محمد صدرهاشمی

صدر هاشمی، محمد، مورخ و محقق برجسته تاریخ مطبوعات ایران [1284-1344ش].

محمد صدر هاشمی فرزند مهدی در اصفهان زاده شد و در همان شهر به کسب معلومات قدیمه پرداخت و سپس به آموزش علوم جدید روی آورد. آنگاه به تهران آمد و تحصیلات خود را در دانشسرای عالی و دانشکده معقول و منقول به انجام رساند و به اصفهان بازگشت و در وزارت فرهنگ به کار پرداخت و سالیان متمادی در مدارس اصفهان تدریس کرد. در اواخر عمر در دانشکده ادبیات آن شهر دروس سبک‌شناسی و سخن سنجی را تدریس کرد. سرانجام پس از تحمل یک دوره بیماری سخت در اصفهان درگذشت.

صدر هاشمی از فضلا و دانشمندان طراز اول اصفهان بود. او آثار محققانه و مقالات مفیدی درباره شهر اصفهان نوشته که همه حکایت از احاطه و تتبع وسیع او در این زمینه دارد. مقالات او در این زمینه نخست در دوره‌های مجله یادگار و سپس در مجله یغما به چاپ می‌رسید. از او چند کتاب به شرح زیر منتشر شده است: 1- تاریخ جراید و مجلات ایران در 4 جلد، [اصفهان از 1327 تا 1332ش]، 2- شعر و شاعری در عصر صفوی، 3- تذکرهالانساب، خاندان مجلسی [چاپ تهران]، 4- عشّاق قندهار ترجمه از اثر کنت دوگو بینو، [اصفهان، 1324ش]، 5- جادوگر مشهور، ترجمه دیگری از آثار گوبینو. مهم‌ترین اثر صدرهاشمی که باعث جاودانگی او و نامش در ایران و حوزه زبان فارسی است، تاریخ جراید و مجلات است. در این کتاب جمعاً 1186 روزنامه و مجله و نشریه را که تا 1320ش به زبان فارسی در ایران و سایر کشورها از بدو پیدایش صنعت چاپ منتشر شده، معرفی کرده است. این کتاب در 1364ش توسط انتشارات کمال اصفهان تجدید چاپ گردید.

وی علاوه بر آن مقالات سیاسی و ادبی متعددی هم در جراید اصفهان به چاپ رساند، از جمله سلسله مقالاتی تحت عنوان «آثار و ابنیه اصفهان» در روزنامه سرنوشت. صدرهاشمی به گردآوری کتاب و مجله علاقه فراوان داشت و کتابخانه خوبی فراهم آورد که پس از مرگ به کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان واگذار شد.

مآخذ:

1-    افشار، ایرج. «تاریخ جراید و مجلات ایران»، مجله آینده. سال 12، ش 7 ـ 8 [مهر ـ آبان 1365]، ص 459؛ همو، «محمد صدرهاشمی»، مجله یغما. سال 18، ش 2 [اردیبهشت 1344]، ص 109؛ نشریه دانشکده ادبیات اصفهان. سال 2، ش 2 و 3 [1345]، ص 303-304.

سیدعلی آل داود