مانوی، دین
مانوی، دین، نظامی اعتقادی و آئینی مبتنی بر ثنویت نور و ظلمت، که مانی* مؤسس آن بود. جهانشناسی مانوی شدیداً صبغه گنوسی داشت. بنا بر اسطوره آفرینش مانوی، در آغاز، قلمرو نور به پادشاهی «زُروان» یا «پدربزرگی» یا «پدرروشنی»، در بالا و جدای از قلمرو ظلمت قرار داشت که در پائین بود و اهریمن بر آن فرمان میراند. اما اهریمن به قلمرو نور حمله برد و بخشی از آن را بلعید و به این ترتیب نور با ظلمت درآمیخت؛ این آمیختگی سرآغاز زنجیرهای از آفرینشهای پی در پی بود. پدر روشنی ایزدان متعدد را به زندگی فرا خواند؛ عالم را از پیکر دیوان به صورت کنونی آفرید، و چرخی آسمانی برای پالایش تدریجی نور و جدایی آن از ظلمت ایجاد کرد تا فرآیند بازگشت نور به منشاء خود میسر شود[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷]. بر این مبنا، عالم مادی ماهیتی پلید و ظلمانی دارد و زندانی است که پارههای نور در همه اجزای آن و بهویژه به صورت روح در پیکر انسانی، اسیرند. نجات هر فرد در رسیدن به معرفت به این حقیقت، و سپس تلاش برای رهایی از طریق پیروی از آئین مانوی است.
پیروان این دین به دو گروه نیوشاگان (شنوندگان) که مردمان عادی بودند، و برگزیدگان که پنج طبقه آموزگاران و روحانیان را تشکیل میدادند، تقسیم میشدند. نیوشاگان موظف به خواندن نماز، روزه گرفتن در ایامی خاص، رعایت پرهیزهای اخلاقی و خوراکی (نخوردن گوشت)، ترک گناه، اعتراف و توبه، شرکت در آئینهای جمعی و نیز کمک به برگزیدگان بودند و در این صورت امید آن داشتند که در زندگی بعدی خود یکی از برگزیدگان باشند (مانویان به تناسخ اعتقاد داشتند.). برگزیدگان مانوی علاوه بر اینها، پرهیزهای دشوارتری چون عدم ازدواج، اجتناب از هرگونه تلاش برای تهیه غذا، دوری از رفاه مادی و روزههای مکرر را رعایت میکردند و امیدوار بودند که پس از مرگ، روح یا نور اسیر در بدنشان رها شده و به بهشت نور بپیوندد[۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴].
در معادشناسی مانوی در پایان کار جهان، آنگاه که همه ذرات نور به منشاء خود بازگردند، پس از دوره کوتاهی که در آن دین مانوی به پیروزی میرسد و عیسی ظهور میکند و بر تخت مینشیند، ایزدان نگهدارنده آسمانها و زمین آنها را رها میکنند تا در هم بریزند و در این حال، آتشی ایجاد میشود که 1468 سال به طول میانجامد و همه چیز را میسوزاند تا آخرین پارههای نور نیز رها شوند. آنگاه دیوان، اهریمن و ماده در قعر چاهی که سر آن با سنگ عظیمی پوشانده میشود، زندانی میشوند و کیهان به وضعیت پیش از آمیختگی خود باز میگردد[۱۵][۱۶][۱۷].
پس از مرگ مانی، با تعقیب و آزار مانویان در ایران، پیروان این دین به تدریج به سوی شرق و غرب کوچیدند.حاصل این مهاجرت، انتشار این دین در شرق تا ترکستان و چین، و در غرب تا آفریقا و اروپا بود، چنانکه سده 4 م را «سده مانوی غرب» نامیدهاند. اما این دین از یک سو به سبب ماهیت اعتقادی و پرهیزهای خاص خود، و از سوی دیگر به سبب مخالفت حاکمان و رهبران ادیان دیگر با آن رو به افول نهاد و در غرب پس از سده 6 م و در شرق پس از سده 8 م از میان رفت[۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ اسماعیلپور، ابوالقاسم. اسطوره آفرینش در آئین مانی. تهران: فکر روز، 1375، ص 55 به بعد.
- ↑ بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران: چشمه، 1375، ص 84-90.
- ↑ تقیزاده، سید حسن. مانی و دین او. تهران: چاپخانه مجلس، 1335، ص 37-44.
- ↑ Asmussen, J.P. «Manichaeism», Historia Religionum. ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, P. 595
- ↑ Gnoli, G. «Manichaeism», The Encyclopedia of Religion. ed., Mirca Eliade, New York: Macmillan, 1987, Vol. IX, P. 26
- ↑ Jackson, A.V.W. Researches in Manichaeism. New York: Colombia University Press, 1932, PP. 8-11
- ↑ Widengren. G. Mani and Manichaeism. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 59-73
- ↑ بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران: چشمه، 1375، ص 92.
- ↑ وامقی، ایرج. نوشتههای مانی و مانویان. تهران: سوره، 1378، ص 42-46.
- ↑ تقیزاده، سید حسن. مانی و دین او. تهران: چاپخانه مجلس، 1335، ص 51-54.
- ↑ Asmussen, J.P. «Manichaeism», Historia Religionum. ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, PP. 581-583, 598-600
- ↑ اسماعیلپور، ابوالقاسم. اسطوره آفرینش در آئین مانی. تهران: فکر روز، 1375، ص 74-75.
- ↑ Jackson, A.V.W. Researches in Manichaeism. New York: Colombia University Press, 1932, PP. 12-13
- ↑ Widengren. G. Mani and Manichaeism. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 96-99
- ↑ بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران: چشمه، 1375، ص 90-91.
- ↑ تقیزاده، سید حسن. مانی و دین او. تهران: چاپخانه مجلس، 1335، ص 46-47.
- ↑ Asmussen. Ibid. P. 605; Greenlees, D. The Gospel of Prophet Mani. Madras, The Philosophical Publishing House, 1956, PP. 137-140
- ↑ بهار، مهرداد. ادیان آسیایی. تهران: چشمه، 1375، ص 83-84.
- ↑ وامقی، ایرج. نوشتههای مانی و مانویان. تهران: سوره، 1378، ص 46-48.
- ↑ تقیزاده، سید حسن. مانی و دین او. تهران: چاپخانه مجلس، 1335، ص 17-20.
- ↑ Widengren. G. Mani and Manichaeism. London: Weidenfeld & Nicolson, 1965, PP. 117-134
- ↑ Asmussen, J.P. «Manichaeism», Historia Religionum. ed. C.J. Bleeker and G. Widengren, Leiden: Brill, 1988, Vol. I, P. 592-594
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
نامعلوم index.php?title=رده:ادیان و مذاهب index.php?title=رده:ادیان