میرزا احمد خان محمودی کمال الوزاره: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۴

محمودی کمال‌الوزاره، میرزا احمدخان (1292ق / 1875م- 1309ش)، نویسنده، نمایشنامه‌نویس و سیاستمدار.

میرزا احمدخان در تهران به دنیا آمد. او فرزند میرزا محمودخان مشاورالملک، ستاره‌شناس عصر ناصری و کاشف ستاره محمودی بود^[۱].

در صنف پیاده‌نظام در دارالفنون تحصیل کرد^[۲] و در رشته‌های ریاضی، طبیعی، زبان و ادبیات فرانسه و عرب نیز دانش آموخت^[۳]. در 1322ق / 1904م وارد خدمات دولتی شد. در 1330 ق در اداره‌ی خزانه‌داری و سپس در سمت معاون مالیه و بازرس اداره مشغول به کار شد^[۴]^[۵]. مشاغل بعدی او، منشیگری در وزارت امور خارجه بود^[۶]. در قحطی 1336ق / 1917م سرپرست انبار غله‌ی تهران بود که با دربان و ارباب صاحب نفوذ در دفاع از حق مردم در افتاد^[۷]. احتمالاً در همین سال نیز به اتهام عضویت در کمیته‌ی مجازات پنج ماه در زندان انفرادی نظمیه زندانی شد. در دوران حبس، داستان لوطی حادث (یاناتوان) را نوشت^[۸]؛ در این اثر با طرفداری از کمیته‌ی مجازات، اعمال این تشکیلات را ستوده است^[۷].

آثار نمایشی کمال الوزاده عبارتند از:

«حاجی ریایی خان» یا «تارتوف شرقی»؛ چاپ: ذیعقده‌ی 1336ق (اوت 1918م) در مطبعه‌ی فاروس) نمایشنامه‌ای در چهار پرده که در آن از رفتار و اعمال طبقه‌ی متمول جامعه انتقاد و حاجی خان اسفندیاری، شخصیت اول آن، مظهر ریاکاری و تزویر، نماینده این طبقه شناسانده شده است^[۹].
«استاد نوروز پنبه‌دوز»، (1337ق / 1919م مطبعه چاپ فاروس) در چهار پرده. این اثر را جنتی عطایی در شش پرده^[۱۰]، و ملک‌پور بهترین اثر از آثار نمایشی دردوران مشروطه ^[۱۱]نوشته است.
«نوروز شکن» یا «قهرمان میرزا دلسوزلر» 5 شهر رجب‌المرجب 1337ق مطابق شهر آوریل 1919م بنابر نوشته نویسنده این نمایش راجع به رویداد واقعی و خالی از هر اغراق در یک پرده و مجلس در تهران سرگذر با مناظره‌‌ی عقل و عشق می‌گذرد^[۱۲].
«میرزا برگزیده‌ی محروم‌الوکاله»، (1302ش)، که به خاطر نوشتن آن کمال‌الوزاره که در مشهد شهردار بود، به تهران تبعید شد. نمایشنامه‌های دیگر او عبارتند از «مقصر کیست یا آدم و حوا» (1302ش)؛ «تی‌تیش مامانی» یا «فقر عمومی» (1306ش)؛ «طبیب اجباری»، کمدی ایران در چهار پرده.

محمودی تصویر‌گر عوام در جامعه معاصر خویش است. بسیاری از شخصیت‌های او با وجود ظاهری نوگرا و متجدّد مانند دکتر، روزنامه‌نگار، وکیل و قاضی در باطن عامی‌اند^[۱۳].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

1- امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 289.

2- آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.

3- بزرگمهر، شیرین، تأثیر ترجمه متون نمایشی بر تئاتر ایران، تهران، نشر تبیان، چاپ اول 1379، ص 94.

4- ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363، 2/183؛ خلج، منصور، نمایشنامه‌نویسان ایران، همان، ص 39.

5- امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص، ص 290.

6- ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص 184.

7- خلج، منصور. نمایشنامه‌نویسان ایران، همان، ص 40.

8- ملک‌پور همانجا.

9- علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص 37.

10- جنتی عطایی، ابوالقاسم. بنیاد نمایش در ایران. تهران: ابن‌سینا 1333، 92.

11- ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص. 195.

12- علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص39.

13- امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 138.

محمود عزیزی

↑ امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 289.
↑ آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.
↑ بزرگمهر، شیرین، تأثیر ترجمه متون نمایشی بر تئاتر ایران، تهران، نشر تبیان، چاپ اول 1379، ص 94.
↑ ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363، جلد 2، ص. 183.
↑ خلج، منصور، نمایشنامه‌نویسان ایران، همان، ص 39.
↑ امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 290.
↑ ^۷٫۰ ^۷٫۱ ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص 184.
↑ خلج، منصور. نمایشنامه‌نویسان ایران، همان، ص 40.
↑ علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص 37.
↑ جنتی عطایی، ابوالقاسم. بنیاد نمایش در ایران. تهران: ابن‌سینا 1333،ص. 92.
↑ ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص. 195.
↑ علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص39.
↑ امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 138.

[1] امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 289.

[2] آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.

[3] بزرگمهر، شیرین، تأثیر ترجمه متون نمایشی بر تئاتر ایران، تهران، نشر تبیان، چاپ اول 1379، ص 94.

[4] ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363، جلد 2، ص. 183.

[5] خلج، منصور، نمایشنامه‌نویسان ایران، همان، ص 39.

[6] امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 290.

[:0-7] ۷٫۰ ^۷٫۱ ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص 184.

[8] خلج، منصور. نمایشنامه‌نویسان ایران، همان، ص 40.

[9] علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص 37.

[10] جنتی عطایی، ابوالقاسم. بنیاد نمایش در ایران. تهران: ابن‌سینا 1333،ص. 92.

[11] ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص. 195.

[12] علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص39.

[13] امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 138.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''محمودي كمال‌الوزاره، ميرزا احمدخان''' (1292ق / 1875م- 1309ش)، نويسنده، نمايشنامه‌نويس و سياستمدار.
+'''محمودی کمال‌الوزاره، میرزا احمدخان''' (1292ق / 1875م- 1309ش)، نویسنده، نمایشنامه‌نویس و سیاستمدار.
-ميرزا احمدخان در [[استان تهران|تهران]] به دنيا آمد. او فرزند ميرزا محمودخان مشاورالملك، ستاره‌شناس عصر ناصري و كاشف ستارة محمودي بود.<sup>1</sup>
+میرزا احمدخان در [[استان تهران|تهران]] به دنیا آمد. او فرزند میرزا محمودخان مشاورالملک، ستاره‌شناس [[قاجاریه|عصر ناصری]] و کاشف ستاره محمودی بود<ref>امجد، حمید. '''''تیاتر قرن سیزدهم'''''، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 289.</ref>.
-در صنف پياده‌نظام در دارالفنون تحصيل كرد<sup>2</sup> و در رشته‌هاي رياضي، طبيعي، زبان و ادبيات فرانسه و عرب نيز دانش آموخت.<sup>3</sup> در 1322ق / 1904م وارد خدمات دولتي شد. در 1330 ق در اداره‌ي خزانه‌داري و سپس در سمت معاون ماليه و بازرس اداره مشغول به كار شد.<sup>4</sup> مشاغل بعدي او، منشيگري در وزارت امور خارجه بود.<sup>5</sup> در قحطي 1336ق / 1917م سرپرست انبار غله‌ي تهران بود كه با دربان و ارباب صاحب نفوذ در دفاع از حق مردم در افتاد.<sup>6</sup> احتمالاً در همين سال نيز به اتهام عضويت در كميته‌ي مجازات پنج ماه در زندان انفرادي نظميه زنداني شد. در دوران حبس، داستان لوطي حادث (ياناتوان) را نوشت<sup>7</sup>؛ در اين اثر با طرفداري از كميته‌ي مجازات، اعمال اين تشكيلات را ستوده است.<sup>8</sup>
+در صنف پیاده‌نظام در دارالفنون تحصیل کرد<ref>آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.</ref> و در رشته‌های ریاضی، طبیعی، زبان و ادبیات فرانسه و عرب نیز دانش آموخت<ref>بزرگمهر، شیرین، '''''تأثیر ترجمه متون نمایشی بر تئاتر ایران'''''، تهران، نشر تبیان، چاپ اول 1379، ص 94.</ref>. در 1322ق / 1904م وارد خدمات دولتی شد. در 1330 ق در اداره‌ی خزانه‌داری و سپس در سمت معاون مالیه و بازرس اداره مشغول به کار شد<ref>ملک‌پور، جمشید، '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، توس، 1363، جلد 2، ص. 183. </ref><ref>خلج، منصور، '''''نمایشنامه‌نویسان ایران'''''، همان، ص 39.</ref>. مشاغل بعدی او، منشیگری در وزارت امور خارجه بود<ref>امجد، حمید. '''''تیاتر قرن سیزدهم'''''، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 290.</ref>. در قحطی 1336ق / 1917م سرپرست انبار غله‌ی [[استان تهران|تهران]] بود که با دربان و ارباب صاحب نفوذ در دفاع از حق مردم در افتاد<ref name=":0">  ملک‌پور، جمشید، '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص 184. </ref>. احتمالاً در همین سال نیز به اتهام عضویت در کمیته‌ی مجازات پنج ماه در زندان انفرادی نظمیه زندانی شد. در دوران حبس، داستان لوطی حادث (یاناتوان) را نوشت<ref>خلج، منصور. '''''نمایشنامه‌نویسان''''' ایران، همان، ص 40.</ref>؛ در این اثر با طرفداری از کمیته‌ی مجازات، اعمال این تشکیلات را ستوده است<ref name=":0" />.
-آثار نمايشي كمال الوزاده عبارتند از:
+آثار نمایشی کمال الوزاده عبارتند از:
--            «حاجي ريايي خان» يا «تارتوف شرقي»؛ چاپ: ذيعقده‌ي 1336ق (اوت 1918م) در مطبعه‌ي فاروس) نمايشنامه‌اي در چهار پرده كه در آن از رفتار و اعمال طبقه‌ي متمول جامعه انتقاد و حاجي خان اسفندياري، شخصيت اول آن، مظهر رياكاري و تزوير، نماينده اين طبقه شناسانده شده است.<sup>9</sup>
+# «حاجی ریایی خان» یا «تارتوف شرقی»؛ چاپ: ذیعقده‌ی 1336ق (اوت 1918م) در مطبعه‌ی فاروس) نمایشنامه‌ای در چهار پرده که در آن از رفتار و اعمال طبقه‌ی متمول جامعه انتقاد و حاجی خان اسفندیاری، شخصیت اول آن، مظهر ریاکاری و تزویر، نماینده این طبقه شناسانده شده است<ref>  علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... '''''تئاتر''''' سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص 37. </ref>.
+#  «استاد نوروز پنبه‌دوز»، (1337ق / 1919م مطبعه چاپ فاروس) در چهار پرده. این اثر را جنتی عطایی در شش پرده<ref>جنتی عطایی، ابوالقاسم. '''''بنیاد نمایش در ایران'''''. تهران: ابن‌سینا 1333،ص. 92.</ref>، و ملک‌پور بهترین اثر از آثار نمایشی در[[نهضت مشروطه|دوران مشروطه]] <ref>ملک‌پور، جمشید، '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص. 195. </ref>نوشته است.
+#  «نوروز شکن» یا «قهرمان میرزا دلسوزلر» 5 شهر رجب‌المرجب 1337ق مطابق شهر آوریل 1919م بنابر نوشته نویسنده این نمایش راجع به رویداد واقعی و خالی از هر اغراق در یک پرده و مجلس در تهران سرگذر با مناظره‌‌ی عقل و عشق می‌گذرد<ref>علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... '''''تئاتر''''' سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص39.</ref>.
+#  «میرزا برگزیده‌ی محروم‌الوکاله»، (1302ش)، که به خاطر نوشتن آن کمال‌الوزاره که در مشهد شهردار بود، به تهران تبعید شد. نمایشنامه‌های دیگر او عبارتند از «مقصر کیست یا آدم و حوا» (1302ش)؛ «تی‌تیش مامانی» یا «فقر عمومی» (1306ش)؛ «طبیب اجباری»، کمدی ایران در چهار پرده.
--            «استاد نوروز پنبه‌دوز»، (1337ق / 1919م مطبعة چاپ فاروس) در چهار پرده. اين اثر را جنتي عطايي در شش پرده<sup>10</sup>، و ملك‌پور بهترين اثر از آثار نمايشي دردوران مشروطه‌<sup>11</sup> نوشته است.
+محمودی تصویر‌گر عوام در جامعه معاصر خویش است. بسیاری از شخصیت‌های او با وجود ظاهری نوگرا و متجدّد مانند دکتر، روزنامه‌نگار، وکیل و قاضی در باطن عامی‌اند<ref>امجد، حمید. '''''تیاتر قرن سیزدهم'''''، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 138. </ref>.
--            «نوروز شكن» يا «قهرمان ميرزا دلسوزلر» 5 شهر رجب‌المرجب 1337ق مطابق شهر آوريل 1919م بنابر نوشتة نويسندة اين نمايش راجع به رويداد واقعي و خالي از هر اغراق در يك پرده و مجلس در تهران سرگذر با مناظره‌‌ي عقل و عشق مي‌گذرد.<sup>12</sup>
+== نیز نگاه کنید به ==
+[[قاجاریه]]
--            «ميرزا برگزيده‌ي محروم‌الوكاله»، (1302ش)، كه به خاطر نوشتن آن كمال‌الوزاره كه در مشهد شهردار بود، به تهران تبعيد شد. نمايشنامه‌هاي ديگر او عبارتند از «مقصر كيست يا آدم و حوا» (1302ش)؛ «تي‌تيش ماماني» يا «فقر عمومي» (1306ش)؛ «طبيب اجباري»، كمدي ايران در چهار پرده.
+[[ناصرالدین شاه قاجار]]
-محمودي تصوير‌گر عوام در جامعه معاصر خويش است. بسياري از شخصيت‌هاي او با وجود ظاهري نوگرا و متجدّد مانند دكتر، روزنامه‌نگار، وكيل و قاضي در باطن عامي‌اند.<sup>13</sup>
+[[نمایش در ایران]]
+[[نهضت مشروطه]]
+== مآخذ ==
+-             امجد، حمید. '''''تیاتر قرن سیزدهم'''''، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 289.
-'''''مآخذ:'''''
+-             آرین‌پور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.
--             امجد، حميد. '''''تياتر قرن سيزدهم'''''، تهران، نشر نيلا، چاپ اول 1378، ص 289.
+-             بزرگمهر، شیرین، '''''تأثیر ترجمه متون نمایشی بر تئاتر ایران'''''، تهران، نشر تبیان، چاپ اول 1379، ص 94.
--             آرين‌پور، يحيي. '''''از صبا تا نيما'''''، تهران، شركت سهامي كتابهاي جيبي، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.
+-             ملک‌پور، جمشید، '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، توس، 1363، 2/183؛ خلج، منصور، '''''نمایشنامه‌نویسان ایران'''''، همان، ص 39.
--             بزرگمهر، شيرين، '''''تأثير ترجمه متون نمايشي بر تئاتر ايران'''''، تهران، نشر تبيان، چاپ اول 1379، ص 94.
+-          امجد، حمید. '''''تیاتر قرن سیزدهم'''''، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص، ص 290.
--             ملك‌پور، جمشيد، '''''ادبيات نمايشي در ايران'''''، تهران، توس، 1363، 2/183؛ خلج، منصور، '''''نمايشنامه‌نويسان ايران'''''، همان، ص 39.
+-              ملک‌پور، جمشید، '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص 184.
--             امجد، حميد. '''''تياتر قرن سيزدهم'''''، همان، ص 290.
+-             خلج، منصور. '''''نمایشنامه‌نویسان''''' ایران، همان، ص 40.
--             ملك‌پور، همان، 184.
+-             ملک‌پور همانجا.
--             خلج، منصور. '''''نمايشنامه‌نويسان''''' ايران، همان، ص 40.
+-             علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... '''''تئاتر''''' سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص 37.
--             ملك‌پور همانجا.
+-           جنتی عطایی، ابوالقاسم. '''''بنیاد نمایش در ایران'''''. تهران: ابن‌سینا 1333، 92.
--             علي‌آبادي، س. «كمال‌الوزاره محمودي كيست»؟ ... '''''تئاتر''''' سال اول، شماره‌ي ششم، فروردين ماه 1332، ص 37.
+-           ملک‌پور، جمشید، '''''ادبیات نمایشی در ایران'''''، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص. 195.
--           جنتي عطايي، ابوالقاسم. '''''بنياد نمايش در ايران'''''. تهران: ابن‌سينا 1333، 92.
+-            علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... '''''تئاتر''''' سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص39.
--           ملك‌پور، همان، 195.
+-           امجد، حمید. '''''تیاتر قرن سیزدهم'''''، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 138.
--           علي‌آبادي، ص 39.
--           امجد، حميد. '''''تياتر قرن سيزدهم'''''، همان، ص 138.
 محمود عزیزی