پرش به محتوا

کرمان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''كرمان،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در نيمة شرقي ـ جنوبي كشور. '''شهرستان كرمان''' از غرب با شهرستان‌هاي زرند، رفسنجان و بردسير، از جنوب با شهرستان‌هاي بم و جيرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌هاي بيرجند و...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''كرمان،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در نيمة شرقي ـ جنوبي كشور.
[[پرونده:باغ فتح آباد کرمان.jpg|بندانگشتی|باغ فتح آباد کرمان ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
کرمان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شرقی ـ جنوبی کشور.


'''شهرستان كرمان''' از غرب با شهرستان‌هاي زرند، رفسنجان و بردسير، از جنوب با شهرستان‌هاي بم و جيرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌هاي بيرجند و نهبندان (در استان خراسان جنوبي) و از شرق با شهرستان زاهدان (در استان سيستان و بلوچستان)، همسايه است. اين شهرستان برابر آخرين تقسيمات كشوري، داراي 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است.<sup>1</sup> بخش عمده‌اي از شرق اين شهرستان در كوير لوت قرار دارد.
شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در [[استان خراسان جنوبی]]) و از شرق با شهرستان [[زاهدان]] (در [[استان سیستان و بلوچستان]])، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در [[کویر لوت]] قرار دارد.


'''شهر كرمان''' با مختصات جغرافيايي ً00 َ05 ْ57 طول شرقي و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالي و ارتفاع 1755 متر از سطح دريا با آب و هوايي معتدل، خشك و كوهستاني و با ميانگين بارندگي سالانه 136 ميلي‌متر،<sup>2</sup> در فاصلة 980 كيلومتري تهران، از مسير كاشان ـ يزد، واقع است.<sup>3</sup> اين شهر از طريق راه آهن نيز به تهران متصل است و در آيندة نزديك به زاهدان و شهر مرزي ميرجاوه هم مرتبط خواهد شد.<sup>4</sup> گرچه بخش اعظمي از شهرستان كرمان در كوير لوت واقع شده، اما شهر كرمان با ديوارة كوهستان پلوار، از كوير مذكور جدا شده و بدين ترتيب عامل ارتفاع بر اقليم آن تأثيرگذار شده است. اين شهر در منطقه‌اي كم ارتفاع قرار دارد و توسط كوه‌هاي جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سيرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و كوه‌هاي باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجي‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است.<sup>5</sup> با اين حال رودخانة مهمي در شهر و اطراف آن جريان ندارد و تنها رود قابل ذكر رود شور بافق است كه به عنوان مهم‌ترين رودخانة حوضة اردستان ـ يزد ـ كرمان و مانند ديگر رودخانه‌هاي اين حوضه، تحت تأثير بارندگي‌هاي نامنظم، حالت سيلابي داشته و در تمام فصل‌هاي سال، خشك و بي‌آب است.<sup>6</sup> شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نيز از ديگر رودخانه‌هاي كرمان هستند كه بيشتر از كوهستان پلوار سرچشمه مي‌گيرند.<sup>7</sup>  
شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 992.</ref>،در فاصله 980 کیلومتری [[استان تهران|تهران]]، از مسیر [[کاشان]] ـ [[یزد]]، واقع است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>.این شهر از طریق راه آهن نیز به [[استان تهران|تهران]] متصل است و در آینده نزدیک به [[زاهدان]] و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، صIV و 28 – 26.</ref>.گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در [[کویر لوت]] واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص156. </ref>. با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ [[یزد]] ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 59.</ref>.شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند<ref name=":0" />.


كرمان از شهرهاي باستاني ايران است. تنها در كتاب ''حدودالعالم''، شانزده بار از آن نام برده شده است.<sup>8</sup> در كتاب مذكور در وصف اين شهر آمده است: «كرمان ناحيتي است [كه] مشرق وي حدود سندست و جنوب وي درياء اعظم است، و مغرب وي ناحيت پارس است، و شمال وي بيابان سيستان است و اين ناحيتيست كه هر چه بسوي درياست جايهاي گرمسير است و مردماني‌اند اسمر [گندم‌گون] و جاي بازرگانانست و اندر وي بيابان‌هاست و از وي زيره و خرما و نيل و ني‌شكر و پانيذ خيزد...»<sup>9</sup> و در ''عجايب المخلوقات و غرايب الموجودات'' از كرمان چنين ياد شده است: «ولايتيست بزرگ و مبارك اهل وي دين‌دار غالباً ملوك ايشان عادل‌اند... حد كرمان تا حد بحر فارس است و مفازه خراسان و مكران و تا طارم، متاع كرمان: رازيانه و خرما و زيره و ارزن و ركوه و نطعها و پردها و كرباس...»<sup>10</sup> و لسترنج نيز مي‌گويد: «ياقوت گويد كرمان در دورة سلاجقه از بهترين و آبادترين بلاد محسوب مي‌شد، ولي در قرن هفتم كه وي جغرافياي خود را مي‌نوشت شهرهاي آن ايالت خراب بود و كشت‌زارها بي‌حاصل و اهالي سرگردان و بيچاره بودند و بالاخره در پايان قرن هشتم جنگ‌هاي اميرتيمور ويراني و خرابي كرمان را تكميل كرد و آن ناحيه را سراسر به ورطة خرابي و بدبختي فرو برد. مقدسي در قرن چهارم كرمان را به پنج كوره، يعني پنج ولايت، تقسيم كرده كه هر ولايتي به اسم كرسي آن ولايت موسوم بوده است،...».<sup>11</sup> كرمان و ايالت آن در طول حيات تاريخي خود با نام‌ها و لقب‌هاي بسياري از جمله جرمانيا، ژرمانيا، كارمانيا، كرمانيه، كريمان، شهر كوران، دارالامان و... شهرت داشته است.<sup>12</sup> نام ديگر اين ناحيه برابر كتيبه‌هاي هخامنشي بوتيا بوده و جزو ساتراپي چهاردهم به شمار مي‌رفته است و بعدها: كارامانيا نام گرفت و كم‌كم تبديل به كرمان شده است.<sup>13</sup> زمان صفويه دورة آرامش كرمان بوده است اما در زمان فتنة افغان اين ناحيه غارت  شد و در زمان آقا محمدخان قاجار بزرگ‌ترين صدمات به شهر كرمان وارد آمد، زيرا اهالي اين شهر از لطفعلي‌خان  زند طرفداري كرده بودند.<sup>14</sup> با تأسيس استان كرمان در 1316ش و انتخاب كرمان به مركزيت آن و احداث راه‌هاي مواصلاتي مختلف و نيز مراكز متعدد صنعتي، آموزشي و تجاري، كرمان به يكي از قطب‌هاي مهم جذب جمعيت و سرمايه در جنوب كشور تبديل شده است؛ به گونه‌اي كه جمعيت شهر از 62157 تن در نخستين سرشماري عمومي كشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماري 1375ش<sup>15</sup> و طبق برآوردهاي انجام شده، در 1384ش جمعيت شهر كرمان به 529748 تن رسيده است.<sup>16</sup> كرمان به لحاظ توليد انواع صنايع و هنرهاي دستي از جمله قالي و انواع فرش و نيز داشتن جاذبه‌هاي طبيعي از جلوه‌هاي زيباي زندگي در انواع محيط‌هاي زيستي حاشية كوير تا دامنه‌هاي كوه‌هاي اطراف شهر و نيز دارا بودن آثار تاريخي متعدد نظير كاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها كه مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه بازار وكيل، حمام گنجعلي‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسياري از داخل و خارج از كشور است.<sup>17</sup>
کرمان از شهرهای باستانی [[کشور ایران|ایران]] است. تنها در کتاب حدودالعالم، شانزده بار از آن نام برده شده است<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 229.</ref>. در کتاب مذکور در وصف این شهر آمده است:


«کرمان ناحیتی است [که] مشرق وی حدود سندست و جنوب وی دریاء اعظم است، و مغرب وی ناحیت پارس است، و شمال وی بیابان سیستان است و این ناحیتیست که هر چه بسوی دریاست جایهای گرمسیر است و مردمانی‌اند اسمر [گندم‌گون] و جای بازرگانانست و اندر وی بیابان‌هاست و از وی زیره و خرما و نیل و نی‌شکر و پانیذ خیزد...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 126.</ref> 


'''مآخذ:'''
و در عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات از کرمان چنین یاد شده است:  


1.     دفتر تقسيمات كشوري'''''. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384.
«ولایتیست بزرگ و مبارک اهل وی دین‌دار غالباً ملوک ایشان عادل‌اند... حد کرمان تا حد بحر [[استان فارس|فارس]] است و مفازه خراسان و مکران و تا طارم، متاع کرمان: رازیانه و خرما و زیره و ارزن و رکوه و نطعها و پردها و کرباس...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 263 و 264.</ref>


2.     جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 992.
و لسترنج نیز می‌گوید:


3.     سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). '''''اطلس جاده‌هاي ايران''''' (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص133 و 134.
«یاقوت گوید کرمان در دوره سلاجقه از بهترین و آبادترین بلاد محسوب می‌شد، ولی در قرن هفتم که وی جغرافیای خود را می‌نوشت شهرهای آن ایالت خراب بود و کشت‌زارها بی‌حاصل و اهالی سرگردان و بیچاره بودند و بالاخره در پایان قرن هشتم جنگ‌های امیرتیمور ویرانی و خرابی کرمان را تکمیل کرد و آن ناحیه را سراسر به ورطه خرابی و بدبختی فرو برد. مقدسی در قرن چهارم کرمان را به پنج کوره، یعنی پنج ولایت، تقسیم کرده که هر ولایتی به اسم کرسی آن ولایت موسوم بوده است،...»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 321.


4.    همان. صIV و 28 – 26.  
Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 299.</ref>.  


5.    مؤسسة گيتاشناسي. '''''اطلس''''' '''''گيتاشناسي استان‌هاي ايران'''''. چ1، تهران: گيتاشناسي، 1383، ص156.  
کرمان و ایالت آن در طول حیات تاریخی خود با نام‌ها و لقب‌های بسیاری از جمله جرمانیا، ژرمانیا، کارمانیا، کرمانیه، کریمان، شهر کوران، دارالامان و... شهرت داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 240.</ref>. نام دیگر این ناحیه برابر کتیبه‌های [[هخامنشیان|هخامنشی]] بوتیا بوده و جزو ساتراپی چهاردهم به شمار می‌رفته است و بعدها: کارامانیا نام گرفت و کم‌کم تبدیل به کرمان شده است<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص244.</ref>.  


6.     جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامة ايران''، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 59.
زمان [[صفویان|صفویه]] دوره آرامش کرمان بوده است اما در زمان فتنه افغان این ناحیه غارت  شد و در زمان [[آقا محمدخان قاجار]] بزرگ‌ترین صدمات به شهر کرمان وارد آمد، زیرا اهالی این شهر از لطفعلی‌خان زند طرفداری کرده بودند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص245.</ref>.با تأسیس استان کرمان در 1316ش و انتخاب کرمان به مرکزیت آن و احداث راه‌های مواصلاتی مختلف و نیز مراکز متعدد صنعتی، آموزشی و تجاری، کرمان به یکی از قطب‌های مهم جذب جمعیت و سرمایه در جنوب کشور تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که جمعیت شهر از 62157 تن در نخستین سرشماری عمومی کشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماری 1375ش<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 111 و 189.</ref> و طبق برآوردهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر کرمان به 529748 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص172.</ref>. کرمان به لحاظ تولید انواع صنایع و هنرهای دستی از جمله قالی و انواع فرش و نیز داشتن جاذبه‌های طبیعی از جلوه‌های زیبای زندگی در انواع محیط‌های زیستی حاشیه کویر تا دامنه‌های کوه‌های اطراف شهر و نیز دارا بودن آثار تاریخی متعدد نظیر کاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها که مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه [[بازار وکیل]]، حمام گنجعلی‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.</ref>.  


7.     جعفري. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران''، همانجا.
== نیز نگاه کنید به ==


8.     '''''حدودالعالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 229.
* [[یزد]]
* [[زاهدان]]
* [[استان خراسان جنوبی]]
* [[استان سیستان و بلوچستان]]


9.    همان. ص126.
== مآخذ ==
<references />


10.  طوسي، محمد. '''''عجايب المخلوقات و غرايب الموجودات'''''. به كوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1345، ص 263 و 264.
== منبع اصلی ==
 
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
11.  لسترنج، گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص 321.
 
Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 299.
 
12.  چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 240.
 
13.  كيهان، مسعود. '''''جغرافياي مفصل ايران، ج 2: سياسي.''''' تهران: ابن‌سينا، 1311، ص244.
 
14.  همان. ص245.
 
15.  نورالهي، طه. '''''توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 111 و 189.
 
16.  مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص172.
 
17.  سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ريزي آموزشي (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافياي استان كرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.


== نویسنده مقاله ==
غلامحسین تکمیل همایون
غلامحسین تکمیل همایون
[[رده:جغرافیا]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۵

باغ فتح آباد کرمان ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی ازhttps://safarmarket.com/

کرمان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شرقی ـ جنوبی کشور.

شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در استان خراسان جنوبی) و از شرق با شهرستان زاهدان (در استان سیستان و بلوچستان)، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است[۱]. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در کویر لوت قرار دارد.

شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر[۲]،در فاصله 980 کیلومتری تهران، از مسیر کاشان ـ یزد، واقع است[۳].این شهر از طریق راه آهن نیز به تهران متصل است و در آینده نزدیک به زاهدان و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد[۴].گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در کویر لوت واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است[۵]. با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ یزد ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است[۶].شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند[۲].

کرمان از شهرهای باستانی ایران است. تنها در کتاب حدودالعالم، شانزده بار از آن نام برده شده است[۷]. در کتاب مذکور در وصف این شهر آمده است:

«کرمان ناحیتی است [که] مشرق وی حدود سندست و جنوب وی دریاء اعظم است، و مغرب وی ناحیت پارس است، و شمال وی بیابان سیستان است و این ناحیتیست که هر چه بسوی دریاست جایهای گرمسیر است و مردمانی‌اند اسمر [گندم‌گون] و جای بازرگانانست و اندر وی بیابان‌هاست و از وی زیره و خرما و نیل و نی‌شکر و پانیذ خیزد...»[۸]

و در عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات از کرمان چنین یاد شده است:

«ولایتیست بزرگ و مبارک اهل وی دین‌دار غالباً ملوک ایشان عادل‌اند... حد کرمان تا حد بحر فارس است و مفازه خراسان و مکران و تا طارم، متاع کرمان: رازیانه و خرما و زیره و ارزن و رکوه و نطعها و پردها و کرباس...»[۹]

و لسترنج نیز می‌گوید:

«یاقوت گوید کرمان در دوره سلاجقه از بهترین و آبادترین بلاد محسوب می‌شد، ولی در قرن هفتم که وی جغرافیای خود را می‌نوشت شهرهای آن ایالت خراب بود و کشت‌زارها بی‌حاصل و اهالی سرگردان و بیچاره بودند و بالاخره در پایان قرن هشتم جنگ‌های امیرتیمور ویرانی و خرابی کرمان را تکمیل کرد و آن ناحیه را سراسر به ورطه خرابی و بدبختی فرو برد. مقدسی در قرن چهارم کرمان را به پنج کوره، یعنی پنج ولایت، تقسیم کرده که هر ولایتی به اسم کرسی آن ولایت موسوم بوده است،...»[۱۰].

کرمان و ایالت آن در طول حیات تاریخی خود با نام‌ها و لقب‌های بسیاری از جمله جرمانیا، ژرمانیا، کارمانیا، کرمانیه، کریمان، شهر کوران، دارالامان و... شهرت داشته است[۱۱]. نام دیگر این ناحیه برابر کتیبه‌های هخامنشی بوتیا بوده و جزو ساتراپی چهاردهم به شمار می‌رفته است و بعدها: کارامانیا نام گرفت و کم‌کم تبدیل به کرمان شده است[۱۲].

زمان صفویه دوره آرامش کرمان بوده است اما در زمان فتنه افغان این ناحیه غارت  شد و در زمان آقا محمدخان قاجار بزرگ‌ترین صدمات به شهر کرمان وارد آمد، زیرا اهالی این شهر از لطفعلی‌خان زند طرفداری کرده بودند[۱۳].با تأسیس استان کرمان در 1316ش و انتخاب کرمان به مرکزیت آن و احداث راه‌های مواصلاتی مختلف و نیز مراکز متعدد صنعتی، آموزشی و تجاری، کرمان به یکی از قطب‌های مهم جذب جمعیت و سرمایه در جنوب کشور تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که جمعیت شهر از 62157 تن در نخستین سرشماری عمومی کشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماری 1375ش[۱۴] و طبق برآوردهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر کرمان به 529748 تن رسیده است[۱۵]. کرمان به لحاظ تولید انواع صنایع و هنرهای دستی از جمله قالی و انواع فرش و نیز داشتن جاذبه‌های طبیعی از جلوه‌های زیبای زندگی در انواع محیط‌های زیستی حاشیه کویر تا دامنه‌های کوه‌های اطراف شهر و نیز دارا بودن آثار تاریخی متعدد نظیر کاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها که مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه بازار وکیل، حمام گنجعلی‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است[۱۶].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.
  2. ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 992.
  3. ↑ سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.
  4. ↑ سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، صIV و 28 – 26.
  5. ↑ مؤسسه گیتاشناسی. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص156.
  6. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 2، رودها و رودنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 59.
  7. ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 229.
  8. ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 126.
  9. ↑ طوسی، محمد. عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 263 و 264.
  10. ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 321. Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 299.
  11. ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 240.
  12. ↑ کیهان، مسعود. جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی. تهران: ابن‌سینا، 1311، ص244.
  13. ↑ کیهان، مسعود. جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی. تهران: ابن‌سینا، 1311، ص245.
  14. ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 111 و 189.
  15. ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص172.
  16. ↑ سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). جغرافیای استان کرمان. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=کرمان&oldid=8219»