پرش به محتوا

سنندجی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''سنندجی/'''sænændæĵi/ یا اردلانی/ærdælani/،<sup>1</sup> از گویش‌های کردی مرکزی است<sup>2</sup> که خود از زبان‌های ایرانی شمال غربی به شمار می‌رود. گروه مرکزی گویش‌هایی را در بر می‌گیرد که در اربیل، سلیمانیه و کرکوک عراق و نواحی مرزی کردستان ایران، مهاباد و [[سنندج]] (سنه) رواج دارند و مجموعاً سورانی نامیده می‌شوند.<sup>3</sup> مهم‌ترین قبیله کرد سنندج، قبیله جاف است و از قبایل دیگر مندمی "mandomi" و گلباغی "galbâqi" را می‌توان نام برد.<sup>4</sup> سنندج مرکز استان کردستان است و به قول مینورسکی اغلب سکنه آن کرد هستند و علاوه بر گروه عمده کردی زبان، نواحی غربی سنندج تا حدود مرزهای عراق گویشوران لهجه هورامی یا اورامی که از لهجه‌های زبان گورانی است را در بر دارد.<sup>5</sup> طبق سرشماری 1375 جمعیت سنندج 277808 گزارش شده است.<sup>6</sup> نظام واجی زبان کردی از یک گویش به گویش دیگر تفاوت چندانی نمی‌کند.<sup>7</sup> در سنندجی واج‌های /?/ (انسدادی حلقی بی‌واک، /لا/ سایشی نرمکامی واکدار، /h/ سایشی حلقی بی‌واک، /t/ کناری، لثوی نرمکامی شده واک‌دار و /r/ چند زنشی واک‌دار نیز مشاهده می‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «کند»؛ kar «کر» و kar «خر»).<sup>8</sup> واج /ŋ/ نرمکامی و غنه‌ای نیز دیده می‌شود ولی در آغاز تکواژ قرار نمی‌گیرد.<sup>9</sup> واج /w/ نیز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ  «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گیوه» و giva «صدای ویژ»).<sup>10</sup> به نظر می‌رسد ساخت هجا در این گویش (c) (c) (c)v (c)c  باشد: xweyšk «?». در خوشه‌های دو همخوانی‌ آغازی، همخوان دوم همیشه نیم واکه /w/ است،<sup>11</sup> البته در این مورد که آیا در این کلمات با خوشه‌های همخوانی آغازی مواجه هستیم یا همخوان‌های لبی‌شده اتفاق نظر وجود ندارد.<sup>12</sup> نشانه نکره درگویش‌های جنوبی و مرکز –ek و نشانه معرفه پسوند –akā است.<sup>13</sup> ویژگی ارگاتیو (در زمان گذشته افعال متعدی، فعل متعدی با مفعول مطابقت می‌کند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل می‌شود)<sup>14</sup> در کردی سنندج نیز حفظ شده است.<sup>15</sup> سنندجی به زبان ادبی تبدیل شده است و برای نگارش ‌آن در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود.<sup>16</sup>
[[پرونده:گویش های گروه مرکزی (سورانی).png|بندانگشتی|گویش های گروه مرکزی (سورانی) شامل کردی شمالی، کردی میانی، کردی جنوبی، زازاکی، گورانی،برگرفته از سایت ویکی پدیا، قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/سورانی سورانی/https://fa.wikipedia.org/wiki]]]
'''[[سنندجی]]/'''sænændæĵi/ یا اردلانی/ærdælani/،<ref>ابراهیم‌پور، محمدتقی. '''''واژه‌نامه کردی ـ فارسی'''''. تهران: ققنوس، 1373، ص15.</ref><ref>برگرفته از [https://www.ethnologue. https://www.ethnologue.com]</ref> از گویش‌های [[کردی]] مرکزی است<ref name=":0">بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص543.</ref> که خود از [[زبان های ایرانی|زبان‌های ایرانی]] شمال غربی به شمار می‌رود. گروه مرکزی گویش‌هایی را در بر می‌گیرد که در اربیل، سلیمانیه و کرکوک [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و نواحی مرزی [[استان کردستان|کردستان ایران]]، مهاباد و [[سنندج]] (سنه) رواج دارند و مجموعاً سورانی نامیده می‌شوند<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479</ref>. مهم‌ترین قبیله کرد [[سنندج]]، قبیله جاف است و از قبایل دیگر مندمی "mandomi" و گلباغی "galbâqi" را می‌توان نام برد<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، کتاب‌های جیبی، 1380، جلد اول، ص1356.</ref>.  


[[سنندج]] مرکز [[استان کردستان]] است و به قول مینورسکی اغلب سکنه آن کرد هستند و علاوه بر گروه عمده [[کردی]] زبان، نواحی غربی [[سنندج]] تا حدود مرزهای [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] گویشوران لهجه [[هورامی]] یا اورامی که از لهجه‌های زبان گورانی است را در بر دارد<ref>Minorsky, v. [C. E. Bosworth]. "Sanandadj or Sinandadj". '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN BRILL. 1997, vol 9, p. 6</ref>. طبق سرشماری 1375 جمعیت سنندج 277808 گزارش شده است<ref>'''''ایران در آینه آمار 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران، ص23 به نقل از مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، نتایج تفصیلی کل کشور، تهران: مرکز آمار ایران، 1376.</ref>. نظام واجی زبان کردی از یک گویش به گویش دیگر تفاوت چندانی نمی‌کند<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص544.</ref>.


'''مآخذ:'''
در سنندجی واج‌های /?/ (انسدادی حلقی بی‌واک، /لا/ سایشی نرمکامی واکدار، /h/ سایشی حلقی بی‌واک، /t/ کناری، لثوی نرمکامی شده واک‌دار و /r/ چند زنشی واک‌دار نیز مشاهده می‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «کند»؛ kar «کر» و kar «خر»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>.


1.    ابراهیم‌پور، محمدتقی. '''''واژه‌نامه کردی ـ فارسی'''''. تهران: ققنوس، 1373، ص15.
واج /ŋ/ نرمکامی و غنه‌ای نیز دیده می‌شود ولی در آغاز تکواژ قرار نمی‌گیرد<ref>بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص545.</ref>. واج /w/ نیز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ  «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گیوه» و giva «صدای ویژ»)<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.</ref>. به نظر می‌رسد ساخت هجا در این گویش (c) (c) (c)v (c)c  باشد: xweyšk «?».  


<nowiki>:</nowiki>و نک www.Ethnologue.com.
در خوشه‌های دو همخوانی‌ آغازی، همخوان دوم همیشه نیم واکه /w/ است،<ref>کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62.</ref> البته در این مورد که آیا در این کلمات با خوشه‌های همخوانی آغازی مواجه هستیم یا همخوان‌های لبی‌شده اتفاق نظر وجود ندارد<ref>صادقی، علی‌اشرف. «نقد و معرفی کتاب» بررسی گویش بویراحمد و کهگیلویه»، '''''مجله زبان‌شناسی.''''' سال چهاردهم، شماره اول و دوم، 1378، ص144- 142.</ref>. نشانه نکره درگویش‌های جنوبی و مرکز –ek و نشانه معرفه پسوند –akā است<ref>Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 480</ref>. ویژگی ارگاتیو (در زمان گذشته افعال متعدی، فعل متعدی با مفعول مطابقت می‌کند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل می‌شود)<ref>Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928</ref> در [[کردی]] [[سنندج]] نیز حفظ شده است<ref>کلباسی، ایران. «مقایسه کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، '''''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.''''' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.</ref>. [[سنندجی]] به زبان ادبی تبدیل شده است و برای نگارش ‌آن در [[کشور ایران|ایران]] از خط [[فارسی]] که مبتنی بر الفبای [[عربی]] است، استفاده می‌شود<ref name=":0" />.


2.    بلو، جویس. «کردی». '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص543.
== نیز نگاه کنید به ==


3.    Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479.
* [[زبان های ایرانی]]
* [[کردی]]


4.    مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، کتاب‌های جیبی، 1380، جلد اول، ص1356.
* [[مهابادی]]


5.    Minorsky, v. [C. E. Bosworth]. "Sanandadj or Sinandadj". '''''Encyclopeadia of Islam'''''. LEIDEN BRILL. 1997, vol 9, p. 6.
* [[کرمانشاهی]]


6.    '''''ایران در آینه آمار 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران، ص23 به نقل از مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، نتایج تفصیلی کل کشور، تهران: مرکز آمار ایران، 1376.
* [[هورامی]]


7.    بلو، جویس. '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ص544.
* [[گیلکی]]


8.    کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، '''''مجله زبان‌شناسی'''''. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.
* [[لری]]


9.    بلو، جویس. '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ص545.
* [[ممسنی]]


10.  کریمی‌دوستان، غلامحسین. '''''مجله زبان‌شناسی'''''. ص62- 55.
* [[بختیاری]]


11.  همان، ص62.
* [[لکی]]


12.  صادقی، علی‌اشرف. «نقد و معرفی کتاب» بررسی گویش بویراحمد و کهگیلویه»، '''''مجله زبان‌شناسی.''''' سال چهاردهم، شماره اول و دوم، 1378، ص144- 142.
* [[مازندرانی]]


13.  Mackenzie, D. N'''''. Encyclopeadia of  Islam'''''. P. 480.
== '''مآخذ''' ==
 
<references />
14.  Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928.
 
15.  کلباسی، ایران. «مقایسه کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، '''''مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران.''''' 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.
 
16.  بلو، جویس. '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ص543.


== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
آتوسا رستم بیک تفرشی
آتوسا رستم بیک تفرشی
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:زبان شناسی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۲

گویش های گروه مرکزی (سورانی) شامل کردی شمالی، کردی میانی، کردی جنوبی، زازاکی، گورانی،برگرفته از سایت ویکی پدیا، قابل بازیابی از سورانی/https://fa.wikipedia.org/wiki

سنندجی/sænændæĵi/ یا اردلانی/ærdælani/،[۱][۲] از گویش‌های کردی مرکزی است[۳] که خود از زبان‌های ایرانی شمال غربی به شمار می‌رود. گروه مرکزی گویش‌هایی را در بر می‌گیرد که در اربیل، سلیمانیه و کرکوک عراق و نواحی مرزی کردستان ایران، مهاباد و سنندج (سنه) رواج دارند و مجموعاً سورانی نامیده می‌شوند[۴]. مهم‌ترین قبیله کرد سنندج، قبیله جاف است و از قبایل دیگر مندمی "mandomi" و گلباغی "galbâqi" را می‌توان نام برد[۵].

سنندج مرکز استان کردستان است و به قول مینورسکی اغلب سکنه آن کرد هستند و علاوه بر گروه عمده کردی زبان، نواحی غربی سنندج تا حدود مرزهای عراق گویشوران لهجه هورامی یا اورامی که از لهجه‌های زبان گورانی است را در بر دارد[۶]. طبق سرشماری 1375 جمعیت سنندج 277808 گزارش شده است[۷]. نظام واجی زبان کردی از یک گویش به گویش دیگر تفاوت چندانی نمی‌کند[۸].

در سنندجی واج‌های /?/ (انسدادی حلقی بی‌واک، /لا/ سایشی نرمکامی واکدار، /h/ سایشی حلقی بی‌واک، /t/ کناری، لثوی نرمکامی شده واک‌دار و /r/ چند زنشی واک‌دار نیز مشاهده می‌شوند. (مانند: pâbâ «عبا» و pâbâ «برادر»؛ γâr «غار» و qâr «شهر»؛ hâl «حال» و hâl «هال، راهرو»؛ kot «جوش» و kol «کند»؛ kar «کر» و kar «خر»)[۹].

واج /ŋ/ نرمکامی و غنه‌ای نیز دیده می‌شود ولی در آغاز تکواژ قرار نمی‌گیرد[۱۰]. واج /w/ نیز در تقابل با /v/ است. (مانند: bâŋ  «بانگ» و bân «بام»؛ و giwa «گیوه» و giva «صدای ویژ»)[۱۱]. به نظر می‌رسد ساخت هجا در این گویش (c) (c) (c)v (c)c  باشد: xweyšk «?».

در خوشه‌های دو همخوانی‌ آغازی، همخوان دوم همیشه نیم واکه /w/ است،[۱۲] البته در این مورد که آیا در این کلمات با خوشه‌های همخوانی آغازی مواجه هستیم یا همخوان‌های لبی‌شده اتفاق نظر وجود ندارد[۱۳]. نشانه نکره درگویش‌های جنوبی و مرکز –ek و نشانه معرفه پسوند –akā است[۱۴]. ویژگی ارگاتیو (در زمان گذشته افعال متعدی، فعل متعدی با مفعول مطابقت می‌کند و فاعل به صورت وند به مفعول متصل می‌شود)[۱۵] در کردی سنندج نیز حفظ شده است[۱۶]. سنندجی به زبان ادبی تبدیل شده است و برای نگارش ‌آن در ایران از خط فارسی که مبتنی بر الفبای عربی است، استفاده می‌شود[۳].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ ابراهیم‌پور، محمدتقی. واژه‌نامه کردی ـ فارسی. تهران: ققنوس، 1373، ص15.
  2. ↑ برگرفته از https://www.ethnologue.com
  3. ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص543.
  4. ↑ Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 479
  5. ↑ مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، کتاب‌های جیبی، 1380، جلد اول، ص1356.
  6. ↑ Minorsky, v. [C. E. Bosworth]. "Sanandadj or Sinandadj". Encyclopeadia of Islam. LEIDEN BRILL. 1997, vol 9, p. 6
  7. ↑ ایران در آینه آمار 1380. تهران: مرکز آمار ایران، ص23 به نقل از مرکز آمار ایران سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1375، نتایج تفصیلی کل کشور، تهران: مرکز آمار ایران، 1376.
  8. ↑ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص544.
  9. ↑ کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، مجله زبان‌شناسی. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.
  10. ↑ بلو، جویس. «کردی». راهنمای زبان‌های ایرانی. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص545.
  11. ↑ کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، مجله زبان‌شناسی. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62- 55.
  12. ↑ کریمی‌دوستان، غلامحسین. «دستگاه واجی گویش کردی، سنندج»، مجله زبان‌شناسی. سال دهم، شماره اول، بهار و تابستان 1372، ص62.
  13. ↑ صادقی، علی‌اشرف. «نقد و معرفی کتاب» بررسی گویش بویراحمد و کهگیلویه»، مجله زبان‌شناسی. سال چهاردهم، شماره اول و دوم، 1378، ص144- 142.
  14. ↑ Mackenzie, D. N. "kurds, kurdestān", Encyclopeadia of Islam. LEIDEN. EJ. BRILL. 1986, vol 5, p. 480
  15. ↑ Campbell, G. L. "Kurdish". Compendium of world's Languages, London: 1991. Vol 2, p. 928
  16. ↑ کلباسی، ایران. «مقایسه کردی مهاباد، سنندج و کرمانشاه»، مجله علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا تهران. 1374، س5، شمـ13و 14، ص59- 80.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

آتوسا رستم بیک تفرشی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=سنندجی&oldid=8721»