حديقه الحقیقه: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۵۱

حَدیقه الحَقیقه، این منظومه عرفانی، به فارسی و در قالب مثنوی سروده سنایی غزنوی (د 545ق / 1150م) و مشهور به الهی نامه و حدیقه سنایی است. سنایی این منظومه را در 524 ق / 1130م آغاز کرد و در 525 ق آن را به نام بهرام شاه غزنوی (حک 510 ـ ؟ ق / 1116ـ؟م) به پایان برد^[۱]. حدیقه‌الحقیقه ده هزار بیت دارد و در ده باب تدوین شده است:

در تقدیس و تمجید حق تعالی؛
در نعت نبی و آل و اصحاب؛
در صفت عقل؛
در فضیلت علم؛
در غفلت؛
در صفت افلاک و بروج؛
در حکمت و امثال؛
در عشق و محبت؛
در احوال خود و مرتبه کتاب؛ و
مدح بهرام شاه غزنوی و صدور و قضاه^[۲].

پس از مخالفت علمای ظاهر با مطالب این کتاب، حکیم سنایی نسخه‌ای از حدیقه را برای مطالعه و تأیید صحت آن نزد امام برهان‌الدین علی غزنوی (د 551ق / 1156م) به دارالخلافه بغداد فرستاد. پیش از رسیدن نظر خلیفه و علما و فقها دال بر صحت مطالب حدیقه به غزنه، سنایی در گذشت. بنا بر ادعای محمد بن رفاء در مقدمه، پس از آن، او خود به گردآوری و تدوین ابیات حدیقه اقدام کرده است^[۳]^[۴].

حدیقه الحقیقه را یک دوره حکمت عملی و سرمشق زندگی مردم و راهنمای اخلاق فردی و اجتماعی بشر دانسته‌اند^[۵]. حدیقه از جمله منظومه‌هایی است که در ادبیات فارسی تأثیر فراوان داشته و در ایجاد منظومه‌های تحفه العراقین خاقانی و مخزن الاسرار نظامی اثر مستقیم داشته است^[۶]. مطالب کتاب بیش از آنچه منظومه‌ای صوفیانه خالص باشد، یک اثر اخلاقی و معنوی است^[۷]. این کتاب چهاربار (1859، 1873، 1886 و 1910 م) در هند چاپ شده^[۸] و محمدتقی مدرس رضوی آن را تصحیح کرده و بر آن حاشیه نوشته و در 1368ش در سلسله انتشارات دانشگاه تهران چاپ کرده است^[۹].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ طبری، محمدعلی. زبده الآثار. تهران: امیرکبیر، 1372، ص 173.
↑ فروزانفر، بدیع‌الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، چ 2، 1350، ص 258.
↑ مدرس‌رضوی، محمدتقی. مقدمه بر حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه. تهران: چاپخانه سپهر، بی تا، ص «لب ـ لج» (مقدمه مصحح)
↑ دایره‌المعارف تشیع. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.
↑ دایره المعارف تشیع. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.
↑ شکیبا، پروین. شعر فارسی از آغاز تا امروز. تهران: هیرمند، چ 1، 1370، ص 97.
↑ براون، ادوارد. از سنایی تا سعدی. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 22.
↑ مدرس‌رضوی، محمدتقی. مقدمه بر دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی. تهران: ابن سینا، 1341، فد ـ فه (مقدمه).
↑ دایره المعارف تشیع. ج 6، ص 199.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر

[1] طبری، محمدعلی. زبده الآثار. تهران: امیرکبیر، 1372، ص 173.

[2] فروزانفر، بدیع‌الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، چ 2، 1350، ص 258.

[3] مدرس‌رضوی، محمدتقی. مقدمه بر حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه. تهران: چاپخانه سپهر، بی تا، ص «لب ـ لج» (مقدمه مصحح)

[4] دایره‌المعارف تشیع. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.

[5] دایره المعارف تشیع. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.

[6] شکیبا، پروین. شعر فارسی از آغاز تا امروز. تهران: هیرمند، چ 1، 1370، ص 97.

[7] براون، ادوارد. از سنایی تا سعدی. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 22.

[8] مدرس‌رضوی، محمدتقی. مقدمه بر دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی. تهران: ابن سینا، 1341، فد ـ فه (مقدمه).

[9] دایره المعارف تشیع. ج 6، ص 199.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-[[پرونده:2406 default 24732.jpg|بندانگشتی|حديقه الحقیقه برگرفته ازوبسایت ماه بوک قابل بازیابی از<nowiki/>https://mahbook.com/product/2406/%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C]]
+[[پرونده:2406 default 24732.jpg|بندانگشتی|حديقه الحقیقه برگرفته ازوبسایت ماه بوک قابل بازیابی از<nowiki/>[https://mahbook.com/product/2406/%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C https://mahbook.com/product/2406/]]]
-'''[[حديقه الحقیقه|حَدیقه الحَقیقه]]،''' این منظومه عرفانی، به [[فارسی]] و در قالب مثنوی سروده [[سنایی غزنوی|سنایی]]<sup>*</sup> غزنوی (د 545ق / 1150م) و مشهور به الهی نامه و حدیقه [[سنایی غزنوی|سنایی]] است.
+حَدیقه الحَقیقه'''،''' این منظومه عرفانی، به [[فارسی]] و در قالب مثنوی سروده [[سنایی غزنوی]] (د 545ق / 1150م) و مشهور به الهی نامه و حدیقه [[سنایی غزنوی|سنایی]] است. [[سنایی غزنوی|سنایی]] این منظومه را در 524 ق / 1130م آغاز کرد و در 525 ق آن را به نام بهرام شاه [[غزنویان|غزنوی]] (حک 510 ـ ؟ ق / 1116ـ؟م) به پایان برد<ref>طبری، محمدعلی. '''''زبده الآثار'''''. تهران: امیرکبیر، 1372، ص 173.</ref>. حدیقه‌الحقیقه ده هزار بیت دارد و در ده باب تدوین شده است:
-'''[[سنایی غزنوی|سنایی]]''' این منظومه را در 524 ق / 1130م آغاز کرد و در 525 ق آن را به نام بهرام شاه [[غزنویان|غزنوی]] (حک 510 ـ ؟ ق / 1116ـ؟م) به پایان برد<ref>طبری، محمدعلی. ''زبده الآثار''. تهران: امیرکبیر، 1372، ص 173.</ref>. [[حديقه الحقیقه|حدیقه‌الحقیقه]] ده هزار بیت دارد و در ده باب تدوین شده است: 1ـ  در تقدیس و تمجید حق تعالی، 2ـ  در نعت نبی و آل و اصحاب، 3ـ در صفت عقل، 4ـ در فضیلت علم، 5ـ در غفلت، 6ـ در صفت افلاک و بروج، 7ـ در حکمت و امثال، 8ـ در [[عشق]] و محبت، 9ـ در احوال خود و مرتبه کتاب و 10ـ مدح بهرام شاه [[غزنویان|غزنوی]] و صدور و قضاه<ref>فروزانفر، بدیع‌الزمان. ''سخن و سخنوران''. تهران: خوارزمی، چ 2، 1350، ص 258.</ref>. پس از مخالفت علمای ظاهر با مطالب این کتاب، حکیم [[سنایی غزنوی|سنایی]] نسخه‌ای از حدیقه را برای مطالعه و تأیید صحت آن نزد امام برهان‌الدین علی [[غزنویان|غزنوی]] (د 551ق / 1156م) به دارالخلافه بغداد فرستاد. پیش از رسیدن نظر خلیفه و علما و فقها دال بر صحت مطالب حدیقه به غزنه، [[سنایی غزنوی|سنایی]] در گذشت. بنا بر ادعای محمد بن رفاء در مقدمه، پس از آن، او خود به گردآوری و تدوین ابیات حدیقه اقدام کرده است<ref>مدرس‌رضوی، محمدتقی. مقدمه بر حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه. تهران: چاپخانه سپهر، بی تا، ص «لب ـ لج» (مقدمه مصحح)</ref><ref>''دایره‌المعارف تشیع''. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.</ref>.
+# در تقدیس و تمجید حق تعالی؛
+#  در نعت نبی و آل و اصحاب؛
+# در صفت عقل؛
+# در فضیلت علم؛
+# در غفلت؛
+# در صفت افلاک و بروج؛
+# در حکمت و امثال؛
+# در [[عشق]] و محبت؛
+# در احوال خود و مرتبه کتاب؛ و
+# مدح بهرام شاه [[غزنویان|غزنوی]] و صدور و قضاه<ref>فروزانفر، بدیع‌الزمان. '''''سخن و سخنوران'''''. تهران: خوارزمی، چ 2، 1350، ص 258.</ref>.
-[[حديقه الحقیقه|حدیقه الحقیقه]] را یک دوره حکمت عملی و سرمشق زندگی مردم و راهنمای اخلاق فردی و [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] بشر دانسته‌اند<ref>''دایره المعارف تشیع''. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.</ref>. حدیقه از جمله منظومه‌هایی است که در ادبیات [[فارسی]] تأثیر فراوان داشته و در ایجاد منظومه‌های ''[[تحفه‌العراقين|تحفه العراقین]]''<sup>*</sup> [[خاقانی شروانی|خاقانی]] و مخزن الاسرار<sup>*</sup> [[نظامی گنجوی|نظامی]] اثر مستقیم داشته است<ref>شکیبا، پروین. ''شعر فارسی از آغاز تا امروز''. تهران: هیرمند، چ 1، 1370، ص 97.</ref>. مطالب کتاب بیش از آنچه منظومه‌ای صوفیانه خالص باشد، یک اثر اخلاقی و معنوی است<ref>براون، ادوارد. ''از سنایی تا سعدی''. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 22.</ref>. این [[کتاب]] چهاربار (1859، 1873، 1886 و 1910 م) در هند [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شده<ref>مدرس‌رضوی، محمدتقی. مقدمه بر ''دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی''. تهران: ابن سینا، 1341، فد ـ فه (مقدمه).</ref> و محمدتقی مدرس رضوی آن را تصحیح کرده و بر آن حاشیه نوشته و در 1368ش در سلسله انتشارات [https://ut.ac.ir/fa دانشگاه تهران] [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] کرده است<ref>''دایره المعارف تشیع''. ج 6، ص 199.</ref>.
+پس از مخالفت علمای ظاهر با مطالب این کتاب، حکیم [[سنایی غزنوی|سنایی]] نسخه‌ای از حدیقه را برای مطالعه و تأیید صحت آن نزد امام برهان‌الدین علی [[غزنویان|غزنوی]] (د 551ق / 1156م) به دارالخلافه بغداد فرستاد. پیش از رسیدن نظر خلیفه و علما و فقها دال بر صحت مطالب حدیقه به غزنه، [[سنایی غزنوی|سنایی]] در گذشت. بنا بر ادعای محمد بن رفاء در مقدمه، پس از آن، او خود به گردآوری و تدوین ابیات حدیقه اقدام کرده است<ref>مدرس‌رضوی، محمدتقی. '''''مقدمه بر حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه'''''. تهران: چاپخانه سپهر، بی تا، ص «لب ـ لج» (مقدمه مصحح)</ref><ref>'''''دایره‌المعارف تشیع'''''. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.</ref>.
+حدیقه الحقیقه را یک دوره حکمت عملی و سرمشق زندگی مردم و راهنمای اخلاق فردی و [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] بشر دانسته‌اند<ref>'''''دایره المعارف تشیع'''''. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.</ref>. حدیقه از جمله منظومه‌هایی است که در ادبیات [[فارسی]] تأثیر فراوان داشته و در ایجاد منظومه‌های ''[[تحفه‌العراقين|تحفه العراقین]]'' [[خاقانی شروانی|خاقانی]] و [[مخزن الاسرار]] [[نظامی گنجوی|نظامی]] اثر مستقیم داشته است<ref>شکیبا، پروین. '''''شعر فارسی از آغاز تا امروز'''''. تهران: هیرمند، چ 1، 1370، ص 97.</ref>. مطالب کتاب بیش از آنچه منظومه‌ای صوفیانه خالص باشد، یک اثر اخلاقی و معنوی است<ref>براون، ادوارد. '''''از سنایی تا سعدی'''''. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 22.</ref>. این [[کتاب]] چهاربار (1859، 1873، 1886 و 1910 م) در هند [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] شده<ref>مدرس‌رضوی، محمدتقی. '''مقدمه بر ''دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم [[سنایی غزنوی]]'''''. تهران: ابن سینا، 1341، فد ـ فه (مقدمه).</ref> و محمدتقی مدرس رضوی آن را تصحیح کرده و بر آن حاشیه نوشته و در 1368ش در سلسله انتشارات [https://ut.ac.ir/fa دانشگاه تهران] [[چاپ و چاپخانه|چاپ]] کرده است<ref>'''''دایره المعارف تشیع'''''. ج 6، ص 199.</ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==
-* ''[[تحفه‌العراقين|تحفه العراقین]]''
+* [[سنایی غزنوی]]
+* [[تحفه‌العراقين|تحفه العراقین]]
 * [[خاقانی شروانی|خاقانی]]
 * [[نظامی گنجوی|نظامی]]
-* [[فارسی]]
-* [[سنایی غزنوی|سنایی]]
 * [[غزنویان|غزنوی]]
-مآخذ<references />
+== مآخذ ==
+<references />
 == منبع اصلی ==
 [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
@@ خط ۲۰: / خط ۳۲: @@
 == نویسنده مقاله ==
 ابوالقاسم رادفر
-[[index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]
+[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
-[[index.php?title=رده:ادبیات]]
+[[رده:ادبیات]]