جشن آخر سال در میان مردم آذربایجان
در برخی از مناطق آذربایجان به جشن چهارشنبهسوری اهمیت زیادی میدهند و مردم ایل خلبکانلو (ایل خلالی) از آن جملهاند و به عید خضر معروف است. جوانان به رقص چوبی مشغول میشوند و در هر ده یک نفر خود را به طور عجیبی میآراید و مانند حاجیفیروز عید نوروز در رقص شرکت میکند... اینان برای چهارشبه سوری بیش از عید نوروز اهمیت قایلند. در این شب بهترین غذا را طبخ میکنند و آتشبازی برپا میشود که تا نیمهشب ادامه دارد.
مردم ایل قرهپایاق به عید نوروز خیلی اهمیت میدهند و ماه اسفند را ماه عید گویند. چهارشنبه اول اسفند را دروغگو، دوم را راستگو، سوم را سیاه و چهارم را «اجر»گویند. روز چهارشنبه اول جوانان روی بام یا تپه میروند و آتش میافروزند و تیراندازی میکنند. در چهارشنبه سوم کسانی که در عرض سال فردی از خانواده یا بستگان آنها فوتکرده است با طبقهای میوه و شیرینی سر خاک میروند و پس از فاتحهخوانی شیرینی و میوه را به مستمندان میدهند. در روز چهارشنبه سوری، لباس نو میپوشند و با هلهله و شادی به آتشافروزی میپردازند و به دید و بازدید میروند. صبح روز چهارشنبه آخر سال، پیش از طلوع آفتاب زنها و بچهها کنار رودخانه میروند و از آب چهارشنبه استفاده میکنند و کوزه خود را پر نموده تیمناً برای سال نو نگه میدارند.
در میان ایلات ترک زبان به شب و روز پیش از نوروز بسیار اهمیت میدهند: یک روز پیش از عید نوروز بعضیها بر سر قبر اموات میروند و فاتحه میخوانند. سپس غنی و فقیر و بزرگ و کوچک باید به حمام بروند، زنها و اطفال حتماً بایستی به سر و دست حنا بمالند و لباس نو بپوشند. شام شب آخر سال باید پلو باشد و عموماً مقیّد به ذبح گوسفند یا بره و یا اقلاً مرغند.
مردم ایل قرهپایاق در آذربایجان در چهار چهارشنبه آخر سال مراسمی دارند. چهارشنبه سوری را سیاه مینامند و مراسمی درباره مردگان خود در گورستانها انجام میدهند که با فدیه و اهدای نذور همراه است. و چهارشنبه آخر سال همان جشن سوری معروف است. به نظر میرسد در میان این مردم فروردگان در همان شب بیست و پنجم یا ششم اسفند، آغاز پنجه کوچک برگذار میشده و چهارشنبه سوری در آغاز - نخستین شب پنجه بزرگ یا اندرگاه برپا میگشته است. همچنین جشن سوری یا آخر سال بسیار اهمیت دارد و همه شادمانیها و آتشافروزیها و دید و بازدیدها در همین جشن پایان سال برگذار میشد و نوروز چندان رونقی در مقابل آن نداشت. در میان ایل قشقایی هم شب آخر سال همراه با شادی و آتشافروزیهای بزرگ با رفتن بر پشتبامها و یاد مردگان و گستردن انواع سفرهها و اهدای نذور جهت درگذشتگان مرسوم بوده نوروز در بخشهای مختلف ایران است[۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ صفا، ذبیح الله(۱۳۳۶)، گاهشماری و جشنهای ایران، تهران: شورای فرهنگ و هنر، ص. 194.
منبع اصلی
شعبانی، رضا (1378)، آداب و رسوم نوروز، تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
رضا شعبانی