پیشدادیان
پیشدادیان[Pishdādis (dids)]، نخستین سلسله پادشاهی در تاریخ روایی ایران، با بنیان اساطیری اما نیمه تاریخی.
در روایتهای زردشتی کیومرث نخستین انسان است[۱] و در شاهنامه فردوسی نخستین پادشاه بود که در کوهها مسکن داشت و بر انسانها و جانوران حکومت میکرد، پسرش سیامک به دست دیوی کشته شد که فرّه کیومرث، هوشنگ، انتقام پدر را ستاند[۲].
هوشنگ
ملقب به پیشدادیان بود که نام این سلسله از لقب او گرفته شد. نخستین قانونگذار [۳]و دارنده ضره ایزدی بود که دیوان را رام کرد و به استخراج فلزات، اهلی کردن جانوان و ساختن خانه پرداخت.
تهمورث
در شاهنامه پسر هوشنگ و در برخی منابع پسر ویونگهان نوه هوشنگ خوانده شده است[۴]. پارچهبافی، رام کردن ماکیان و شاهین و سگ از کارهای او است. او دیوان را به اسارت گرفت و آنان نوشتن را به او آموختند، اهریمن را اسب خود کرد و با او دور دنیا را گشت[۵].
جمشید
در شاهنامه پسر تهمورث و در روایتهای دینی برادر او خوانده شده که 600 سال بر انسانها و دیوان فرمان راند و به ساخت ابزار جنگ، برآوردن کانها، تقسیم مردم به چهار طبقه و برگزاری جشن سال نو (نوروز) پرداخت. در زمان او، پلیدی، پیری، رشگ، سرما و گرما وجود نداشت. اما او به اغوای دیوان گمراه شد و دعوی خدایی کرد. از این رو فرّه ایزدی از او گسست. دیوپیکری به نام اژدیهاک (ضّحاک) بر او غالب شد، جمشید گریخت و در کنار دریای چین گرفتار شد. ضحاک پسر مرداس که عامل اهریمن بود 1000 سال به ستمگری حکومت کرد، مغز جوانان را به مارهای روی شانههایش میخوراندند تا اینکه بر اثر قیام کاوه آهنگر و در مقابل فریدون که فره ایزدی داشت و در کوه البرز پنهان بود شکست خورد و در کوه دماوند دربند شد[۶].
فریدون
پسر آبتین، آبادانی و امنیت را به جهان بازگرداند، از دختران جمشید صاحب سه فرزند به نامهای سلم، تور و ایرج شد. سرزمینهای غرب را به سلم، چین و توران را به تور، و خوینرس (سرزمین میانی) را به ایرج داد، حسد سلم و تور به سهم ایرج با قتل او همراه شد که منوچهر نوه ایرج انتقام نیای خود را با کشتن آنان بستاند.
منوچهر
پس از فریدون سرزمینها را یکپارچه کرد، افراسیاب، فرمانروای توران، در زمان او به ایران حمله آورد که با تیراندازی آرش مرز ایران و توران مشخص و صلح برقرار شد[۷].
نوذر
پس از منوچهر بر تخت نشست و در حمله افراسیاب به دست او اسیر و کشته شد. در زمان او ایران به اشغال تورانیان درآمد تا آنکه زوتهماسب از سوی بزرگان به تخت نشت، افراسیاب را بیرون و پنج سال حکومت کرد با درگذشت او سلسله پیشدادیان منقرض شد. برخی شخصیتهای پیشدادیان در متون هندی باستان نیز آمده است که نشانگر دوره همزیستی ایرانیان و هندیان است[۸].
نیز نگاه کنید
مآخذ
- ↑ كريستينسن، آرتور. نخستين انسان و نخستين شهريار. ترجمه احمد تفضلي و ژاله آموزگار، تهران:1363، نشر نو، ج1، ص149-133.
- ↑ فردوسي، حكيم ابوالقاسم. شاهنمامه. به كوشش، سعيد حميديان، تهران: 1376، نشر قطره، ج1، ص28.
- ↑ عفيفي، رحيم، اساطير و فرهنگ ايران در نوشتههاي پهلوي. تهران: 1374، توس، ص472.
- ↑ عفيفي، رحيم، اساطير و فرهنگ ايران در نوشتههاي پهلوي. تهران: 1374، توس، ص472.
- ↑ يارشاطر، احسان. «تاريخ ملي ايران»، تاريخ ايران پژوهش دانشگاه كمبريج. ترجمة حسن انوشه، تهران: 1368، اميركبير، ج3، ص483.
- ↑ سعيدي سيرجاني، علياكبر. ضحاك ماردوش.
- ↑ تفضلي، احمد، «آرش»، دانشنامة اسلام و ايران. تهران: 1354، بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ج1، ص85-77.
- ↑ پروشاني،ايرج. «پيشداديان»، دانشنامة جهان اسلام. تهران: 1379، بنياد دايرة المعارف بزرگ اسلامي، ج5، ص944.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
حسین شیخ