دولتشاه سمرقندی
دولتشاه سمرقندی (حـ 842 ـ 900 ق/ 1438 ـ 1494 م) تذکرهنویس، شاعر.
امیر دولتشاه / غازی سمرقند / علایی سمرقندی از نجیبزادگان خراسان، فرزند امیر علاءالدوله بختیشاه غازی سمرقندی / امیرعلاءالدوله اسفراینی ندیم شاهرخ تیموری (حک 750 ـ 807 ق/ 1349 ـ 1404 م) و عموزاده امیرفیروزشاه بود[۱]. دولتشاه از جوانی دارای طبع و قریحه شاعری بود. اما چون به مسلک درویشان عشق میورزید، از پیوستن به دستگاه پادشاهی و آیین خاندانش کناره گرفت و به فقر و قناعت و کشاورزی روزگار گذراند[۲]. با این حال، در طول عمرش از کسب فضایل و کمالات در موطنش هرات غافل نماند[۱]. چندی هم به دربار سلطان حسین بایقرا (حک 873 ـ 911 ق/ 1468ـ 1505 م) رفت و آمد کرد و میان وی و امیرعلیشیر نوایی (د 906 ق/ 1500 م) وزیر دانش پرور آن پادشاه روابط صمیمانهای برقرار شد[۳]. دوستی میان وی و امیرعلیشیر به جایی رسید که تألیف تذکره مشهورش، تذکرهالشعرا / تذکره دولتشاه را در 892 ق / 1486 م به نام آن وزیر به پایان برد. تذکره الشعرا پس از لباب الالباب محمد عوفی (د پس از 630 ق) دومین کتاب معتبر فارسی در زندگینامه شاعران به شمار میرود[۴]. از مآخذ و تذکرهها چنین برمیآید که دولتشاه هنگام تألیف تذکرهاش نزدیک پنجاه سال از عمرش را پشت سر گذاشته بود[۵]. تذکرهالشعرا که علی رغم شهرتش اشتباهات تاریخی فراوانی دارد، یکبار در اروپا به کوشش ادوارد براون(E. Brone.) انگلیسی ، سه بار در هندوستان و دو بار در ایران به چاپ رسیده است[۶][۷].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ معصومی، بهرام. «دولتشاه سمرقندی»، ادب فارسی در آسیای میانه؛ دانشنامه ادب فارسی (1). به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380، ص424.
- ↑ نوایی، میرنظامالدین علیشیر. تذکره مجالس النفائس. به سعی و اهتمام علی اصغر حکمت، تهران: کتابفروشی منوچهری، چ1، 1363، ص108.
- ↑ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوس، چ10، 1373، ج4، ص533.
- ↑ براون، ادوارد. تاریخ ادبی ایران ؛ از سعدی تا جامی. ترجمه و حواشی علی اصغر حکمت، تهران: امیرکبیر، چ4، 2537 (1357)، ص634.
- ↑ گلچینمعانی، احمد. تاریخ تذکرههای فارسی، تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج1، ص264.
- ↑ اثر آفرینان. زیر نظر کمال حاج سید جوادی ، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، 1378، ج3، ص51 ـ 52.
- ↑ بهار (ملک الشعرا)، محمد تقی. سبک شناسی، تهران: کتابهای پرستو، چ4 ،2535 (1355)، ج3، ص184 ، 185 ، 186، 188.