پوشاک شاهسون ها
پوشاک شاهسونها، لباس شاهسونهای ایران را که در بخش شمال غربی ایران و در استان آذربایجان شرقی زندگی میکنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی میکند[۱].
لباس مردانه
کلاه مشکی استوانهای از پوست گوسفند و گاه نوع آستراخانی را که پَپق نام دارد، روی عرقچینی برسر میگذارند. نوعی شب کلاه بلند نیز استفاده میشود که چهار گوشه مثلثی حاشیهدوزی دارد.کوینَک پیراهن چلوار یا پنبهای است که یقه راست کوتاهی دارد. تومَن یا دیزلیک، نوعی زیر شلواری است که روی آن شَل را میپوشند. شَل شلواری پشمی و دست بافت خانگی است که در کمر و نشیمنگاه گشاد اما در پاها تنگ شده با منگولههایی در کمر تزئین میشود. شاهسونها به دلیل سردسیر بودن منطقه، چوخههای مختلفی را میپوشند. چوخه قفقازی از ماهوت ضخیم تهیه میشود، چاکزی، چوخهای است با آستینهایی کاذب و بلند،که گاه ردیفی از دگمهها تا پایین دارد و دارای دو جیب است، وَزنَلی، چوخه آستین بلند و سادهای است که روی هر سینه آن 8 جای فشنگ قرارگرفته است. چوخهها اغلب با چند دگمه در کمر بسته میشود تا یقهای به شکل هفت تشکیل شود. کُرک، پالتویی زمستانه از پوست گوسفند است که پشم آن داخل قرار میگیرد. نوع دیگر آن که با نقوشی ابریشمی و به مقدار زیاد گلدوزی شده، خوراسان کُرکو نام دارد. یَپینجه قبایی نمدی است که چوپانان میپوشند. اغلب روی لباس رویی را کمربند چرمی نقره کاری شدهای به نام قَیش، و یا نوار یا شالی پارچهای به نام قورشَق به طول 4 تا 6 متر میبندند، که با گرهای خاص در کمر بسته میشود.
لباس زنانه
چارگت (چارقد) سربند سفیدی است که اغلب با پیشانی بندی که تکه ابریشم مربع شکلی است به نام یَغلیق، همراه است. این پیشانی بند بهطور مورب تا خورده و در پشت سر بسته میشود. گاه ادامه راست آن روی دهان و یا بینی آورده شده، و به این ترتیب نوعی روبنده به وجود میآید که یَشمَق نام دارد. کوینَک پیراهنی گشاد است که اغلب یقه راست آن را نواری تزئینی پوشانده است. روی پیراهن ارخالقی برتن میکنند که از بالا تا کمر دگمه دارد، یقه آن صاف و کوچک است، آستینهایی بلند دارد، که نوعی از آن آستینها از سر انگشتان نیز بلندتر و آویخته است، زیر بغل آن برای تهویه و راحتی بیشتر شکاف دارد و روی شانههایش تکهدوزی شده است. دامنهای چند طبقهای که گاه سه یا پنج و یا گاه هفت عدد از آنها روی هم میپوشند تا پُفتر و چیندارتر نشان داده شوند، تومَن نام دارند..کت یا نیم تنهای دگمهدار نیز میپوشند که تا کمر را میپوشاند و یقهای برگشته دارد، دارای دو جیب است و آستینهایی تکهدوزی شده دارد. چاریق جورابی از چرم خام و چاخچور ساق پیچهایی ابریشمی و پهن است که پاها را با آن میپوشانند. گاهی که به مناطق شهری میآیند چادر بلندی بر سر میگذارند که گاه با روبندهای از تور نخی ظریفی همراه است[۲].
نیز نگاه کنید به
- پوشاک در ایران زمین
- آذربایجان شرقی
- ایل شاهسون
- اَرخالُق
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدرضا چیت ساز