حديقه الحقیقه
حَدیقه الحَقیقه، این منظومه عرفانی، به فارسی و در قالب مثنوی سروده سنایی غزنوی (د 545ق / 1150م) و مشهور به الهی نامه و حدیقه سنایی است. سنایی این منظومه را در 524 ق / 1130م آغاز کرد و در 525 ق آن را به نام بهرام شاه غزنوی (حک 510 ـ ؟ ق / 1116ـ؟م) به پایان برد[۱]. حدیقهالحقیقه ده هزار بیت دارد و در ده باب تدوین شده است:
- در تقدیس و تمجید حق تعالی؛
- در نعت نبی و آل و اصحاب؛
- در صفت عقل؛
- در فضیلت علم؛
- در غفلت؛
- در صفت افلاک و بروج؛
- در حکمت و امثال؛
- در عشق و محبت؛
- در احوال خود و مرتبه کتاب؛ و
- مدح بهرام شاه غزنوی و صدور و قضاه[۲].
پس از مخالفت علمای ظاهر با مطالب این کتاب، حکیم سنایی نسخهای از حدیقه را برای مطالعه و تأیید صحت آن نزد امام برهانالدین علی غزنوی (د 551ق / 1156م) به دارالخلافه بغداد فرستاد. پیش از رسیدن نظر خلیفه و علما و فقها دال بر صحت مطالب حدیقه به غزنه، سنایی در گذشت. بنا بر ادعای محمد بن رفاء در مقدمه، پس از آن، او خود به گردآوری و تدوین ابیات حدیقه اقدام کرده است[۳][۴].
حدیقه الحقیقه را یک دوره حکمت عملی و سرمشق زندگی مردم و راهنمای اخلاق فردی و اجتماعی بشر دانستهاند[۵]. حدیقه از جمله منظومههایی است که در ادبیات فارسی تأثیر فراوان داشته و در ایجاد منظومههای تحفه العراقین خاقانی و مخزن الاسرار نظامی اثر مستقیم داشته است[۶]. مطالب کتاب بیش از آنچه منظومهای صوفیانه خالص باشد، یک اثر اخلاقی و معنوی است[۷]. این کتاب چهاربار (1859، 1873، 1886 و 1910 م) در هند چاپ شده[۸] و محمدتقی مدرس رضوی آن را تصحیح کرده و بر آن حاشیه نوشته و در 1368ش در سلسله انتشارات دانشگاه تهران چاپ کرده است[۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ طبری، محمدعلی. زبده الآثار. تهران: امیرکبیر، 1372، ص 173.
- ↑ فروزانفر، بدیعالزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، چ 2، 1350، ص 258.
- ↑ مدرسرضوی، محمدتقی. مقدمه بر حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه. تهران: چاپخانه سپهر، بی تا، ص «لب ـ لج» (مقدمه مصحح)
- ↑ دایرهالمعارف تشیع. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.
- ↑ دایره المعارف تشیع. ذیل «حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه»، ج 6، ص 198.
- ↑ شکیبا، پروین. شعر فارسی از آغاز تا امروز. تهران: هیرمند، چ 1، 1370، ص 97.
- ↑ براون، ادوارد. از سنایی تا سعدی. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 22.
- ↑ مدرسرضوی، محمدتقی. مقدمه بر دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی. تهران: ابن سینا، 1341، فد ـ فه (مقدمه).
- ↑ دایره المعارف تشیع. ج 6، ص 199.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر