مرثیه 2: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۲۲

مرثیه، سخنان یا اشعاری که در عزای از دست دادن کسی همراه با ذکر صفات و محاسن او گفته شود، مانند آنچه در عزای امام حسین (ع) و دیگر بزرگان دین گویند^[۱]. در ادب فارسی، مرثیه از نظر ماهیت بخشی از ادب غنایی است، ‌زیرا شاعر در آن به بیان احساسات و عواطف خویش می‌پردازد. مرثیه‌سرایی در ادبیات فارسی غالباً منظوم بوده و در انواع قالب‌های مثنوی چون قصیده، ‌قطعه، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند و گاه غزل، رباعی و مثنوی صورت گرفته است^[۲]. در آثار شاعران فارسی زبان از قدیم‌ترین دوران تاریخ ادبیات ایران تا کنون، مرثیه‌های فراوانی دیده می‌شود که گویندگان آنها را درسوگ فرزند یا دوست و یا ممدوح خویش سروده‌اند^[۳]. اما به طور کلی مرثیه‌ها را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد:

مرثیه‌های درباری، مانند اشعار اثیرالدین اخسیکتی (شاعر سده 6ق) در مرگ مادر سلطان ارسلان بن طغرل؛
مرثیه‌های شخصی، نظیر مرثیه کمال‌الدین اسمعیل (د. 635ق) در مرگ پدرش؛
مرثیه‌های مذهبی، مانند قصیده قوامی رازی درباره وقایع کربلا و شهادت امامان و بزرگان دین؛
مرثیه‌های فلسفی، نظیر اشعار خیام در تأسف از مسئله مرگ؛
مرثیه‌های اجتماعی، مانند قصیده معروف انوری درباره فتنه غُزان^[۴].

شاید بتوان محتشم کاشانی شاعر دربار شاه طهماسب را بزرگترین مرثیه گوی مذهبی ایران خواند. پس از او صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، وصال شیرازی، سروش اصفهانی، قاآنی و دیگران در رثای سیدالشهدا (ع) اشعاری سرودند^[۵].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ فرهنگ بزرگ سخن، به سرپرستی حسن انوری، تهران: سخن، 1381 ش، ج 7، ص 6857.
↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ‌ویرایش سوم، تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 236.
↑ رزمجو، حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی، مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370 ش، ص 99.
↑ امامی، ‌نصرالله. مرثیه سرایی در ادبیات فارسی (تا پایان قرن هشتم)، اهواز: جهاد دانشگاهی، چ 1، 1369 ش، ص 36، 47، 54، 61، 66 (به اختصار).
↑ افسری کرمانی، عبدالرضا. نگرشی بر مرثیه سرایی در ایران، تهران: اطلاعات، چ 1، 1381 ش، ص 110، 112.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر

[1] فرهنگ بزرگ سخن، به سرپرستی حسن انوری، تهران: سخن، 1381 ش، ج 7، ص 6857.

[2] شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ‌ویرایش سوم، تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 236.

[3] رزمجو، حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی، مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370 ش، ص 99.

[4] امامی، ‌نصرالله. مرثیه سرایی در ادبیات فارسی (تا پایان قرن هشتم)، اهواز: جهاد دانشگاهی، چ 1، 1369 ش، ص 36، 47، 54، 61، 66 (به اختصار).

[5] افسری کرمانی، عبدالرضا. نگرشی بر مرثیه سرایی در ایران، تهران: اطلاعات، چ 1، 1381 ش، ص 110، 112.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''مرثیه،''' سخنان یا اشعاری كه در عزای از دست دادن كسی همراه با ذكر صفات و محاسن او گفته شود، مانند آنچه در عزای [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] و دیگر بزرگان دین گویند.<sup>1</sup> در ادب فارسی، مرثیه از نظر ماهیت بخشی از ادب غنایی است، ‌زیرا شاعر در آن به بیان احساسات و عواطف خویش می‌پردازد. مرثیه‌سرایی در ادبیات فارسی غالباً منظوم بوده و در انواع قالب‌های مثنوی چون قصیده، ‌قطعه، ترجیع‌بند، تركیب‌بند و گاه غزل، رباعی و مثنوی صورت گرفته است.<sup>2</sup> در آثار شاعران فارسی زبان از قدیم‌ترین دوران تاریخ ادبیات ایران تا كنون، مرثیه‌های فراوانی دیده می‌شود كه گویندگان آنها را درسوگ فرزند یا دوست و یا ممدوح خویش سروده‌اند.<sup>3</sup> اما به طور كلی مرثیه‌ها را می‌توان به چند دسته تقسیم كرد: 1ـ مرثیه‌های درباری، مانند اشعار اثیرالدین اخسیكتی (شاعر سدة 6ق) در مرگ مادر سلطان ارسلان بن طغرل، 2ـ مرثیه‌های شخصی، نظیر مرثیة كمال‌الدین اسمعیل<sup>*</sup> (د. 635ق) در مرگ پدرش، 3ـ مرثیه‌های مذهبی، مانند قصیدة قوامی رازی دربارة وقایع كربلا و شهادت امامان و بزرگان دین، 4ـ مرثیه‌های فلسفی، نظیر اشعار خیام در تأسف از مسئلة مرگ، 5ـ مرثیه‌های اجتماعی، مانند قصیدة معروف انوری دربارة فتنة غُزان.<sup>4</sup> شاید بتوان محتشم كاشانی<sup>*</sup> شاعر دربار شاه طهماسب را بزرگترین مرثیه گوی مذهبی ایران خواند. پس از او صباحی بیدگلی، صبا كاشانی<sup>*</sup>، وصال شیرازی<sup>*</sup>، سروش اصفهانی<sup>*</sup>، قاآنی<sup>*</sup> و دیگران در رثای سیدالشهدا (ع) اشعاری سرودند.<sup>5</sup>
+[[مرثیه]]، سخنان یا اشعاری که در عزای از دست دادن کسی همراه با ذکر صفات و محاسن او گفته شود، مانند آنچه در عزای [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] و دیگر بزرگان دین گویند<ref>'''''فرهنگ بزرگ سخن'''''، به سرپرستی حسن انوری، تهران: سخن، 1381 ش، ج 7، ص 6857.</ref>. در ادب فارسی، [[مرثیه]] از نظر ماهیت بخشی از ادب غنایی است، ‌زیرا شاعر در آن به بیان احساسات و عواطف خویش می‌پردازد. [[مرثیه سرایی|مرثیه‌سرایی]] در ادبیات [[فارسی]] غالباً منظوم بوده و در انواع قالب‌های مثنوی چون قصیده، ‌قطعه، [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، ترکیب‌بند و گاه غزل، رباعی و مثنوی صورت گرفته است<ref>شمیسا، سیروس. '''''انواع ادبی'''''، ‌ویرایش سوم، تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 236.</ref>. در آثار شاعران فارسی زبان از قدیم‌ترین دوران تاریخ ادبیات ایران تا کنون، مرثیه‌های فراوانی دیده می‌شود که گویندگان آنها را درسوگ فرزند یا دوست و یا ممدوح خویش سروده‌اند<ref>رزمجو، حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''، مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370 ش، ص 99.</ref>. اما به طور کلی مرثیه‌ها را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد:
-'''مآخذ:'''
+# مرثیه‌های درباری، مانند اشعار اثیرالدین اخسیکتی (شاعر سده 6ق) در مرگ مادر سلطان ارسلان بن طغرل؛
+# مرثیه‌های شخصی، نظیر مرثیه کمال‌الدین اسمعیل (د. 635ق) در مرگ پدرش؛
+# مرثیه‌های مذهبی، مانند قصیده قوامی رازی درباره وقایع کربلا و شهادت امامان و بزرگان دین؛
+# مرثیه‌های فلسفی، نظیر اشعار [[خیام نیشابوری|خیام]] در تأسف از مسئله مرگ؛
+# مرثیه‌های اجتماعی، مانند قصیده معروف [[انوری]] درباره فتنه غُزان<ref>امامی، ‌نصرالله. '''''مرثیه سرایی در ادبیات فارسی''''' (تا پایان قرن هشتم)، اهواز: جهاد دانشگاهی، چ 1، 1369 ش، ص 36، 47، 54، 61، 66 (به اختصار).</ref>.
-ـ ''فرهنگ بزرگ سخن''، به سرپرستی حسن انوری، تهران: سخن، 1381 ش، ج 7، ص 6857.
+شاید بتوان [[محتشم کاشانی]] شاعر دربار شاه طهماسب را بزرگترین مرثیه گوی مذهبی [[کشور ایران|ایران]] خواند. پس از او صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، [[وصال شیرازی]]، [[سروش اصفهانی]]، [[قاآنی]] و دیگران در رثای [[امام حسین بن علی(ع)|سیدالشهدا (ع)]] اشعاری سرودند<ref>افسری کرمانی، عبدالرضا. '''''نگرشی بر مرثیه سرایی در ایران'''''، تهران: اطلاعات، چ 1، 1381 ش، ص 110، 112.</ref>.
-ـ شمیسا، سیروس. ''انواع ادبی''، ‌ویرایش سوم، تهران: فردوس، چ 9، 1381 ش، ص 236.
+== نیز نگاه کنید به ==
-ـ رزمجو، حسین. ''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی''، مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370 ش، ص 99.
+* [[مرثیه سرایی|مرثیه‌سرایی]]
+* [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]]
+* [[ترجیع بند]]
-ـ امامی، ‌نصرالله. ''مرثیه سرایی در ادبیات فارسی'' (تا پایان قرن هشتم)، اهواز: جهاد دانشگاهی، چ 1، 1369 ش، ص 36، 47، 54، 61، 66 (به اختصار).
+== مآخذ ==
+<references />
-ـ افسری كرمانی، عبدالرضا. ''نگرشی بر مرثیه سرایی در ایران''، تهران: اطلاعات، چ 1، 1381 ش، ص 110، 112.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 ابوالقاسم رادفر
+[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
+[[رده:ادبیات]]
+[[رده:مراسم سوگواری]]