دیوان شمس: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۰

دیوان شمس برگرفته از وبسایت نورشاپ قابل بازیابی ازhttps://www.noorshop.ir/fa/book/10040/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%28-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%83%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%B3-%29

دیوان شمس، مجموعه غزلیات و رباعیات جلال الدین محمد مولوی (604-672ق / 1207-1273م) که به دیوان کبیر و دیوان غزلیات شمس تبریزی نیز شهرت دارد^[۱].

اشتهار دیوان به شمس از آن روست که گرچه در پاره‌ای از غزلیات شاعر خاموش یا خَمُش تخلص کرده، ولیکن غالباً نام شمس، ‌شمس تبریزی، شمس الدین تبریزی و در برخی هم نام صلاح‌الدین را در پایان غزل‌ها آورده است^[۲]. تعداد ابیات این دیوان را متقدمان به 30000 رسانیده‌اند. نسخ خطی آن محتوی 5000 تا 40000 و دیوان چاپی آن نیز شامل 50000 بیت است^[۳].

برخی از این غزلیات متعلق به شاعری دیگر به نام شمس مشرقی است. بدیع‌الزمان فروزانفر با مقابله و تصحیح دیوان از 1337 تا 1345ش، چاپ منقحی از آن با تعداد 36360 بیت غزل، بجز رباعیات، ارائه داده است^[۴]. در این دیوان گسترش و تنوع واژگان ناشی از وسعت دامنه معانی مورد نظر مولانا و تعبیرات اوست^[۵]. تعبیرات تازه و قالب ریزی‌های بدیع دیوان شمس را در کمتر دیوان شعری می‌توان یافت^[۶]. از نظر نیروی تخیّل و آفرینش صور خیال، دیوان شمس از غنی ترین نمونه‌های شعر فارسی است^[۷]. بیشتر غزل‌های آن به فارسی و اندکی از آنها به ترکی، ‌عربی و یونانی است^[۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ صفا، ‌ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.
↑ قحط خورشید، ‌برگزیده اشعار دیوان شمس تبریزی (دو زبانی). ‌ترجمه ر. ا. نیکلسن، ‌به کوشش مجید روشنگر، ‌تهران: مروارید، 1358، ص 43.
↑ فروزانفر، بدیع الزمان. زندگانی مولانا جلال الدین محمد مشهور به مولوی. تهران: زوّار، چ 3، 1354، ص 149.
↑ صفا.ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.
↑ شفیعی کدکنی، محمدرضا. مقدمه بر گزیده غزلیات شمس مولوی. تهران: جیبی، 1354، ص بیست و یک (مقدمه).
↑ دشتی، علی. سیری در دیوان شمس. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌چ 4، 1355، ص 119.
↑ یوسفی، غلامحسین. چشمه روشن. تهران:‌ علمی‌، 1369، ص 211.
↑ زرین کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص 221 و 222.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر

[1] صفا، ‌ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.

[2] قحط خورشید، ‌برگزیده اشعار دیوان شمس تبریزی (دو زبانی). ‌ترجمه ر. ا. نیکلسن، ‌به کوشش مجید روشنگر، ‌تهران: مروارید، 1358، ص 43.

[3] فروزانفر، بدیع الزمان. زندگانی مولانا جلال الدین محمد مشهور به مولوی. تهران: زوّار، چ 3، 1354، ص 149.

[4] صفا.ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.

[5] شفیعی کدکنی، محمدرضا. مقدمه بر گزیده غزلیات شمس مولوی. تهران: جیبی، 1354، ص بیست و یک (مقدمه).

[6] دشتی، علی. سیری در دیوان شمس. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌چ 4، 1355، ص 119.

[7] یوسفی، غلامحسین. چشمه روشن. تهران:‌ علمی‌، 1369، ص 211.

[8] زرین کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص 221 و 222.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 [[پرونده:BC10040G001.jpg|بندانگشتی|دیوان شمس برگرفته از وبسایت نورشاپ قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.noorshop.ir/fa/book/10040/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%28-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%83%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D9%85%D8%B3-%29]]
-'''[[دیوان شمس]]،''' مجموعه غزلیات و رباعیات جلال الدین محمد مولوی<sup>*</sup> (604-672ق / 1207-1273م) ''که به [[دیوان]] کبیر'' و ''[[دیوان]] غزلیات شمس تبریزی'' نیز شهرت دارد<ref>صفا، ‌ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.</ref>.
+'''[[دیوان شمس]]،''' مجموعه غزلیات و رباعیات جلال الدین محمد مولوی (604-672ق / 1207-1273م) ''که به [[دیوان]] کبیر'' و ''[[دیوان]] غزلیات شمس تبریزی'' نیز شهرت دارد<ref>صفا، ‌ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.</ref>.
-اشتهار [[دیوان]] به [[شمس العماره|شمس]] از آن روست که گرچه در پاره‌ای از غزلیات شاعر خاموش یا خَمُش تخلص کرده، ولیکن غالباً نام شمس، ‌شمس تبریزی، شمس الدین تبریزی و در برخی هم نام صلاح‌الدین را در پایان غزل‌ها آورده است<ref>'''''قحط خورشید، ‌برگزیده اشعار دیوان شمس تبریزی''''' (دو زبانی). ‌ترجمه ر. ا. نیکلسن، ‌به کوشش مجید روشنگر، ‌تهران: مروارید، 1358، ص 43.</ref>. تعداد ابیات این [[دیوان]] را متقدمان به 30000 رسانیده‌اند. نسخ خطی آن محتوی 5000 تا 40000 و [[دیوان]] چاپی آن نیز شامل 50000 بیت است<ref>فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلال الدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، چ 3، 1354، ص 149.</ref>. برخی از این غزلیات متعلق به شاعری دیگر به نام [[شمس العماره|شمس]] مشرقی است. بدیع‌الزمان فروزانفر با مقابله و تصحیح [[دیوان]] از 1337 تا 1345ش، [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] منقحی از آن با تعداد 36360 بیت [[غزلخوانی|غزل]]، بجز رباعیات، ارائه داده است<ref>صفا.ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.</ref>. در این [[دیوان]] گسترش و تنوع واژگان ناشی از وسعت دامنه معانی مورد نظر مولانا و تعبیرات اوست<ref>شفیعی کدکنی، محمدرضا. مقدمه بر '''''گزیده غزلیات شمس مولوی'''''. تهران: جیبی، 1354، ص بیست و یک (مقدمه).</ref>. تعبیرات تازه و قالب ریزی‌های بدیع ''[[دیوان]] شمس'' را در کمتر [[دیوان]] شعری می‌توان یافت<ref>دشتی، علی. '''''سیری در دیوان شمس'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌چ 4، 1355، ص 119.</ref>. از نظر نیروی تخیّل و آفرینش صور خیال، ''[[دیوان]] شمس'' از غنی ترین نمونه‌های شعر [[فارسی]] است<ref>یوسفی، غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران:‌ علمی‌، 1369، ص 211.</ref>. بیشتر غزل‌های آن به [[فارسی]] و اندکی از آنها به ترکی، ‌[[عربی]] و یونانی است<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''با کاروان حلّه'''''. تهران: آریا، 1343، ص 221 و 222.</ref>.
+اشتهار [[دیوان]] به [[شمس العماره|شمس]] از آن روست که گرچه در پاره‌ای از غزلیات شاعر خاموش یا خَمُش تخلص کرده، ولیکن غالباً نام شمس، ‌شمس تبریزی، شمس الدین تبریزی و در برخی هم نام صلاح‌الدین را در پایان غزل‌ها آورده است<ref>'''''قحط خورشید، ‌برگزیده اشعار دیوان شمس تبریزی''''' (دو زبانی). ‌ترجمه ر. ا. نیکلسن، ‌به کوشش مجید روشنگر، ‌تهران: مروارید، 1358، ص 43.</ref>. تعداد ابیات این [[دیوان]] را متقدمان به 30000 رسانیده‌اند. نسخ خطی آن محتوی 5000 تا 40000 و [[دیوان]] چاپی آن نیز شامل 50000 بیت است<ref>فروزانفر، بدیع الزمان. '''''زندگانی مولانا جلال الدین محمد مشهور به مولوی'''''. تهران: زوّار، چ 3، 1354، ص 149.</ref>.
+برخی از این غزلیات متعلق به شاعری دیگر به نام [[شمس العماره|شمس]] مشرقی است. بدیع‌الزمان فروزانفر با مقابله و تصحیح [[دیوان]] از 1337 تا 1345ش، [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] منقحی از آن با تعداد 36360 بیت [[غزلخوانی|غزل]]، بجز رباعیات، ارائه داده است<ref>صفا.ذبیح الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''''. تهران: دانشگاه تهران، چ 3، 1358، ج 3، (ب 1)، ص 469.</ref>. در این [[دیوان]] گسترش و تنوع واژگان ناشی از وسعت دامنه معانی مورد نظر مولانا و تعبیرات اوست<ref>شفیعی کدکنی، محمدرضا. مقدمه بر '''''گزیده غزلیات شمس مولوی'''''. تهران: جیبی، 1354، ص بیست و یک (مقدمه).</ref>. تعبیرات تازه و قالب ریزی‌های بدیع ''[[دیوان]] شمس'' را در کمتر [[دیوان]] شعری می‌توان یافت<ref>دشتی، علی. '''''سیری در دیوان شمس'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، ‌چ 4، 1355، ص 119.</ref>. از نظر نیروی تخیّل و آفرینش صور خیال، ''[[دیوان]] شمس'' از غنی ترین نمونه‌های شعر [[فارسی]] است<ref>یوسفی، غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. تهران:‌ علمی‌، 1369، ص 211.</ref>. بیشتر غزل‌های آن به [[فارسی]] و اندکی از آنها به [[ترکی]]، ‌[[عربی]] و یونانی است<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''با کاروان حلّه'''''. تهران: آریا، 1343، ص 221 و 222.</ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==
@@ خط ۱۰: / خط ۱۲: @@
 * [[شمس العماره|شمس]]
-== '''مآخذ''' ==
+== مآخذ ==
 <references />
 == منبع اصلی ==