مندائی، دین
مندائی، دین، یكی از ادیان سامی با قدمتی حدود دو هزار سال در جنوب ایران؛ به پیروان این دین صابئین یا صابیان نیز میگویند. ریشه كلمه ”صابئین“ از كلمه صَبَأ آرامی به معنای فرو رفتن در آب جاری و یا غسل است[۱] و میتوان آن را در فارسی به ”شویندگان“ و یا ”تعمیدیان“ برگرداند. به این قوم ”صابئین مندائی“ نیز گفتهاند تا از به اصطلاح ”صابئین حرّانی“ تشخیص داده شوند. واژه مندائی از كلمه مندا (Manda)در زبان آرامی است، به معنای علم، دانش و عرفان.
دین مندائی بر پایه یكتا پرستی قرار دارد و وجود اعلی در این دین هیی (Hayii)یكتا، بیشریك، بیهمتا و خالق همه جهان هستی است. در ابتدا آب جاری یا آب زنده خلق شد و جهان اول كه در آن تنها آب و درختان وجود داشت پدید آمد. از جهان اول، جهان دوم، محل استقرار فرشتگان اوثرا(Uthra)، به وجود آمد كه از آن به جهان نور یا آلما د نهورا (Alma d Nhura)تعبیر میگردد، این جهان محل سكونت صالحان، انبیاء و نیكوكاران است و قبلهگاه مندائیان به حساب میآید. بعد از جهان نور، جهان خاكی، و سپس اولین انسان و پیامبر یعنی آدم ابوالبشر هستی یافت[۲]. در الهیات مندائی همه این مخلوقات به دستور هیی و توسط فرشتگان او خلق شدهاند. صابئین همچنین به جهان تاریكی یا آلما د هشوخا(Alma d Hshukha) قائلند كه مكان آن در زیر زمین و محل بدكاران است؛ جهنم نیز در آن قرار دارد. به طور كلی نور و نورانیت و موجودات آن بر تاریكی غلبه دارند و نبردی میان این دو وجود ندارد. صابیان معتقد به آخرالزمان و آمدن منجی، جهان آخرت و محاسبه اعمال هستند.
مندائیان آدم، شیث، نوح، سام و یحیی را پیامبران خود میدانند، در حالیكه یحیی آخرین پیامبر محسوب میگردد[۳]. زبان آرامی شرقی زبان دینی و زبان متون ایشان است. كتب مقدس مندائیان از قرن هفتم میلادی به بعد به رشته تحریر در آمدهاند[۴]. گنزا ربا (Ginza rabba)به معنای ”گنج بزرگ“ مهمترین كتاب مقدس ایشان مطالب اصلی آن در زمینه اعتقادات، اخلاق، تاریخ و شعائر مندائی است و به دو بخش گنزای راست و گنزای چپ تقسیم میشود.
مهمترین آئین در شریعت صابیان تعمید است كه با فرو رفتن در آب جاری با حضور روحانیون انجام میشود و برای كسانی همچون كودكان بعد از ولادت، زنان بعد از زایمان و عروس و دامادها واجب است.تعمیدهای واجب دیگری نیز وجود دارد. در این دین ازدواج با هم كیش واجب است و اگر كسی با غیر صابی ازدواج كند از زمره قوم خارج خواهد شد و رجوع او به میان همكیشان امكان ندارد. صابیان سه بار در روز و دو بار در شب با پوشیدن لباس مخصوص رو به جهان نور به نیایش میپردازند.
از صائبین 3 بار در قرآن كریم یاد شده است،[۵] اما در میان مفسران بر سر اینكه آیا ایشان از اهل كتاب هستند، اختلاف است.
صابیان، در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران جزو اقلیتهای دینی رسمی شناخته نشدهاند، از این رو، از حقوقی كه سایر اقلیتها، مانند كلیمیان و مسیحیان، برخوردارند، محروماند.
آمار دقیق از جمعیت آنان در دست نیست، ولی به گفته بعضی مسؤولین صابیان ایران، جمعیت ایشان در حال حاضر بالغ بر 20000 نفر تخمین زده میشود. بیش از 95% آنان در خوزستان و عمدتاً در اهواز ساكناند و به زبانهای عربی و فارسی تكلم میكنند و بیشتر به شغل زرگری اشتغال دارند. امور مربوط به مردم را انجمن صابیان كه در 1349ش به ثبت رسیده، انجام میدهد؛ این انجمن متكفل برگزاری مراسم دینی، برپایی كلاسهای درس، دستگیری از محرومان و نیازمندان و... میباشد[۶][۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ The First Encyclopaedia of Islam, new York, Liden: Brill, 1987, vol: VII, PP. 21-22
- ↑ كتاب گنزا ربا. ترجمه عربی، قسمت الیمین، الطبعه الاولی بغداد 2000 م، كتاب اول تسبیح اول، كتاب سوم تسبیح اول و دوم؛ كتاب چهاردهم تسبیح سوم؛ كتاب هفدهم تسبیح هفتم و سوم.
- ↑ سالم چحیلی و فرمان كچیلی. جزوه درفش، اهواز، ص 19.
- ↑ Dechirante, Raphaele. Mandaean texts. 2003.
- ↑ بقره/2/62؛ مائده/5/69؛ حج/17/22.
- ↑ برگرفته از http://www.nineveh.com
- ↑ Aprim, F. «Mandaeans: The True Descendants of Ancient Babylonians and Chaldeans», Nineveh on Line
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
نامعلوم