گیاهان خودرو، صنعتی و داروئی

گیاهان خودرو، بخش اعظم مراتع کشور را تشکیل می‌دهند و به مصرف تغذیه حیوانات می‌رسند، بخشی نیز مصرف صنعتی و دارویی دارند که علاوه بر مصرف داخلی یکی از اقلام صادراتی کشور را تشکیل می‌دهند. اهم آنها به شرح ذیل است:

گیاهان صمغی

کتیرا

از گیاهی وحشی به صورت بوته خار که آن را گون می‌نامند به دست می‌آید. دارای ساقه‌های قوی و شاخه‌های فراوان و به طول حدود ۶۰ سانتی‌متر می‌باشد که در بهار گل می‌دهد و رنگ آن غالباً سفید یا زرد ولی بدون دمبرگ است. در ایران بیش از صد نوع آن شناخته شده است که همه دارای شیره نیستند. دهقانان شاغل به جمع آوری کتیرا، شناسایی کافی نسبت به گون‌ها داشته و غالباً گون‌های بدون شیره را به مصرف سوخت می‌رسانند. این گیاه معمولاً در حواشی کویر و نواحی کوهستانی ایران مخصوصاً استان‌های خراسان، کرمان، اطراف شیراز، اصفهان و کردستان رشد می‌کند. کتیرا در صنایع نساجی، پارچه‌بافی، رنگ سازی و صنایع پنبه و تهیه چسب و کپسول در داروسازی مصرف دارد.

صمغ

صمغ شیره گیاهی است که از ساقه و تنه درختان گیلاس، زردآلو، گوجه، بادام و هلو خارج می‌شود.

آنغوزه

آنغوزه از گیاهی صحرایی به نام «کما» که به صورت بوته با شاخ و برگ فراوان است به دست می‌آید، معمولاً در اطراف کویر و نواحی فارس، کرمان، سیستان و خراسان رشد می‌کند.

برداشت محصول از اواخر فروردین ماه صورت می‌گیرد. بخشی از محصول آنغوزه ایران به خارج از کشور صادر می‌شود.

سقز

سقز از درخت پسته وحشی یا «بنه» به دست می‌آید و در استانهای فارس، کرمان، یزد، کردستان، لرستان و سایر نقاط حواشی کویر جمع‌آوری می‌شود.

گیاهان دارویی

در بین گیاهان دارویی کشور که عموماً خودرو و وحشی هستند بیش از یک صد نوع مهم آن شناخته شده است که علاوه بر مصارف داخلی به عنوان داروهای طبی و مواد صنعتی و مواد غذایی، پاره‌ای از آنها جزء اقلام صادراتی محسوب می‌گردد. مهمترین آنها عبارتند از: شیرین بیان، ترنجبین، شیرخشت، شاه‌تره و کاسنی.

شیرین بیان

در نقاط مختلف ایران از جمله استان‌های شمالی و استان‌های خراسان، کرمانشاه، فارس و اطراف تهران به صورت وحشی رشد می‌کند و هر ساله مقادیر زیادی از آن را می‌توان جمع‌آوری نمود.

ترنجبین

ازگیاهی به نام خارشتر به دست می‌آید که در اکثر کوهپایه‌های‌کشور به صورت خودرو می‌روید. در بین نقاط مختلف کشور فقط در نواحی آذربایجان، خراسان، غرب و بنادر جنوب محصول ترنجبین جمع‌آوری می‌شود که محصول خراسان معروف‌تر است و در طب به عنوان داروی ملین مصرف می‌شود.

شیرخشت

از نیش حشره مخصوصی در نوعی از نباتات گل سرخی به دست می‌آید. در معالجه حصبه و سرخک بسیار مؤثر است و در کوهستانهای حواشی کویر از خراسان، فارس، کرمان و اصفهان جمع‌آوری می‌شود.

شاه‌تره و کاسنی

در صحرا به صورت خودرو وجود دارد.

علاوه بر آنچه ذکر شد، سنبل‌الطیب، گل گاوزبان، اسطو خودوس و دهها نوع گیاه دارویی نیز در ایران می‌روید که برخی از آنها به خارج از کشور نیز صادر می‌شود.

نیز نگاه کنید به

• پوشش گیاهی
• مراتع ایران
• گیاهان صمغی

منبع اصلی

کیانی هفت لنگ، کیانوش (1379). کتاب ایران: گذری بر جغرافیای ایران. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

کیانوش کیانی هفت لنگ