پوشاک مازندرانی
پوشاک مازندرانی، لباس مردم مازندران را که در بخش شمالی ایران و در استان مازندران زندگی میکنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی میکند[۱].
لباس مردانه
شب کلاه کلاهی ساده و پشمی است که هنگام استراحت در خانه استفاده میشود. کلاهی نمدی از پشم را بیشتر در فصل سرما بر سر می گذارند. از کلاه دیگری که قسمت پشت و دو گوش جلوی آن، لب برگشته و به این خاطر به آن کلاه گوشی میگویند، و هم چنین کلاه پشمی کاسهای شکلی که درون آن عرقچین و سطح آن روزنه دارد و به کلاه سنگسری معروف است نیز استفاده می شود. پوستین کلاه را اغلب چوپانان بر سر میگذارند که بهترین نوع آن از پوست بره است. مندل (مندیل) دستاری نخی است که دنباله آن پشت گردن آویزان می شود، به شال آن میربند و هنگامی که بر سر میگذارند مندل میگویند.
این کلاه بیشتر در مناطق جلگهای استفاده میشود. جومه پیراهنی است که متناسب با فصل سرما یا گرما، از پارچههای چیت، چلوار و یا کرباس و نوع مرغوب آن از ابریشم دوخته میشود. نیم تنهای دگمهدار و اغلب یقه هفت پشمی و به رنگ مشکی یا کبود را در فصل سرما بر تن میکنند. نوعی کُت پشمی ساده تیره رنگ با یقه برگردان و جلو دگمهدار را که در زمستان میپوشند، چوخا، قِبا و یا کولَک نام دارد. الیجه یا سرداری لباسی اعیانی است و دامادها نیز در شب عروسی به تن میکنند، این لباس بلندتر از کت بوده و تا نزدیک زانوان می رسد. تن پوش بلند دیگری از کرباس یا فاستونی به نام لباده میپوشند که روی کمر آن را با شالی(کمرشال) میبندند. شولا که نام دیگرش لَم چُقا است، لباس پشمی بلند چوپانان به ویژه در شب است. چوخا در حقیقت آستر درونی شولاست. کَردوک و تنپوش دیگری به نام بوشلُق که نمدی و آستین بلند است، مانند شولا از لباسهای چوپانان به حساب میآیند. تنپوش نمدی کوتاهتری که پَستَک نام دارد، در حقیقت جلیقهای است ساده و گشاد. پشِمبال شلوارهای سیاه یا آبی کرباسی است که برای زمستان گاه آنها را از پشم نیز تهیه می کنند. این شلوار بلند و ساده است و با بند کمری در کمر محکم میشود. غیر از گیوههای سنتی، ازکفشی با کفی از چرم گاو و پاشنه آهنی به نام چوموشک استفاده میشود. سنتیترین پاپوش آنان، پاتُووهای است چرمی که با بندهایی چرمی و بلند به پا بسته شده و چاروق نام دارد.
لباس زنانه
چارقد یا روسری چهارگوشی با رنگ روشن و گلدار از جنس وال، ململ، چیت یا ابریشمی برسر میگذارند که در جشنها طرفین آن با آرایههای نقره ای به نام سَرچَنگک تزئین می شود. اغلب هنگام کار سربند کتانی دیگری به نام مندل را به صورت سه گوش روی چارقد، میبندند. سراقوچ نوعی کلاه پارچهای است برای نگهداری گیسوان بافته شده، که لبهای چینکش دارد. بند نازکی که آن را با رشتههای تابیده شده از نخِ بَرَن سفید رنگ میبافند، و برای بستن گیسوان استفاده میشود، گیس بند نام دارد. جومه پیراهن و دامنی یک سره از شانه تا زیر زانوست، از جنس کتان یا چیت. نیمتنه یا جلیقهای با یقه هفت یا گرد و جلو باز با چند دگمه، اغلب از مخمل قرمز یا زرد نیز به تن می کنند که معمولاً با سکههای قدیمی تزئین شده، در قسمتهایی از مازندران به آن سیمپوش میگویند. کَلیجه کُت بلندی از مخمل رنگی است که با یراق و سکهدوزی تزئین شده، آستینهای ساده و بلندی دارد، و اغلب در زمستان پوشیده میشود. به نوع دیگر آن که آستینهایی تا آرنج دارد، چکبَن میگویند. دامن زنان مازندرانی کوتاه و پُرچین، از جنس ابریشم و کتان ظریف و یک رنگ است. دور تا دور لبه پایین این دامن را که شلیته، چرخی شلوار و یا تمبون قمبلی میگویند، با نوار سیاه رنگی (سیاهیک) تزئین میکنند. این دامن به ویژه در جشنها پوشیده میشود. تمبان یا پَشِمبال، شلوار سادهای است به رنگ تیره و اغلب از کرباس که در کمر با نوار بلند کتانی یا کَج (ابریشم درجه3) بسته میشود. شلوار تنگ و اغلب سبز، سفید، و یا سرخ رنگ ابریشمی یا مخملی به نام نیم ساق را در زیر پیراهن میپوشند. چادرشو، چادرشبی مربع شکل است که آن را سه گوش کرده دور کمر بسته و گره میزنند. زنان مانند مردان از پاتُوه و چاروق و گالش استفاده میکنند[۲][۳].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدرضا چیت ساز