ترجیع بند: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[ترجیع بند|تَرجیعبَند]]، یكی از قالبهای شعر [[فارسی]] قدیم. | [[ترجیع بند|تَرجیعبَند]]، یكی از قالبهای شعر [[فارسی]] قدیم. | ||
ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیدهاند<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. ''واژه نامه هنر شاعری''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.</ref>. ترجیعبند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیهای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود<ref>مؤتمن، زینالعابدین. ''تحول شعر فارسی''. تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.</ref>. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخشها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خواندهاند<ref>رزمجو، حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.</ref>. [[ترجیع بند|ترجیعبند]] با تركیببند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهادهاند<ref>مؤتمن، زین العابدین. ''تحول شعر فارسی''. تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.</ref>. همچنین پیشینیان كلمه ترجیعبند را، ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، مفهوم كردهاند. [[ترجیع بند|ترجیعبند]] و تركیببند و بیشتر اصطلاحهای دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است<ref>همایی، جلال الدین. ''فنون بلاغت و صناعات ادبی''. تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.</ref>. قالب ترجیعبند در بیان موضوعهای [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آنچه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار میرود، كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیعبندهای [[فارسی]] میتوان به ترجیعبندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی | ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیدهاند<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه نامه هنر شاعری'''''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.</ref>. ترجیعبند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیهای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود<ref>مؤتمن، زینالعابدین. '''''تحول شعر فارسی'''''. تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.</ref>. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخشها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خواندهاند<ref>رزمجو، حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.</ref>. [[ترجیع بند|ترجیعبند]] با تركیببند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهادهاند<ref>مؤتمن، زین العابدین. '''''تحول شعر فارسی'''''. تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.</ref>. همچنین پیشینیان كلمه ترجیعبند را، ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، مفهوم كردهاند. [[ترجیع بند|ترجیعبند]] و تركیببند و بیشتر اصطلاحهای دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است<ref>همایی، جلال الدین. '''''فنون بلاغت و صناعات ادبی'''''. تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.</ref>. قالب ترجیعبند در بیان موضوعهای [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آنچه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار میرود، كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیعبندهای [[فارسی]] میتوان به ترجیعبندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]] (م 688 ق/ ؟م)، [[جامی|عبدالرحمان جامی]] (م 898 ق/ ؟م)، [[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]] (م 925 ق/ ؟م)، [[وحشی بافقی]] (م 991 ق / ؟م)، [[شیخ بهایی]] (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد<ref>رزمجو، حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.</ref>. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیعبند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده میشود. شاعران این دوره، قالبهای دیگر شعری از جمله مسمط، مستزاد و تركیببند را با ترجیعبند آمیختند و شكلهای جدیدی مناسب با مضمونهای [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژه نامه هنر شاعری'''''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]] | * [[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]] | ||
* [[جامی|عبدالرحمان جامی]] | * [[جامی|عبدالرحمان جامی]] | ||
* [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] | * [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] | ||
مآخذ<references /> | * [[وحشی بافقی]] | ||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۷: | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
[[ | [[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | ||
[[ | [[رده:ادبیات]] | ||
نسخهٔ ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۲
تَرجیعبَند، یكی از قالبهای شعر فارسی قدیم.
ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در موسیقی، آن را تحریر نیز نامیدهاند[۱]. ترجیعبند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیهای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود[۲]. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخشها را خانه یا رشته خواندهاند[۳]. ترجیعبند با تركیببند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهادهاند[۴]. همچنین پیشینیان كلمه ترجیعبند را، ابیات فواصل مابین خانه و نه نوعی شعر، مفهوم كردهاند. ترجیعبند و تركیببند و بیشتر اصطلاحهای دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است[۵]. قالب ترجیعبند در بیان موضوعهای عشقی و عرفانی یا آنچه در غزل به كار میرود، كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیعبندهای فارسی میتوان به ترجیعبندهای فرخی سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن غزنوی (م 556 ق/ ؟م)، فخرالدین عراقی (م 688 ق/ ؟م)، عبدالرحمان جامی (م 898 ق/ ؟م)، بابافغانی (م 925 ق/ ؟م)، وحشی بافقی (م 991 ق / ؟م)، شیخ بهایی (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد[۶]. بیشترین تحول در ترجیعبند، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، در شعر دوران مشروطیت دیده میشود. شاعران این دوره، قالبهای دیگر شعری از جمله مسمط، مستزاد و تركیببند را با ترجیعبند آمیختند و شكلهای جدیدی مناسب با مضمونهای اجتماعی روز به وجود آوردند[۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. واژه نامه هنر شاعری. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.
- ↑ مؤتمن، زینالعابدین. تحول شعر فارسی. تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.
- ↑ رزمجو، حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.
- ↑ مؤتمن، زین العابدین. تحول شعر فارسی. تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.
- ↑ همایی، جلال الدین. فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.
- ↑ رزمجو، حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.
- ↑ میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. واژه نامه هنر شاعری. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر