پوشاک دره گزی

پوشاک دره‌گزی، لباس شاخص مردم بومی دره‌گزی که در بخش شمال شرقی ایران و در استان خراسان زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی می‌شود.

لباس مردانه

سرپوش مردان یکی کلاه پوست بره‌ای تخم مرغ شکل سیاه رنگی بود که به آن «شُپُورَمه» یا «بُرُوک» می‌گفتند، یکی دیگر کلاهی بود که دوره آن را با پوست بره مشکی یا قهوه‌ای و روی سر آن را با پارچه مشکی یا مخمل سیاه می‌دوختند و آن را «کلاه قزاقی» یا «بخارایی» می‌گفتند. گاه نیز شب کلاهی بر سر می‌گذاشتند و شال سفید یا زرد و یا سبز رنگی دورش می‌پیچیدند.

مردان ایلات و طوایف دره گز، در اثر مجاورت و رفت و آمد با مردم شهرهای بخارا، اشک آباد و خیوه، لباسی مانند ازبک‌ها و ترکمن‌ها (بخارایی) می‌پوشیدند، که شامل جلیقه یقه بسته، و جبه بلند یا قبایی به نام «دُن» بود که روی آن شال سفیدی (سادات شال سبز) به کمر می‌بستند. بر روی این لباس‌ها نیز قبای دیگری که بلندتر و گشادتر بود بر تن می‌کردند و شلوار گشادی از دبیت یا کرباس آبی رنگ، به همراه نعلین یا چکمه‌ای به پا می‌کردند. به هنگام کار نیز اغلب چارُقی که از یک قطعه چرم قرمز یک‌دست دوخته شده بود به پا می‌کردند و آن را با بندهایی پشمی به دور قوزک پا می‌بستند. مردان در زمستان هم قبایی که از پشم گوسفند و موی بز می‌بافتند و به آن «چوخا» می‌گفتند بر دوش می‌انداختند.

لباس زنانه

زنان نوعی روسری پارچه‌ای گل دار به نام «یالِق» یا «باشْلُق» بر سر می‌انداختند. گاه نیز نوعی دستمال ابریشمی سیاه بر سر می‌کشیدند و اغلب قسمتی از آن را از زیر چانه رد می‌کردند و به پشت سر می‌انداختند و به آن «یاشماق» می‌گفتند. پیراهن یا «کونیک» زنان پارچه ساده و گل‌دار کوتاهی تا زانوان بود که دور یقه و دامن آن نوار مشکی یا قرمز و سکه دوخته شده بود. روی آن نیم تنه‌ای به نام «یل» یا «کُولَجَه» (کلیجه) می‌پوشیدند. شلوار پرچینی از پارچه چیت گل‌دار یا متقال و یا کرباس آبی سیری که بلندی آن تا ساق پا می‌رسید و به آن «شلیته» می‌گفتند به تن می‌کردند. کفش ایشان نوعی نعلین نوک برگشته و ساغری سبز رنگ بود که اغلب روی آن را با نخ ابریشم قرمز، زرد، سبز، سیاه و مانند آن گل‌دوزی می‌کردند. مانند مردان از چارق نیز استفاده می‌کردند. جوراب زنان نیز از بافته‌های پشمی گل‌دار یا نخی محلی بود. در بیرون خانه، چادر مشکی یا چیت یا چادر چهارخانه ریز آبی به سر می‌انداختند. در جشن‌ها، لباس‌های رنگارنگ می‌پوشیدند. دور یقه پیراهن را با نواری سکه‌دوزی شده می‌آراستند و روسری گل‌دار ابریشمی یاپشماق بر سر می‌کردند. روی پیراهن نیم تنه گل‌دوزی شده‌ای به همراه شلوار (شلیته) گل‌دار قیطان‌دوزی شده می‌پوشیدند.

نیز نگاه کنید به

• استان خراسان شمالی
• استان خراسان جنوبی
• سرپوش
• روسری

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

محمد رضا چیت ساز