پوشاک دوره پهلوی
پوشاک دوره پهلوی: لباسهای مردم ایران در دوره پهلوی، 1304-1357ش/ 1925-1978م را، بیان میکند[۱].
در ابتدا هنوز اغلب مردم از همان سرپوشهای نیم گرد و یا کلاههای پوستی پُرزدار سیاه و قباها و شال کمرهای دوره قاجار استفاده میکردند. اما کم کم، کتهای بلندی که تا زیر زانو میرسید و سرداری نام داشت، به همراه شلوار، رواج یافت[۲][۳][۴]. در سال 1301ش/1923م، در زمان پادشاهی احمدشاه، بر اساس لایحه مجلس، همه کارکنان دولتی در ساعات کار، موظف به پوشیدن لباسهای دوخت ایران شدند. این قانون در سال بعد توسط رضاخان وزیر جنگ، شامل نظامیان نیز شد[۵][۶].
چهار ماه و نیم قبل از آغاز پادشاهی رضا شاه، در زمان نخست وزیری او، مجدداً "اجرای قانون البسه وطنی" مطرح شد. در زمستان 1307ش/1929م، دولت و سپس مجلس، قانون "متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران" را تصویب کردند. در ماده یک این قانون برای اولین بار کلاه پهلوی معرفی شده است[۷][۸]. این کلاه لبهدار استوانهای که شاه و هیات وزرا و تمامی کارمندان، آن را بر سر میگذاشتند، به سرعت میان طبقات مختلف مردم رواج یافت[۹]. اما پس از 6 سال، و در پی سفرشاه به ترکیه در 1313ش/1934م، این کلاه با کلاه لبهدار بزرگتری که از نمونه اروپایی تقلید شده بود، جایگزین شد[۱۰]. برخی از مردم و بویژه روحانیون در مقابل این تغییرات لباس، واکنشهایی از خود نشان دادند[۱۱][۱۲][۱۳]، اما این اقدامات از رواج لباسهای جدید نکاست. اگرچه اغلب زنان، هنوز از لباسهای دوره قاجار، شامل چاقچور، چادر و روبنده، استفاده میکردند[۱۴]، اما برخی از زنان تحصیلکرده، گاه به جای چادر و روسری، کلاه بر سر میگذاشتند[۸][۱۵][۱۶]. در همان سال، استفاده از چادر بوسیله دانشآموزان دختر ممنوع گشت، اما رفع حجاب به صورت رسمی، در سال بعد، در 17 دی 1314/ 8 ژانویه 1936 طی مراسم اعطای دانشنامههای دختران در دانشسرای تهران،که همه زنان بدون چادر و روسری حاضر شده بودند، صورت گرفت[۱۷][۱۸].
در پی آن، استفاده از لباسهای جدید و اروپایی میان زنان، رواج یافت، و این وضعیتی بود که در تمامی سالهای بعد نیز ادامه یافت. دهه اول پادشاهی پهلوی دوم، آخرین دوره مظاهر لباسهایی است که میتوان آنها را با عنوان لباسهای عصر پهلوی اول نامگذاری کرد. لباس رسمی و اداری مردان شامل کت و شلوار و جلیقه و کروات بود، زنان نیز از کت و دامن، کت و شلوار و پیراهن و دامن و مانند آن استفاده میکردند. البته لباس ساکنین روستاها و ایلات و عشایر، همان لباسهای سنتی پیشین بود. در دهه پایانی حکومت پهلوی دوم، به سبب وضعیت مساعد اقتصادی و تبلیغات غربی، لباسهای به سبک غربی، میان زنان و مردان ایرانی شیوع بسیار یافت. پوشیدن شلوارهای جین میان پسران و دختران که اغلب با پیراهنی ساده همراه بود، لباس اغلب جوانان این دوره را تشکیل میداد[۱۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ یادداشت مولف.
- ↑ یغمایی، اسماعیل. کارنامه رضاشاه. تهران: 2535ش/1976م، ص 169-170، 178، 216، 499
- ↑ محجوب، محمد جواد. تحقیق در احوال و آثار ایرج میرزا. تهران: 1353ش / 1974م، ص 144
- ↑ کلانترضرابی، عبدالرحیم. تاریخ کاشان. تصحیح ایرج افشار، تهران: 1356ش/1977م، ص 248-250.
- ↑ شفا، شجاع الدین. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی. بی تا، بی نا، ج 1، ص22-27.
- ↑ یغمایی، اسماعیل. کارنامه رضاشاه. تهران: 2535ش/1976م، ص.326-327، 557.
- ↑ ادیب هروی. حدیقة الرضویه. مشهد: 1327ش/1948م، ص 261-262.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ آذری، عباسقلی. تاریخ مصور رضا شاه کبیر. تهران: 1345ش/1966م، ص 33.
- ↑ مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات. تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد. تهران: 1378، ص 3- 23، اسناد ش 1-4، عکس ش 1؛ آذری. ص 33.
- ↑ مخبرالسلطنه. هدایت، خاطرات و خطرات. تهران: 1344ش/1965م، ص 407.
- ↑ صدیق، عیسی. یادگار عمر، دهخدا. 1354، ج 2، ص 307-308.
- ↑ مخبرالسلطنه. هدایت، خاطرات و خطرات. تهران: 1344ش/1965م، ص 382.
- ↑ شفا، شجاع الدین. گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی. بی تا، بی نا، ج 1، ص 127-128.
- ↑ آذری، عباسقلی. تاریخ مصور رضا شاه کبیر. تهران: 1345ش/1966م، ص.125-127.
- ↑ دولت آبادی، یحیی. حیات یحیی. ابن سینا، 1336، ج 4، ص 432-434.
- ↑ مخبرالسلطنه. هدایت، خاطرات و خطرات. تهران: 1344ش/1965م، ص.379.
- ↑ صدیق، عیسی. یادگار عمر، دهخدا. 1354، ج 2، ص. 300-317.
- ↑ مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات. ص 132-135، سند، ش 54.
- ↑ Keddie, N.Roots of revolution an interprepretive history of modern Iran, New Haven, 1981, pp.108-109
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدرضا چیت ساز