی، و در دوره‌های اخیر، روسی و تاتاری نیز شواهد چندی یافت<ref>کریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلکی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 16.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
-گلِ‌سرخ                                              Surx-ə gul
+* [[زبان های ایرانی]]
-حروف اضافه گیلكی بیشتر پسین هستند، هر چند تحت تأثیر فارسی، حروف اضافه پیشین هم در آن رواج یافته است. گاه نیز استفاده هم‌زمان از حروف اضافه پیشین و پسین دیده می‌شود، به عنوان نمونه:<sup>22</sup>
+* [[مازندرانی]]
+* [[لاهیجان]]
+* [[انزلی]]
+* [[استان گیلان]]
-معادل فارسی                                        گیلكی
+== مآخذ   ==
+<references />
-از آن                                                 ja] u΄n-ə  az u΄n-ə ya [az
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-در گیلكی سه حالت وجود دارد، یك حالت فاعلی و دو حالت غیرفاعلی. حالت‌های غیرفاعلی یكی حالت مفعولی است كه میان مفعول صریح و غیرصریح مشترك است ودیگری حالت اضافی است. در زیر صرف واژه «مَرد» به معنای «شوهر» در گیلكی نشان داده شده است.<sup>23</sup>
+== نویسنده مقاله ==
+آتوسا رستم بیک تفرشی
-مفرد                                                  جمع
+[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
+[[رده:زبان شناسی]]
-حالت فاعلی  [märd] mærd                    [märdān]     mærd an
-حالت مفعولی [märdä]mærdae                [märdānä]     mærdanæ
-حالت اضافه [mārdε]mærdε                   [märdānε]    mærdanε
-در گیلكی، نظیرِ فارسی،  وجود امكان جابه‌جایی اركان جمله، الگوی  غالباً فاعل + مفعول + فعل یا sov در نظر گرفته می‌شود.<sup>24</sup>
-گیلكی علاوه بر تأثیرپذیری روزافزون از زبان فارسی كه به دلیل افزایش ارتباط گیلك‌ها با فارسی‌زبانان و توسعه رسانه‌های همگانی روی می‌دهد، به دلائل تاریخی از زبان‌های عربی و تركی نیز تأثیر فراوان گرفته است. علاوه بر این می‌توان برای تأثیر زبان‌های چینی، یونانی و هندی، و در دوره‌های اخیر، روسی و تاتاری نیز شواهد چندی یافت.<sup>25</sup>
-'''مآخذ:'''
--     ارانسكی،ای.ام. '''''مقدمه فقه‌اللغه ایرانی'''''. ترجمه كریم كشاورز، تهران: انتشارات پیام، 1379، ص 331-330.
--     سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلكی'''''. رشت: نشرگیلكان، 1369،  ص 281.
--    '''''همان'''''. ص285.
--    دهخدا، علی‌اكبر. '''''لغت‌نامه دهخدا'''''. تهران: مؤسسه دهخدا، جلد13، ص19482، به نقل از حاشیه '''''برهان قاطع.'''''
--    مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: شركت سهامی كتاب‌های جیبی، 1356، ج2، بخش اول، ص 2446.
--     Asher/ R.E. 1994."Languages of south Asia from Iran to Bangladesh'''''". Atlas of the world's Languages.''''' London: Routledge,  p. 205, 210.
--    Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages", '''''Encyclopaedia Iranica'''''. Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x ,Fasc. 6, p.661.
--    سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلكی.''''' رشت: نشرگیلكان، 1369، ص142.
--    همانجا.
--  كریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلكی رشت'''''. ترجمه جعفرخُمامی‌زاده، تهران: سروش، 1374، مقدمه مترجم، ص16.
--  همان‌جا.
--   Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages'''''", Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 667.
--  ارانسكی، یوسیف. م. '''''زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه علی اشرف صادقی، تهران: سخن، ص141.
--  حاكی، عباس. «جایگاه تاریخی شعر گیلكی»، '''''گیله‌وا'''''. 1375، شماره36، ص10-12.
--  Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages'''''", Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . Newyork:Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 661.
--  كریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلكی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص33.
--  Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . NEW york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 663.
--  '''''Ibid''''', p. 664
--  '''''Ibid''''', p. 661-662
--  '''''Ibid'''''.
--  Stilo/ Donald. 2001."[Gilan] Languages"''''', Encyclopaedia Iranica.''''' Edited by Ehsan Yarshater . New york: Bibliotheca persica press. Vol. x, Fasc. 6, p. 662.
--  '''''Ibid'''''.
--  كریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلكی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 85-84.
--  سرتیپ‌پور، جهانگیر. '''''ویژگی‌های دستوری و فرهنگ واژه‌های گیلكی.''''' رشت: نشر گیلكان، 1369، ص 75-72.
--  كریستن‌سن، آرتور. '''''گویش گیلكی رشت'''''. ترجمه جعفر خُمامی‌زاده، تهران: سروش، ص 16.
-----[1]. /biyəpǽs/
-[2]. /biyəpíš/
-[3]. /consonant system/
-[4]. / vowel system /
-[5]. / vowel harmony /
-فریار اخلاقی