دماوند: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''دماوند،''' بلندترين كوه در رشته كوههاي شمال ايران در قسمت البرز مركزي از واحد كوهستاني البرز. اين كوه قلهاي است مخروطي شكل و آتشفشاني كه در دوران چهارم زمينشناسي فعال بوده، اما اكنون خاموش و از برف دائمي مستور است. با اين حال دامنههاي...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:دماوند.jpg|بندانگشتی|کوه دماوند ، قابل بازیابی از https://www.saat24.news/]] | |||
دماوند، بلندترین کوه در رشته کوههای شمال [[کشور ایران|ایران]] در قسمت [[البرز]] مرکزی از واحد کوهستانی [[البرز]]. | |||
این کوه قلهای است مخروطی شکل و آتشفشانی که در دوران چهارم زمینشناسی فعال بوده، اما اکنون خاموش و از برف دائمی مستور است. با این حال دامنههای این کوه از گدازههای آتشفشانی پوشیده شده و از دهانههای متعدد آن گاز گوگرد متصاعد است<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران.''''' ج1'''''، کوهها و کوهنامه ایران.''''' چ2، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص256.</ref>. | |||
قله دماوند در [[استان مازندران]] و در شهرستان آمل قرار دارد. شهری و رودی به نام دماوند نیز در [[استان تهران]] هست<ref>'''''دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383. </ref><ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان تهران'''''. چ5، تهران: 1383، شرکت چاپ و نشرکتابهای درسی ایران، ص16و23.</ref>. در منابع مختلف، میزان ارتفاع این قله یکسان نیست: «رفیعترین قله ایران با ارتفاع 5610 متر در بخش میانی این رشته کوه عظیم [<nowiki/>[[البرز]]] قرار دارد. قله مخروطی شکل دماوند نمایانگر قدرت آتشفشان خاموشی است که در کواترنری [دوران چهارم] فعال بوده است. قطر دهانه این آتشفشان خاموش حدود 400 متر است»<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''اطلس زمینشناسی (اطلس ملّی ایران)'''''. نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور''''')،''''' ص2.</ref>. و در جای دیگر: <blockquote>«غالب کتابهای جغرافیایی ارتفاع کوه دماوند را 5671 متر نوشتهاند، ولی عملیات فتوگرامتری سالهای اخیر رقم 5628 را نشان میدهد. با توجه به اینکه دقت اندازهگیرهای ارتفاعی عملیات فتوگرامتری 1335-1360 دارای دقتی معادل 50+ متر است از این رو رقم ارتفاعی 5671 متر را میتوان به عنوان نوسان بالا پذیرفت»<ref name=":0" />.</blockquote>قله دماوند تقریباً در میانه راه تهران ـ آمل قرار دارد و نزدیکترین شهر به آن، «گزنک» است که به فاصله حدوداً 10 کم از دامنه کوه، در جنوب شرقی قله واقع است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری'''''). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم).''''' تهران: 1380، همشهری، ص10. </ref>.قله دماوند، به هنگام صافی هوا، حتی از راههای دور، از جمله تهران و حتی حوالی قم قابل رویت است. در سفرنامه [[ناصرالدین شاه قاجار]] در این باره چنین آمده است: «از لب این دریاچه [حوض سلطان] کوه دماوند مثل یک کله قند پیداست و کوه [[البرز]] هم پیدا میشود. این کوههای برفی دماوند و [[البرز]] از دور یک منظر و تماشای بسیار خوشی است که کمتر همچو دورنمائی به نظر رسیده است»<ref>'''''سفرهای ناصرالدین شاه'''''. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص138.</ref>.ناصرخسرو نیز در وصف دماوند میگوید: «میان ری و آمل کوه دماوند است مانند گنبدی... و گویند بر سرآن چاهی است که نوشادر از آنجا حاصل میشود و گویند کبریت نیز...»<ref>'''''سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی'''''. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ8، تهران: 1384، زوّار، ص4 و5.</ref>. | |||
از کوه دماوند با نامهای بیکنی، دُباوند، دمباوند، دنباوند، دوباهوند، دومباوند، دیمباوند، زباوند، زماوند و کوه لاجورد نیز در منابع تاریخی و جغرافیایی سخن به میان آمده است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ1، مشهد: 1378، آستان قدس رضوی (بنیاد پژوهشهای اسلامی)، ص242.</ref>. | |||
از | از جمله در حدود العالم من المشرق الی المغرب: | ||
از | «ویمه و شلنبه، دو شهریست از حدود کوه دنباوند و اندر وی بتابستان و زمستان سخت سرد بود و ازین کوه آهن افتد»:<ref>'''''حدود العالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، طهوری، ص32.</ref> اما [[حمدالله مستوفی]] از این کوه با نام دماوند یاد کرده است<ref>مستوفیقزوینی، حمدالله. '''''نزهه القلوب'''''. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین: 1383، حدیت امروز، ص77 و 229.</ref>. و در برخی از نسخههای عجایب المخلوقات از دماوند با نام دباوند نیز یاد شده و در شرح آن آمده است: «... چشمههاء کبریت است بر سر قله و سرقله به مساحت صد جریب است، گرد برگرد هر سوراخی کبریت بود چون زر، بخار از آن سوراخها برآید و بر هم مینشیند و گوگرد میگردد»<ref>طوسی، محمد بن محمود بن احمد. '''''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. چ2،. تهران: 1382، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص152و153.</ref>. | ||
در دامنههای دماوند چشمههای آب معدنی متعددی وجود دارد که آب گرم اسک، تلخ رود و لاریجان از جمله آنهاست. دماوند منبع و منشاء بسیاری از چشمهسارها و رودخانههای منطقه است که از به هم پیوستگی آنها، رودخانه دائمی و پر آب هراز پدید میآید که به سوی دریای خزر روان است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران.''''' ج2'''''، رود و رودنامههای ایران.''''' چ2'''''،''''' تهران: 1379، گیتاشناسی، ص475 و 476.</ref>.قله رفیع دماوند منشاء حیات و نیز همواره نشانه عظمت و صلابت و ابهت نزد مردم ایران بوده است و از این رو در افسانهها و داستانهای تاریخی ایران، از آن بسیار نام برده شده است؛ از جمله اینکه این کوه «آشیانه سیمرغ آموزنده زال پدر رستم و حامی آن پدر و پسر بوده است» و نیز «پناهگاه جادوگران سراسر جهان است و ضحاک در آن کوه زیست میکند»<ref> لسترینج،گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6،. تهران: 1383، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص396.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[البرز]] | |||
* [[الوند]] | |||
* [[بینالود]] | |||
* [[تفتان]] | |||
* [[زاگرس]] | |||
* [[زرد کوه]] | |||
* [[سبلان]] | |||
* [[قله دنا]] | |||
* [[قله ها]] | |||
== مآخد == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
غلامحسین تکمیل همایون | غلامحسین تکمیل همایون | ||
[[رده:جغرافیا]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۶
دماوند، بلندترین کوه در رشته کوههای شمال ایران در قسمت البرز مرکزی از واحد کوهستانی البرز.
این کوه قلهای است مخروطی شکل و آتشفشانی که در دوران چهارم زمینشناسی فعال بوده، اما اکنون خاموش و از برف دائمی مستور است. با این حال دامنههای این کوه از گدازههای آتشفشانی پوشیده شده و از دهانههای متعدد آن گاز گوگرد متصاعد است[۱].
قله دماوند در استان مازندران و در شهرستان آمل قرار دارد. شهری و رودی به نام دماوند نیز در استان تهران هست[۲][۳]. در منابع مختلف، میزان ارتفاع این قله یکسان نیست: «رفیعترین قله ایران با ارتفاع 5610 متر در بخش میانی این رشته کوه عظیم [البرز] قرار دارد. قله مخروطی شکل دماوند نمایانگر قدرت آتشفشان خاموشی است که در کواترنری [دوران چهارم] فعال بوده است. قطر دهانه این آتشفشان خاموش حدود 400 متر است»[۴]. و در جای دیگر:
«غالب کتابهای جغرافیایی ارتفاع کوه دماوند را 5671 متر نوشتهاند، ولی عملیات فتوگرامتری سالهای اخیر رقم 5628 را نشان میدهد. با توجه به اینکه دقت اندازهگیرهای ارتفاعی عملیات فتوگرامتری 1335-1360 دارای دقتی معادل 50+ متر است از این رو رقم ارتفاعی 5671 متر را میتوان به عنوان نوسان بالا پذیرفت»[۱].
قله دماوند تقریباً در میانه راه تهران ـ آمل قرار دارد و نزدیکترین شهر به آن، «گزنک» است که به فاصله حدوداً 10 کم از دامنه کوه، در جنوب شرقی قله واقع است[۵].قله دماوند، به هنگام صافی هوا، حتی از راههای دور، از جمله تهران و حتی حوالی قم قابل رویت است. در سفرنامه ناصرالدین شاه قاجار در این باره چنین آمده است: «از لب این دریاچه [حوض سلطان] کوه دماوند مثل یک کله قند پیداست و کوه البرز هم پیدا میشود. این کوههای برفی دماوند و البرز از دور یک منظر و تماشای بسیار خوشی است که کمتر همچو دورنمائی به نظر رسیده است»[۶].ناصرخسرو نیز در وصف دماوند میگوید: «میان ری و آمل کوه دماوند است مانند گنبدی... و گویند بر سرآن چاهی است که نوشادر از آنجا حاصل میشود و گویند کبریت نیز...»[۷].
از کوه دماوند با نامهای بیکنی، دُباوند، دمباوند، دنباوند، دوباهوند، دومباوند، دیمباوند، زباوند، زماوند و کوه لاجورد نیز در منابع تاریخی و جغرافیایی سخن به میان آمده است[۸].
از جمله در حدود العالم من المشرق الی المغرب:
«ویمه و شلنبه، دو شهریست از حدود کوه دنباوند و اندر وی بتابستان و زمستان سخت سرد بود و ازین کوه آهن افتد»:[۹] اما حمدالله مستوفی از این کوه با نام دماوند یاد کرده است[۱۰]. و در برخی از نسخههای عجایب المخلوقات از دماوند با نام دباوند نیز یاد شده و در شرح آن آمده است: «... چشمههاء کبریت است بر سر قله و سرقله به مساحت صد جریب است، گرد برگرد هر سوراخی کبریت بود چون زر، بخار از آن سوراخها برآید و بر هم مینشیند و گوگرد میگردد»[۱۱].
در دامنههای دماوند چشمههای آب معدنی متعددی وجود دارد که آب گرم اسک، تلخ رود و لاریجان از جمله آنهاست. دماوند منبع و منشاء بسیاری از چشمهسارها و رودخانههای منطقه است که از به هم پیوستگی آنها، رودخانه دائمی و پر آب هراز پدید میآید که به سوی دریای خزر روان است[۱۲].قله رفیع دماوند منشاء حیات و نیز همواره نشانه عظمت و صلابت و ابهت نزد مردم ایران بوده است و از این رو در افسانهها و داستانهای تاریخی ایران، از آن بسیار نام برده شده است؛ از جمله اینکه این کوه «آشیانه سیمرغ آموزنده زال پدر رستم و حامی آن پدر و پسر بوده است» و نیز «پناهگاه جادوگران سراسر جهان است و ضحاک در آن کوه زیست میکند»[۱۳].
نیز نگاه کنید به
مآخد
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج1، کوهها و کوهنامه ایران. چ2، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص256.
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1383.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی. جغرافیای استان تهران. چ5، تهران: 1383، شرکت چاپ و نشرکتابهای درسی ایران، ص16و23.
- ↑ سازمان نقشهبرداری کشور. اطلس زمینشناسی (اطلس ملّی ایران). نگارش دوم، چ1، تهران: 1382، سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، ص2.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: 1380، همشهری، ص10.
- ↑ سفرهای ناصرالدین شاه. به کوشش فاطمه قاضیها، چ1، تهران: 1381، سازمان اسناد ملی ایران، ص138.
- ↑ سفرنامه ناصرخسرو قبادیانی. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ8، تهران: 1384، زوّار، ص4 و5.
- ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ1، مشهد: 1378، آستان قدس رضوی (بنیاد پژوهشهای اسلامی)، ص242.
- ↑ حدود العالم من المشرق الی المغرب. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، طهوری، ص32.
- ↑ مستوفیقزوینی، حمدالله. نزهه القلوب. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین: 1383، حدیت امروز، ص77 و 229.
- ↑ طوسی، محمد بن محمود بن احمد. عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات. چ2،. تهران: 1382، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص152و153.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج2، رود و رودنامههای ایران. چ2، تهران: 1379، گیتاشناسی، ص475 و 476.
- ↑ لسترینج،گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان، چ6،. تهران: 1383، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ص396.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون