کلیله و دمنه

کلیله و دمنه، مجموعه‌ای از حکایات حاوی حِکَم و پند و مواعظ از زبان حیوانات به نثر فارسی و انشاء نصرالله منشی.

کلیله و دمنه برگرفته از سایت انتشارات روزنه قابل بازیابی از https://rowzanehnashr.com/product/%DA%A9%D9%84%DB%8C%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%AF%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87/

بخشی از این کتاب را حکمای هند در سده‌های پیش از میلاد از زبان حیوانات نوشته و بخش دیگر آن را حکمای ایرانی دوره انوشیروان و جانشینان او تألیف و به ترجمه پهلوی اصل کتاب ملحق کرده‌اند. منبع اصلی آن پَنْجَه تَنْتَرَه، به سنسکریت در 5 باب در دست است.

برزویه طبیب در زمان خسرو انوشیروان ساسانی (حک 531-579م) آن را از هند به ایران آورد و از سانسکریت به پهلوی برگردانید. پس از گذشت حدود دو سده، عبدالله بن مقفع (د 142ق / 759م) آن را از پهلوی به نثر عربی ترجمه کرد. نثر ابن مقفع در این ترجمه کهن‌ترین نثر مصنوع به شمار می‌رود. در 165ق / 782م نیز عبدالله بن هلال اهوازی نیز بار دیگر آن را به عربی برگردانید. سهل بن نوبخت نیز همین ترجمه را به نظم کشید. گذشته از وی شاعران دیگری نیز کلیله و دمنه را به شعر عربی درآوردند. به درخواست نصر بن احمد سامانی کلیله و دمنه به نثر دری و از روی همان ترجمه به وسیله رودکی به نظم درآمد. ابوالمعالی نصرالله منشی بعد از 512ق / 1118م و پیش از 547ق / 1152م آن را به نام بهرامشاه غزنوی به فارسی ترجمه کرد. کتاب نصرالله منشی بدان سبب که وی مقید به متابعت از اصل نبوده، ترجمه‌ای آزاد و متفاوت با دیگر ترجمه‌هاست. پس از آن نیز کلیله و دمنه چند بار با انشای مختلف و با نام‌های گوناگون، مانند داستان‌های بیدپای و انوار سهیلی تحریر شد.

نیز نگاه کنید به

• نثر فارسی
• خسرو انوشیروان
• رودکی
• انوار سهیلی
• فارسی

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر