مزدک
مزدک، اندیشمند، مصلح دینی و اجتماعی و پدیدآورنده جنبشی بزرگ در سده 5م در ایران. نام پدر مزدک بامداد بود و در مورد زادگاهش تاریخنگاران متفقالقول نیستند؛ شهرهای مختلفی از جمله استخر، المدرّیه (واقع بر ساحل شرقی دجله)، تبریز، نیشابور، خوارزم و... به عنوان زادگاه او ذکر شدهاند[۱][۲][۳][۴].
برخی از مورخین او را موبد و برخی دیگر موبدان موبد دانستهاند. او با پرهیز زندگی میکرد، گوشت و می نمیخورد و از کشتار دوری میجست. شیوه عمل و برخی آراء او نزدیکیهایی را به دین مانوی* نشان میدهد[۲][۵][۶][۷].
با توجه به اوضاع نابسامان ایران در زمان قباد ساسانی، آئین مزدکی* 30 سال دوام یافت[۸]. او توانست پادشاه وقت قباد را طرفدار خود سازد و لااقل بخش بزرگی از توده مردم نیز پیرو آئین او بودند. اما آئین مزدک، به دلیل شعار اشتراک خواسته و زن، مخالف با منافع اشراف و روحانیون بود و این باعث عزل قباد شد. هنگامیکه قباد برای بار دوم به سلطنت رسید از آزادی مزدک و مزدکیان کاست[۹].
سرانجام هم کار مزدک را به ولیعهد خود خسرو سپرد. ظاهراً خسرو (ملقب به انوشیروان) که مخالف سرسخت مزدک و طریق انقلابی او بود، مجلسی را تدارک کرد. ترتیبی دادند که در آن جلسه مزدک و مزدکیان مغلوب موبدان و اسقف مسیحیان بشوند و با برنامهای از پیش تعیین شده مورد تهاجم قرار گرفتند.
فردوسی تعداد کشته شدگان این واقعه را 3000 تن ذکر میکند و میگوید که خود مزدک به دار آویخته شد. پس از این واقعه اکثر مزدکیان کشته یا پراکنده و فراری شدند و کتابهایشان سوزانده شد[۱۰].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دینوری، احمد بن داود. الاخبار الطوّال. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ طبری، تاریخ الرسل و الملوک. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885.
- ↑ کریستن سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 246.
- ↑ کلیما، اوتاکر. تاریخ جنبش مزدکیان. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 180-182.
- ↑ بهار، مهرداد. ”دیدگاههای تازه درباره مزدک“، جستاری چند در فرهنگ ایران. تهران: 1376، ص 245-246.
- ↑ کلیما، اوتاکر. تاریخ جنبش مزدکیان. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 257-260.
- ↑ کلیما، اوتاکر. تاریخچه مکتب مزدک. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1371، ص 101؛ طبری. همانجا.
- ↑ طبری، تاریخ الرسل و الملوک. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885-886؛ طبری، احسان. برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران. آلفا، 1358، ص173؛ شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. الملل و النحل. به کوشش محمد فتحالله البدران، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه، 1375ق، ج 1، ص 229.
- ↑ دینوری، احمد بن داود. الاخبار الطوّال. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65-67؛ طبری. همان. ص 176-177؛ کریستن سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 249 و 258؛ همو، سلطنت قباد و ظهور مزدک. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 104-105، 126-127؛ نولدکه، تئودور. تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 185، 171، 487. Yarshater. E., "Mazdakism", The Cambridge History of Iran. Vol. III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, PP. 991 ff.
- ↑ حمزه اصفهانی. سنی ملوک الارض و الانبیاء. برلین: کاویانی، 1340ق، ص 39؛ دینوری، احمد بن داود. الاخبار الطوّال. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 67؛ شهرستانی، همانجا؛ فردوسی. شاهنامه. به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ج 8، ص 46-50؛ کریستن سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 259-260؛ کلیما. تاریخ جنبش.... ص 274-296؛ نولدکه. همان. ص 491-495.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،