کرج
کرج، شهرستانی در نیمه غربی استان تهران، با مرکزیتی به همین نام، دارای 6 شهر، 3 بخش و 7 دهستان. این شهرستان از غرب با شهرستانهای هشتگرد و نظرآباد و بوئین زهرا (در استان قزوین)، از شرق با شهرستانهای تجریش، تهران و شهریار، از شمال با شهرستانهای نور و چالوس (در استان مازندران) و از جنوب با شهرستان زرندیه (در استان مرکزی)، همسایه است[۱].
شهر کرج، از طریق راه آهن، آزاد راه، بزرگ راه و اخیراً با خطوط راه آهن شهری (مترو)، به تهران متصل شده است. کرج به دلیل قرار گرفتن در فاصله حدود 40 کیلومتری پایتخت، به لحاظ ارتباطی دارای اهمیت ویژهای است[۲].این شهر با مختصات جغرافیایی ً30 َ00 ْ51 طول شرقی و ً45 َ48 ْ35 عرض شمالی، با ارتفاع 1360 متر از سطح دریا، دارای آب و هوایی معتدل مایل به سرد در نواحی شمالی و آب و هوایی معتدل در نواحی جنوبی است و در مجموع از نظر بارندگی جزء نواحی خشک محسوب میشود[۳].کرج از شمال در نزدیکی ارتفاعات متعددی از جمله کوههای پالون گردن به ارتفاع 4375 متر، کهار بزرگ به ارتفاع 4108 متر، کوه آسارا 3941 متر و کوه صندوقچال به ارتفاع 3718 متر، قرار دارد و از جنوب با دشت حاصلخیزی که از رسوبات رودخانه کرج تشکیل شده، همسایه است[۴].مجموعه این عوامل طبیعی و موقعیت مساعد جغرافیایی، کرج را از امتیازها و شرایط خاص توسعه برخوردار کرده است. عبور رودخانه پر آب کرج از میان شهر و احداث نخستین سد آبی- برقی ایران بر روی این رودخانه و مهار آب برای کشاورزی، مصارف صنعتی و شرب، در رونق کشاورزی و توسعه صنعت و شهرنشینی در منطقه تأثیر بسیاری داشته است.
رودخانه کرج به طول 245 کم با میانگین آبدهی سالانه 499 میلیون م3 منشأ حیات و مدنیت در منطقه بوده است[۵] و حتی بخشی از آب مورد نیاز ساکنان تهران از زمان محمدشاه قاجار تاکنون با حفر کانال و یا احداث شبکه آبرسانی از همین رودخانه تأمین میشده است[۶].
کرج در زمانی نه چندان طولانی روستایی زیبا و پر آب و درخت در نزدیکی تهران بود که غالباً به عنوان ییلاق مورد استفاده ساکنان تهران قرار میگرفت. با رشد و توسعه تهران و نیز احداث کارخانجات و مراکز صنعتی، کشاورزی و آموزشی در کرج و نواحی اطراف آن و نیز استفاده از مناطق مسکونی این شهر از سوی اهالی تهران، به صورت «شهر خوابگاهی»، در مجموع رشد و توسعه شتابانی را به این شهر داده است، آنگونه که بر اساس نتایج سرشماری 1335ش، تعداد ساکنان کرج از 14526تن به 940968 در 1375ش[۷] و طبق برآوردها به 1212220 تن در 1384ش رسیده[۸]؛ یعنی در طول حدوداً 50 سال، جمعیت این شهر (کرج بزرگ) نزدیک به 90 برابر افزایش داشته است.
نخستین مدرسه کشاورزی (در محل کاخ تاریخی سلیمانیه) و دانشکده منابع طبیعی در این شهر تأسیس شد. همچنین نخستین کارخانه ذوب آهن ایران قرار بود در زمان سلطنت رضاشاه در این شهر احداث شود که به علت وقوع جنگ دوم جهانی، متوقف ماند و خرابههای آن هنوز در حومه شهر باقی است. دانشگاههای متعدد دولتی و غیر دولتی و مراکز آموزشی کشاورزی و فنی و حرفهای نیز، کرج را به صورت یکی از مراکز مهم آموزشی کشور در آورده است.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 11.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 984 و 985.
- ↑ همانجا.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 2، رودها و رودنامه ایران، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 388.
- ↑ تکمیلهمایون، ناصر. تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران. ج 1، از آغاز تا دارالخلافه ناصری. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1377، ص 76، 89، 188.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 110 و 188.
- ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 81.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون