جعفر پیشه وری
پیشهوری، جعفر جوادزاده (1311ق / 1893م-1326ش)، سیاستمدار، روزنامهنگار و مؤسس فرقه دموکرات آذربایجان.
پیشهوری در روستایی از توابع خلخال به دنیا آمد. در حدود 12 سالگی با خانوادهاش به باکو مهاجرت کرد. همزمان با تحصیل، به معلمی، روزنامهنگاری و فعالیت سیاسی پرداخت[۱][۲].
در 1299ش به همراه کمونیستهای باکو به گیلان آمد، اما در همان سال به شوروی بازگشت[۳][۴]. در 1306ش دوباره به ایران آمد و تا 1309ش در تهران به سر برد.
در آن تاریخ در پی شناسایی شبکههای کمونیستی، دستگیر و به 10 سال زندان محکوم شد[۵]. پس از سقوط رضاشاه پهلوی*، فعالیت سیاسی خود را با انتشار روزنامه آژیر (در خرداد ماه 1322ش) پی گرفت[۶]. در انتخابات دوره چهاردهم مجلس*، به نمایندگی از تبریز انتخاب، اما اعتبارنامهاش رد شد[۷]. سپس به تبریز رفت و «فرقه دموکرات آذربایجان» را در شهریور 1324ش تأسیس کرد[۸].
فرقه با کمک قوای شوروی، کنترل آذربایجان را به دست گرفت[۹][۱۰] و حکومت ملی آذربایجان را تشکیل داد. در آن حکومت پیشهوری به نخستوزیری برگزیده شد[۱۱]. با خروج سربازان شوروی از ایران، نیروهای دولتی در آذر ماه 1325ش وارد آذربایجان شدند و تشکیلات فرقه دموکرات متلاشی گردید[۱۲]. پیشهوری به شوروی گریخت[۱۳][۱۴] و در یک حادثه رانندگی مشکوک جان سپرد[۱۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ آخرین سنگر آزادی؛ مجموعه مقالات میر جعفر پیشهوری در روزنامه حقیقت، ارگان اتحادیه عمومی کارگران ایران. به کوشش رحیم رییسنیا، تهران: نشر شیرازه، 1377، ص 16.
- ↑ مرادی مراغهای، علی. از زندان رضا خان تا صدر فرقه دموکرات آذربایجان. تهران: اوحدی، 1381، ص 12-17.
- ↑ لاجوردی، حبیب. اتحادیههای کارگری و خودکامگی در ایران. ترجمه ضیاء صدقی، تهران: نشر نو، 1369، ص 9-10.
- ↑ آخرین سنگ آزادی. مجموعه مقالات میر جعفر پیشهوری در روزنامه حقیقت، ارگان اتحادیه عمومی کارگران ایران. به کوشش رحیم رییسنیا، تهران: نشر شیرازه، 1377. ص 45-47.
- ↑ مرادی مراغهای. علی. از زندان رضا خان تا صدر فرقه دموکرات آذربایجان. تهران: اوحدی، 1381. ص 197-230.
- ↑ اتابکی، تورج. آذربایجان در ایران معاصر. ترجمه محمدکریم اشراق، تهران: توس، 1376، ص 130.
- ↑ لاجوردی. حبیب. اتحادیههای کارگری و خودکامگی در ایران. ترجمه ضیاء صدقی، تهران: نشر نو، 1369. ص 192-193.
- ↑ لاجوردی. حبیب. اتحادیههای کارگری و خودکامگی در ایران. ترجمه ضیاء صدقی، تهران: نشر نو، 1369. ص 194-196؛ اتابکی. تورج. آذربایجان در ایران معاصر. ترجمه محمدکریم اشراق، تهران: توس، 1376. ص 114-118.
- ↑ لاجوردی. حبیب. اتحادیههای کارگری و خودکامگی در ایران. ترجمه ضیاء صدقی، تهران: نشر نو، 1369 . ص 123-124.
- ↑ فاوست، لوییس. ایران و جنگ سرد: بحران آذربایجان (25-1324). ترجمه کاوه بیات، تهران: موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1374، ص 80-84.
- ↑ آبراهامیان، یرواند. ایران بین دو انقلاب. ترجمه محم
- ↑ دابراهیم فتاحی؛ احمد گلمحمدی، تهران: نی، 1377، ص 268؛ جامی، ن.، گذشته چراغ راه آینده است. به کوشش بیژن نیکبین، تهران: 1362، ص 283-309.
- ↑ اتابکی. تورج. آذربایجان در ایران معاصر. ترجمه محمدکریم اشراق، تهران: توس، 1376 . ص 178-184.
- ↑ مرادی مراغهای. علی. از زندان رضا خان تا صدر فرقه دموکرات آذربایجان. تهران: اوحدی، 1381 . ص 448-461.
- ↑ بیانی، خانبابا. غائله آذربایجان. تهران: زریا، 1375، ص 713-718.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدمهدی موسی خان