کتاب: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۵

کتاب، رسانه‌ای گروهی از مجموعه مطالب نوشته و ضبط شده قابل انتقال که بازیابی مطالب آن از نظر زمان و مکان محدودیت ندارد^[۱]. این رسانه در دوره‌ای از تاریخ به صورت نوشتاری بر روی سنگ و گل و سفال و پوست و چرم و یا پاپیروس و زمانی دیگر به شکل لوح و طومار و زمانی هم به شکل کتاب پوستی و بعد کاغذی و چاپی بوده است. در حال حاضر هم به شکل الکترونیکی در آمده است. کتاب در مفهوم گسترده‌تر، همواره در زندگی بشر تأثیر داشته و مهم‌ترین ابزار در رساندن یافته‌های جمعی به گروه‌های دیگر بوده است. کتاب اندیشه‌های علمی شرقیان را به ساکنان مغرب زمین، تجربه‌های غربیان را برای خاورشناسان، و معارف بشری را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کند^[۲].

تاریخ کتاب قدمتی بیش از پنج هزار سال دارد^[۳]. انسان طی قرون متمادی برای ضبط و ثبت دانش و اطلاعات از رسانه‌های متعدد استفاده می‌کرده است که از سنگ نبشته آغاز و به کتاب‌های خطی و چاپی و رسانه‌های الکترونیکی منتهی می‌شود. در ابتدا انسان می‌توانست از هر کتاب فقط چند نسخه تکثیر و تهیه کند ولی بعد‍‌ها این رقم از طریق استنساخ^* به چند صد رسید و در اوایل اختراع چاپ^* به هزاران نسخه افزایش یافت.

ایرانیان باستان نوشته‌های خود را بر روی سنگ حک می‌کردند و یا بر روی الواح گلی یا زرین و یا بر روی پوست‌های دباغی شده گاو می‌نوشتند. این سنت، یادگار دوران مهرپرستی ایرانیان بود و در آئین زرتشت نیز ادامه یافت، چنان‌که اوستا نیز بر پوست گاو نوشته شده بود^[۴].

اما چون پوست گاو در مکان‌های مرطوب، متعفن و گندزا می‌شد بنابراین، ایرانیان از پوست درخت خدنگ که نرم و مقاوم بود، استفاده می‌کردند که آن را توز می‌نامیدند.

در ایران باستان، واژه کتاب در معنای وسیع کلمه، بر کتاب مقدس اطلاق می‌شد و صاحبان آئین، «صاحبان کتاب» بوده‌اند. خط و سواد نیز که لازمه کتابت بود، امری مقدس به شمار می‌رفت؛ از این‌رو در انحصار روحانیون زرتشتی قرار داشته است^[۵].

با ظهور اسلام و تشویق مسلمانان به فراگیری قرآن، حدیث و دانش‌های سودمند، بسیاری از مسلمانان از جمله ایرانیان به کسب علم و دانش و تألیف و تصنیف و استنساخ کتب خطی پرداختند^[۶].

پس از ورود اسلام به ایران استنساخ و تهیه کتب خطی رشد وشکوفایی فراوانی یافت. در این دوران که حدود سیزده قرن به طول انجامید، عمده‌ترین کتاب‌هایی که استنساخ شد عبارت بودند از قرآن، کتب حدیث، ادعیه‌ها و نهج‌البلاغه که در ابتدا برای انگیزه‌های دینی و اعتقادی و سپس برای کسب درآمد مورد استنساخ قرار می‌گرفت.

عمده‌ترین مکان‌هایی که استنساخ کتا‌ب‌ها در آن صورت می‌گرفت عبارت بودند از مدارس دینی و حوزه‌های علمیه که به دلیل نیازهای درسی و گاهی بر اساس تقاضای اهل علم به استنساخ می‌پرداختند.

از 130ق / 747م خط عربی رسماً جانشین خط پهلوی شد و بسیاری از کتاب‌ها به زبان عربی نوشته شدند. از کهن‌ترین نسخ خطی که خطاطان ایرانی استنساخ کردند می‌توان به کتاب صفات الشیعه تألیف شیخ صدوق (ابن‌ بابویه) در 360ق /970م اشاره کرد. در این دوران خطاطی و هنر خوشنویسی^* در کتاب‌ها نیز به اوج ترقی و تعالی رسید و کاتبان به قرینه‌سازی و تنظیم جداول و اندازه سطور توجه کردند و استنساخ کتاب‌ها سیمای هنری یافت^[۷].

پس از ورود چاپ به ایران، در 1038ق / 1627م^* تحول فرهنگی عمده‌ای در کشور به وجود آمد. نخستین کتاب چاپی در ایران کتابی است به زبان ارمنی که 180 سال پس از اختراع چاپ گوتنبرگ در 1440م در جلفای اصفهان و به کوشش کشیشان ارمنی چاپ شد^[۸]. رساله جهادیه، کتاب فتح‌نامه، و رساله آبله‌کوبی نخستین کتاب‌های فارسی هستند که با حروف سربی چاپ و منتشر شده‌اند^[۹].

در دوره محمد شاه قاجار نیز نخستین کتاب‌های مصور به زبان فارسی چاپ و منتشر گردید. همواره با رشد و تکامل صنعت چاپ در ایران کتاب‌های چاپی بسیاری منتشر شد^[۸].

در دهه 1360ش رایانه در ایران به سرعت رواج یافت و سبب تغییر چهره چاپ کتا‌ب‌ها گردید. از نیمه دوم قرن بیستم به بعد، ایرانیان استفاده از رسانه‌‌ای که بتواند در حجم کم و سرعت زیاد اطلاعات را ذخیره و در دسترس قرار دهند مد نظر قرار دادند.

علاوه بر افزایش حجم انتشارات، به دلیل محدودیت‌هایی که در استفاده از کتاب وجود داشت، سرعت استفاده از رسانه‌های الکترونیکی افزایش یافت و کتاب‌های الکترونیکی رواج یافتند. کتاب‌هایی که حاوی اطلاعات الکترونیکی پویا و میانکنشی هستند و به صورت مجازی نقش کتاب معمولی و سنتی را ایفا می‌کنند. صفحات این نوع کتاب به جای اینکه روی کاغذ منتشر شود به صورت نمایش رایانه‌ای یا دیگر تجهیزات الکترونیکی در دسترس قرار می‌گیرد^[۱۰].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ابرامی، هوشنگ. شناختی از دانش‌شناسی. تهران: انجمن کتابداران ایران، 1358، ص28.
↑ استیچویچ، الکساندر. کتاب در پویة تاریخ. ترجمة حمیدرضا آژیر و حمیدرضا شیخی، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1373، ص14-15.
↑ دال، سوند. تاریخ کتاب: از کهن‌ترین دوران تا عصر حاضر. ترجمة محمدعلی خاکساری، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1372، ص33.
↑ مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: فرانکلین، 1345، ج 1، ص 302.
↑ راوندی، مرتضی. تاریخ اجتماعی ایران. ج1: تاریخ اجتماعی ایران و کهن‌ترین ملل باستانی از آغاز تا اسلام. تهران: امیرکبیر، 1354، ج1، ص2044.
↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: فرانکلین، 1345، ج 2، ص 2143-2144-2174.
↑ مزینانی، علی. کتابخانه و کتابداری. تهران: سمت، 1379، ص 54-55.
↑ ^۸٫۰ ^۸٫۱ آذرنگ، عبدالحسین. آشنایی با چاپ و نشر. تهران: سمت، 1375، ص 102-104.
↑ مزینانی، علی. کتابخانه و کتابداری. تهران: سمت، 1379،ص 58.
↑ بارکر، فیلیپ. «کتاب‌های الکترونیک و کتابخانه‌های آینده»، پیام کتابخانه. ترجمة علی مزینانی، س‌ چهارم، ش 3 و 4 پاییز و زمستان 1373، ص 87-100.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

میترا صمیعی

[1] ابرامی، هوشنگ. شناختی از دانش‌شناسی. تهران: انجمن کتابداران ایران، 1358، ص28.

[2] استیچویچ، الکساندر. کتاب در پویة تاریخ. ترجمة حمیدرضا آژیر و حمیدرضا شیخی، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1373، ص14-15.

[3] دال، سوند. تاریخ کتاب: از کهن‌ترین دوران تا عصر حاضر. ترجمة محمدعلی خاکساری، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1372، ص33.

[4] مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. تهران: فرانکلین، 1345، ج 1، ص 302.

[5] راوندی، مرتضی. تاریخ اجتماعی ایران. ج1: تاریخ اجتماعی ایران و کهن‌ترین ملل باستانی از آغاز تا اسلام. تهران: امیرکبیر، 1354، ج1، ص2044.

[6] مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: فرانکلین، 1345، ج 2، ص 2143-2144-2174.

[7] مزینانی، علی. کتابخانه و کتابداری. تهران: سمت، 1379، ص 54-55.

[:0-8] ۸٫۰ ^۸٫۱ آذرنگ، عبدالحسین. آشنایی با چاپ و نشر. تهران: سمت، 1375، ص 102-104.

[9] مزینانی، علی. کتابخانه و کتابداری. تهران: سمت، 1379،ص 58.

[10] بارکر، فیلیپ. «کتاب‌های الکترونیک و کتابخانه‌های آینده»، پیام کتابخانه. ترجمة علی مزینانی، س‌ چهارم، ش 3 و 4 پاییز و زمستان 1373، ص 87-100.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۲ نمایش مبدأ Samei (بحث \| مشارکت‌ها) deletegroup ۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: ویرایشگر دیداری → تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۵ نمایش مبدأ Samei (بحث \| مشارکت‌ها) deletegroup ۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: ویرایشگر دیداری تفاوت با ویرایش جدیدتر ←
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:2465466 727.jpg\|بندانگشتی\|تصویر کتاب، برگرفته از خبرگراری برنا، قابل بازیابی از [https://borna.news/fa/news/1385779/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D9%86%D8%B1-%DA%AF%D9%85%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8 https://borna.news/fa/news/1385779]]]
	'''[[کتاب]]،''' رسانه‌ای گروهی از مجموعه مطالب نوشته و ضبط شده قابل انتقال که بازیابی مطالب آن از نظر زمان و مکان محدودیت ندارد<ref>ابرامی، هوشنگ. '''''شناختی از دانش‌شناسی''.''' تهران: انجمن کتابداران ایران، 1358، ص28.</ref>. این رسانه در دوره‌ای از تاریخ به صورت نوشتاری بر روی سنگ و گل و سفال و پوست و چرم و یا پاپیروس و زمانی دیگر به شکل لوح و طومار و زمانی هم به شکل کتاب پوستی و بعد کاغذی و چاپی بوده است. در حال حاضر هم به شکل الکترونیکی در آمده است. کتاب در مفهوم گسترده‌تر، همواره در زندگی بشر تأثیر داشته و مهم‌ترین ابزار در رساندن یافته‌های جمعی به گروه‌های دیگر بوده است. کتاب اندیشه‌های علمی شرقیان را به ساکنان مغرب زمین، تجربه‌های غربیان را برای خاورشناسان، و معارف بشری را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کند<ref>استیچویچ، الکساندر'''. ''کتاب در پویة تاریخ.''''' ترجمة حمیدرضا آژیر و حمیدرضا شیخی، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1373، ص14-15.</ref>.		'''[[کتاب]]،''' رسانه‌ای گروهی از مجموعه مطالب نوشته و ضبط شده قابل انتقال که بازیابی مطالب آن از نظر زمان و مکان محدودیت ندارد<ref>ابرامی، هوشنگ. '''''شناختی از دانش‌شناسی''.''' تهران: انجمن کتابداران ایران، 1358، ص28.</ref>. این رسانه در دوره‌ای از تاریخ به صورت نوشتاری بر روی سنگ و گل و سفال و پوست و چرم و یا پاپیروس و زمانی دیگر به شکل لوح و طومار و زمانی هم به شکل کتاب پوستی و بعد کاغذی و چاپی بوده است. در حال حاضر هم به شکل الکترونیکی در آمده است. کتاب در مفهوم گسترده‌تر، همواره در زندگی بشر تأثیر داشته و مهم‌ترین ابزار در رساندن یافته‌های جمعی به گروه‌های دیگر بوده است. کتاب اندیشه‌های علمی شرقیان را به ساکنان مغرب زمین، تجربه‌های غربیان را برای خاورشناسان، و معارف بشری را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌کند<ref>استیچویچ، الکساندر'''. ''کتاب در پویة تاریخ.''''' ترجمة حمیدرضا آژیر و حمیدرضا شیخی، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1373، ص14-15.</ref>.