عالی قاپو: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۴۲

عالی قاپو کاخ و اقامتگاه تشریفاتی شاهان صفوی در ضلع غربی میدان نقش جهان (امام) در اصفهان.

از این کاخ با نام دولتخانه مبارکه هم یاد شده و برای واژه‌ عالی‌قاپو وجه تسمیه‌هایی ذکر شده است. از جمله که به معنی دَر بالا و بلند مرتبه است که یکی از درهای رواق حرم حضرت علی (ع) در نجف را شاه‌عباس به آنجا آورد و لقب کرد^[۱]. دیگر آنکه در برابر قصر سلطنتی سلاطین عثمانی که باب عالی خوانده می‌‌شد، این کاخ را عالی قاپو نامیدند^[۲]. چنانکه کاخ حکومتی شاه تهماسب در قزوین، دومین پایتخت صفویان، نیز عالی قاپو نامیده می‌شد. عالی قاپو یکی از چهار بنای اصلی در چهار گوشه میدان نقش جهان است که رو به روی مسجد شیخ‌ لطف‌الله و به احتمال در همان زمان، دوره شاه عباس یکم (996- 1038ق) در پنج طبقه با استفاده از چوب، آجر، ساروج و مصالح مستحکم با تالار و ایوانی مشرف بر میدان و بر بقایای بنایی از دوره تیموریان بنا نهاده شد^[۳]. در پیرامون این کاخ توپ‌هایی نصب شده بوده که در دوره شاه عباس دوم، شاردن آن‌ها را یکصدو ده عدد شمرده است. این کاخ دویست تن را در خود جای می‌داد و سیاحان اروپایی آن عصر از آن میان شاردن و کمپفر توصیف‌های بسیاری از آن ارائه کرده‌اند^[۴]^[۵]. این کاخ 23 متر ارتفاع دارد و بر بام طبقه پنجم آن اتاقکی کوچک قرار گرفته است. پلکان مارپیچ در دو طرف راهرو ورودی میدان تا طبقه پنجم ساخته شده است. ایوان با 18 ستون چوبی است که با رنگ‌های آبی و طلایی مزین شده بودند. کف ایوان حوضچه‌ای از آب است که کف آن با نهایت دقت عایق‌کاری شده تا آب به سقف طبقه زیرین نفوذ نکند. این کاخ محل اقامت شاهان و بیشتر با گاربرد اداری در نظر گرفته شده بوده که این نقش را در دوره‌های بعد، به ویژه در عصر ظل‌السلطان، حکمران صفویه در دوره ناصرالدین شاه، حفظ گرد^[۶].

موسیقی خانه و تزئینات زیبای آن که پیش از این در آرامگاه شیخ‌ صفی‌الدین اردبیلی طراحی و اجرا شده بود از زیباترین بخش‌های این گاخ است گه با تزئینات رضا عباسی؛ هنرمند نقاش آن عصر مزین شده است. سقف ایوان نیز به گونه‌ای زیبا و با رنگ‌های گوناگون تریین شده است و آن را بهارخواب نیز نامیده‌اند. انعکاس نغمه نوازندگان در موسیقی‌خانه، دید عالی تالار، ایوان و پنجره‌ها به میدان نقش جهان، مساجد شاه (امام) وشیخ لطف‌الله، بازار قیصریه و بخش‌های گوناگون شهر، گچ‌کاری‌ها و تزئینات درونی بنا باعث شده است گه در شمار زیباترین و نامدارترین کاخ‌های ایران قرار گیرد. این بنا پس از فروپاشی حکومت صفویان توسط افغان‌ها رو به ویرانی و تخریب نهاد اما در دوره‌های گوناگون حکمرانان در آن اقامت گردند و با انجام مرمت‌‌ها از آن میان در سال 1274 قمری به حفظ آن کوشیدند. با این همه، برخی تغییرات سلیقه‌ای را در نقاشی و تزئین‌های آن روا کردند^[۷]^[۸]. این بنا در مجموعه نقش جهان جزو میراث‌های ایرانی در سازمان علمی و فرهنگی یونسکو به ثبت جهانی رسیده است و از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری و مطالعه در باره معماری ایران به شمار می‌رود.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ دهمشگی، جليل؛ جانزاده، علی، جلوه‌های هنر در اصفهان، اصفهان: جانزاده، 1366، ص 334.
↑ انصاری جابری، حسن، تاریخ نصف جهان و همه جهان، بی‌جا، بی‌تا، ص 105.
↑ هنر‌فر، لطف‌الله، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان: گتابفروشی ثقفی، 1344.
↑ شاردن، سفرنامه شاردن (قسمت شهر اصفهان)، ترجمه حسین عریضی، تهران: نگاه 132، ص 62.
↑ گمپفر، انگلبرت، سفرنامه گمپفر، ترجمه گیگاووس جهانداری، تهران: خوارزمی؛ 1360، ص 202.
↑ سجادی نائینی، سید مهدی، راهنمای جدید شهر اصفهان. اصفهان: سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان. 1380، ص 41.
↑ ر. گ: پوپ، آرتور، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدری افشار. تهران: فرهنگان. 1375، ص 226.
↑ سیوری، راجر، ایران عصر صفوی. ترجمه گامبیز عزیزی، تهران: ص 162- 163.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

مهدی ابوالحسنی

[1] دهمشگی، جليل؛ جانزاده، علی، جلوه‌های هنر در اصفهان، اصفهان: جانزاده، 1366، ص 334.

[2] انصاری جابری، حسن، تاریخ نصف جهان و همه جهان، بی‌جا، بی‌تا، ص 105.

[3] هنر‌فر، لطف‌الله، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان: گتابفروشی ثقفی، 1344.

[4] شاردن، سفرنامه شاردن (قسمت شهر اصفهان)، ترجمه حسین عریضی، تهران: نگاه 132، ص 62.

[5] گمپفر، انگلبرت، سفرنامه گمپفر، ترجمه گیگاووس جهانداری، تهران: خوارزمی؛ 1360، ص 202.

[6] سجادی نائینی، سید مهدی، راهنمای جدید شهر اصفهان. اصفهان: سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان. 1380، ص 41.

[7] ر. گ: پوپ، آرتور، معماری ایران، ترجمه غلامحسین صدری افشار. تهران: فرهنگان. 1375، ص 226.

[8] سیوری، راجر، ایران عصر صفوی. ترجمه گامبیز عزیزی، تهران: ص 162- 163.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''عالي قاپو''' كاخ و اقامتگاه تشريفاتي شاهان صفوي در ضلع غربي ميدان نقش جهان (امام) در [[اصفهان]].
+[[پرونده:کاخ عالی قاپو.jpg|بندانگشتی|کاخ عالی قاپوفبرگرفته از سایت علی بابا، قابل بازیابی از [https://www.alibaba.ir/mag/isfahan/isfahan-ci/aali-qapu-palace/ https://www.alibaba.ir]]]
+'''[[عالی قاپو]]''' کاخ و اقامتگاه تشریفاتی شاهان صفوی در ضلع غربی میدان نقش جهان (امام) در [[اصفهان]].
-از اين كاخ با نام دولتخانة مباركه هم ياد شده و براي واژه‌ عالي‌قاپو وجه تسميه‌هايي ذكر شده است. از جمله كه به معني دَر بالا و بلند مرتبه است كه يكي از درهاي رواق حرم حضرت علي (ع) در نجف را شاه‌عباس به آنجا آورد و لقب كرد.<sup>1</sup> ديگر آنكه در برابر قصر سلطنتي سلاطين عثماني كه باب عالي خوانده مي‌‌شد، اين كاخ را عالي قاپو ناميدند.<sup>2</sup> چنانكه كاخ حكومتي شاه تهماسب در قزوين، دومين پايتخت صفويان، نيز عالي قاپو ناميده مي‌شد. عالي قاپو يكي از چهار بناي اصلي در چهار گوشة ميدان نقش جهان است كه رو به روي مسجد شيخ‌ لطف‌الله و به احتمال در همان زمان، دورة شاه عباس يكم (996- 1038ق) در پنج طبقه با استفاده از چوب، آجر، ساروج و مصالح مستحكم با تالار و ايواني مشرف بر ميدان و بر بقاياي بنايي از دورة تيموريان بنا نهاده شد.<sup>3</sup> در پيرامون اين كاخ توپ‌هايي نصب شده بوده كه در دورة شاه عباس دوم، شاردن آن‌ها را يكصدو ده عدد شمرده است. اين كاخ دويست تن را در خود جاي مي‌داد و سياحان اروپايي آن عصر از آن ميان شاردن و كمپفر توصيف‌هاي بسياري از آن ارائه كرده‌اند.<sup>4</sup> اين كاخ 23 متر ارتفاع دارد و بر بام طبقة پنجم آن اتاقكي كوچك قرار گرفته است. پلكان مارپيچ در دو طرف راهرو ورودي ميدان تا طبقة پنجم ساخته شده است. ايوان با 18 ستون چوبي است كه با رنگ‌هاي آبي و طلايي مزين شده بودند. كف ايوان حوضچه‌اي از آب است كه كف آن با نهايت دقت عايق‌كاري شده تا آب به سقف طبقه زيرين نفوذ نكند. اين كاخ محل اقامت شاهان و بيشتر با كاربرد اداري در نظر گرفته شده بوده كه اين نقش را در دوره‌هاي بعد، به ويژه در عصر ظل‌السلطان، حكمران صفويه در دوره ناصرالدين شاه، حفظ كرد.<sup>5</sup> موسيقي خانه و تزئينات زيباي آن كه پيش از اين در آرامگاه شيخ‌ صفي‌الدين اردبيلي طراحي و اجرا شده بود از زيباترين بخش‌هاي اين كاخ است كه با تزئينات رضا عباسي؛ هنرمند نقاش آن عصر مزين شده است. سقف ايوان نيز به گونه‌اي زيبا و با رنگ‌هاي گوناگون تريين شده است و آن را بهارخواب نيز ناميده‌اند. انعكاس نغمه نوازندگان در موسيقي‌خانه، ديد عالي تالار، ايوان و پنجره‌ها به ميدان نقش جهان، مساجد شاه (امام) وشيخ لطف‌الله، بازار قيصريه و بخش‌هاي گوناگون شهر، گچ‌كاري‌ها و تزئينات دروني بنا باعث شده است كه در شمار زيباترين و نامدارترين كاخ‌هاي ايران قرار گيرد. اين بنا پس از فروپاشي حكومت صفويان توسط افغان‌ها رو به ويراني و تخريب نهاد اما در دوره‌هاي گوناگون حكمرانان در آن اقامت كردند و با انجام مرمت‌‌ها از آن ميان در سال 1274 قمري به حفظ آن كوشيدند. با اين همه، برخي تغييرات سليقه‌اي را در نقاشي و تزئين‌هاي آن روا كردند.<sup>6</sup> اين بنا در مجموعة نقش جهان جزو ميراث‌هاي ايراني در سازمان علمي و فرهنگي يونسكو به ثبت جهاني رسيده است و از مهم‌ترين قطب‌هاي گردشگري و مطالعه در باره معماري ايران به شمار مي‌رود.
+از این کاخ با نام دولتخانه مبارکه هم یاد شده و برای واژه‌ عالی‌قاپو وجه تسمیه‌هایی ذکر شده است. از جمله که به معنی دَر بالا و بلند مرتبه است که یکی از درهای رواق حرم حضرت علی (ع) در نجف را شاه‌عباس به آنجا آورد و لقب کرد<ref>دهمشگی، جليل؛ جانزاده، علی، '''''جلوه‌های هنر در اصفهان'''''، اصفهان: جانزاده، 1366، ص 334.</ref>. دیگر آنکه در برابر قصر سلطنتی سلاطین عثمانی که باب عالی خوانده می‌‌شد، این کاخ را عالی قاپو نامیدند<ref>   انصاری جابری، حسن، '''''تاریخ نصف جهان و همه جهان'''''، بی‌جا، بی‌تا، ص 105.</ref>. چنانکه کاخ حکومتی شاه تهماسب در قزوین، دومین پایتخت صفویان، نیز عالی قاپو نامیده می‌شد. عالی قاپو یکی از چهار بنای اصلی در چهار گوشه میدان نقش جهان است که رو به روی مسجد شیخ‌ لطف‌الله و به احتمال در همان زمان، دوره شاه عباس یکم (996- 1038ق) در پنج طبقه با استفاده از چوب، آجر، ساروج و مصالح مستحکم با تالار و ایوانی مشرف بر میدان و بر بقایای بنایی از دوره [[تیموریان]] بنا نهاده شد<ref>هنر‌فر، لطف‌الله، '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''، اصفهان: گتابفروشی ثقفی، 1344.</ref>. در پیرامون این کاخ توپ‌هایی نصب شده بوده که در دوره شاه عباس دوم، شاردن آن‌ها را یکصدو ده عدد شمرده است. این کاخ دویست تن را در خود جای می‌داد و سیاحان اروپایی آن عصر از آن میان شاردن و کمپفر توصیف‌های بسیاری از آن ارائه کرده‌اند<ref>شاردن، '''''سفرنامه شاردن (قسمت شهر اصفهان)'''''، ترجمه حسین عریضی، تهران: نگاه 132، ص 62.</ref><ref>گمپفر، انگلبرت، '''''سفرنامه گمپفر'''''، ترجمه گیگاووس جهانداری، تهران: خوارزمی؛ 1360، ص 202.</ref>. این کاخ 23 متر ارتفاع دارد و بر بام طبقه پنجم آن اتاقکی کوچک قرار گرفته است. پلکان مارپیچ در دو طرف راهرو ورودی میدان تا طبقه پنجم ساخته شده است. ایوان با 18 ستون چوبی است که با رنگ‌های آبی و طلایی مزین شده بودند. کف ایوان حوضچه‌ای از آب است که کف آن با نهایت دقت عایق‌کاری شده تا آب به سقف طبقه زیرین نفوذ نکند. این کاخ محل اقامت شاهان و بیشتر با گاربرد اداری در نظر گرفته شده بوده که این نقش را در دوره‌های بعد، به ویژه در عصر ظل‌السلطان، حکمران [[صفویان|صفویه]] در دوره [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، حفظ گرد<ref>سجادی نائینی، سید مهدی، '''''راهنمای جدید شهر اصفهان'''''. اصفهان: سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان. 1380، ص 41.</ref>.
+موسیقی خانه و تزئینات زیبای آن که پیش از این در آرامگاه شیخ‌ [[صفی الدین اردبیلی|صفی‌الدین اردبیلی]] طراحی و اجرا شده بود از زیباترین بخش‌های این گاخ است گه با تزئینات رضا عباسی؛ هنرمند نقاش آن عصر مزین شده است. سقف ایوان نیز به گونه‌ای زیبا و با رنگ‌های گوناگون تریین شده است و آن را بهارخواب نیز نامیده‌اند. انعکاس نغمه نوازندگان در موسیقی‌خانه، دید عالی تالار، ایوان و پنجره‌ها به میدان نقش جهان، مساجد شاه (امام) وشیخ لطف‌الله، [[بازار]] قیصریه و بخش‌های گوناگون شهر، گچ‌کاری‌ها و تزئینات درونی بنا باعث شده است گه در شمار زیباترین و نامدارترین کاخ‌های ایران قرار گیرد. این بنا پس از فروپاشی [[صفویان|حکومت صفویان]] توسط افغان‌ها رو به ویرانی و تخریب نهاد اما در دوره‌های گوناگون حکمرانان در آن اقامت گردند و با انجام مرمت‌‌ها از آن میان در سال 1274 قمری به حفظ آن کوشیدند. با این همه، برخی تغییرات سلیقه‌ای را در نقاشی و تزئین‌های آن روا کردند<ref>ر. گ: پوپ، آرتور، '''''معماری ایران'''''، ترجمه غلامحسین صدری افشار. تهران: فرهنگان. 1375، ص 226.</ref><ref>سیوری، راجر، '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه گامبیز عزیزی، تهران: ص 162- 163.</ref>. این بنا در مجموعه [[نقش جهان]] جزو میراث‌های ایرانی در سازمان علمی و فرهنگی [https://unescobmw.org/ یونسکو] به ثبت جهانی رسیده است و از مهم‌ترین قطب‌های گردشگری و مطالعه در باره معماری ایران به شمار می‌رود.
+== نیز نگاه کنید به ==
+* [[صفی الدین اردبیلی]]
+* [[ناصرالدین شاه قاجار]]
+* [[صفویان]]
+* [[نقش جهان]]
-'''''منابع و مأخذ:'''''
+==  '''''مآخذ''''' ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
--             دهمشگي، جليل؛ جانزاده، علي، '''''جلوه‌هاي هنر در اصفهان'''''، اصفهان: جانزاده، 1366، ص 334.
+== نویسنده مقاله ==
+مهدی ابوالحسنی
--             انصاري جابري، حسن، '''''تاريخ نصف جهان و همة جهان'''''، بي‌جا، بي‌تا، ص 105.
+[[رده:تاریخ]]
+[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]
--             هنر‌فر، لطف‌الله، '''''گنجينة آثار تاريخي اصفهان'''''، اصفهان: كتابفروشي ثقفي، 1344.
--             شاردن، '''''سفرنامه شاردن (قسمت شهر اصفهان)'''''، ترجمه حسين عريضي، تهران: نگاه 132، ص 62؛كمپفر، انگلبرت، '''''سفرنامه كمپفر'''''، ترجمه كيكاووس جهانداري، تهران: خوارزمي؛ 1360، ص 202.
--             سجادي نائيني، سيد مهدي، '''''راهنماي جديد شهر اصفهان'''''. اصفهان: سازمان ايرانگردي و جهانگردي استان. 1380، ص 41.
--             براي آگاهي بيشتر، ر. ك: پوپ، آرتور، '''''معماري ايران'''''، ترجمه غلامحسين صدري افشار. تهران: فرهنگان. 1375، ص 226؛ سيوري، راجر، '''''ايران عصر صفوي'''''. ترجمه كامبيز عزيزي، تهران: ص 162- 163.
-  مهدی ابوالحسنی