میرزا رضاخان طباطبائی نائینی

طباطبائی‌نائینی، میرزا رضاخان (1290ق - 1873م 1305^*ش)، ادیب، نمایشنامه‌ نویس، روزنامه نویس و رجل سیاسی دوره قاجار.

میرزا رضا فرزند میرزاحسن خان مستوفی بود و در قریه حصار از توابع ولایت ثلاث نائین به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتی را در نائین و حوزه علمیه علوم عربی وادبی و فلسفه قدیم را در حوزه علمیه اصفهان خواند. در نهضت مشروطه نقش مهمی بر عهده داشت و عضو «انجمن ولایتی اصفهان» بود و در روزنامه‌ی «انجمن اصفهان» مقاله چاپ می‌كرد.

پس از آن كه به تهران آمد تحصیلات خود را در مدرسه‌ی آمریكایی تكمیل كرد و با عضویت در «انجمن ادبی ایران» در كنار وحید دستگردی و حسن سمیعی به فعالیت‌های گسترده‌ اجتماعی و ادبی دست زد.

در تهران روزنامه «تئاتر»، اولین نشریه‌ی نمایشی را در ایران 4 ربیع‌الاول 1326 تأسیس كرد. سیاست‌ و دیدگاه میرزا رضاخان در راه‌اندازی این روزنامه، بیان مسائل جامعه‌ی خویش با موضعی انتقادی تند و گزنده بود كه از رهگذر آن بتواند بخشی از واقعیت‌های تلخ زمانه را طرح و افشا كند. درك و برداشت‌های میرزا رضاخان از رسانه‌ی تئاتر و تأثیر آن بر اجتماع، ساده، روشن و بدون پیرایه است. این ویژگی دیدگاه او را می‌توان از نگارش نمایشنامه‌اش به نام «تئاتر شیخ علی میرزای حاكم ملایر و تویسركان و عروسی با دختر شاه پریان» كه در 11 شماره نشریه درج شده، دریافت. در جریان بمباران مجلس، محل روزنامه‌ی او ویران شد و اسباب و اثاثیه‌ی او به غارت رفت و روزنامه‌ی او تعطیل شد. پس از آن، میرزا رضاخان به نمایندگی مردم یزد و نائین برای دوره دوم مجلس انتخاب شد. پس از اتمام دوره‌ی مجلس، به وزارت عدلیه رفت و با سمت مستشار دیوان عالی كشور، دادستان كل خدمت كرد. كتابخانه بزرگی دارای چند هزار جلد كتاب خطی و چاپی فراهم آورده بود كه بنابر وصیت او به آستان قدس رضوی اهدا شد.

در (1305ش) بدرود حیات گفت و نام خود را در تاریخ نمایش ایران، به عنوان نخستین ناشر «روزنامه‌ی تئاتر» ثبت كرد.

نیز نگاه کنید به

• قاجاریه
• نهضت مشروطه
• استان تهران