سازمان اسناد ملی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۳

سازمان اسناد ملی، سازمان قانونی آرشیوی که مسئولیت جمع‌آوری و حفظ اسناد ملی و نیز فراهم آوردن شرایط و امکانات مناسب برای دسترسی عموم به این اسناد را بر عهده دارد. رسم نگهداری و حفاظت از اسناد و مدارک دولتی از دیرباز رایج بوده است. در دوران هخامنشیان هسته مرکزی و زیربنای تشکیلات اداری امپراتوری را «بایگانی سلطنتی» تشکیل می‌داد. سازمان‌های آرشیوی سلطنتی ایران در بابل، اکباتان، شوش، پرسپولیس، و دیگر شهرهایی که محل زندگی شاهان ایرانی بود وجود داشته است^[۱]. در دوره صفویه رونوشت تمام ارقام مربوط به امور مالی و احکام و نشانه‌ها و نامه‌ها و اسناد در دفاتر مخصوصی ثبت می‌شد. محل نگهداری این دفترها که «انبار دفترخانه دیوان اعلا» نام داشت ظاهراً عمارت چهلستون بود^[۲]. در دوره قاجاریه از زمان فتحعلی‌شاه، اسناد و مکاتبات و سواد فرمان‌ها در دربار نگهداری می‌‌شد. از زمان ناصرالدین شاه، علاوه بر بخش نگهداری اسناد دربار، اسناد سیاسی در وزارت امور خارجه و اسناد مالی در دستگاه میرزا یوسف خان مستوفی‌الممالک گردآوری می‌‌شد؛ اما روش صحیحی برای نگهداری آن‌ها موجود نبود^[۳]. پس از انقلاب مشروطه و در طی 1280- 1309ش اقدام‌هایی برای به کار بردن روش‌های نوین بایگانی با استفاده از دانش و تجارب هیئت‌های فرانسوی و بلژیکی انجام گرفت^[۴]. در اردیبهشت 1309ش تأسیس مرکزی برای حفظ اسناد دولتی در جلسه هیأت وزیران به تصویب رسید. تا 1345ش که لایحه تأسیس «سازمان اسناد ملی ایران» به هیئت دولت ارائه شد، هر چند وقت یک بار لوایحی در این باره مورد بررسی قرار می‌گرفت. در 1349ش مجلس شورای ملی قانون تأسیس سازمان اسناد ملی ایران را به تصویب رساند و برای اجرا به دولت ابلاغ گردید^[۴]. طبق اساسنامه، سازمان اسناد ملی دارای یک رئیس، یک شورا، و تشکیلات لازم خواهد بود^[۵]. اعضای شورای سازمان مرکب از وزیر امور خارجه، وزیر فرهنگ و آموزش عالی، دادستان کل کشور، دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور، دادستان دیوان محاسبات و دو نفر از اشخاص متبحر در فرهنگ و تاریخ ایران است^[۶]. وظایف شورا عبارت است از:

تشخیص اوراق زائد قابل امحاء
تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به تنظیم و نگهداری اسناد ملی و گذاشتن آن‌ها در دسترس عامه و همچنین مقررات مربوط به اسناد محرمانه و نحوه مراجعه به آن‌ها.
تصویب مقررات و ضوابط و معیارهای تنظیم، ضبط، و نگهداری پرونده‌ها و اسناد و مدارک.
تدوین تعرفه دریافت حق الزحمه در ازای تهیه میکرو فیلم و فتوکپی و رونوشت گواهی شده. این وجوه به حساب درآمد خزانه دولت منظور می‌گردد^[۷].

این سازمان دارای بخش‌های مختلف شامل پژوهشکده اسناد، انتشارات، روابط بین‌الملل، و مدیریت اسناد، و آرشیو شفاهی است. سرانجام در شهریور 1381 با مصوبه شورای عالی اداری، سازمان اسناد ملی و کتابخانه ملی ایران^* با یکدیگر ادغام گردید و این سازمان به عنوان یکی از معاونت‌های سازمان اسناد و کتابخانه ملی به کار خود ادامه داد^[۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ديانی، محمدحسين. مقدمه‌ای بر آرشيو. مشهد: دانشگاه فردوسی، 1377، ص33- 34.
↑ فدايی عراقی، غلامرضا. مقدمه‌ای بر شناخت اسناد آرشيوی. تهران: سمت، 1377، ص63.
↑ «آشنایی با مراكز اطلاع‌رسانی داخلی: سازمان اسناد ملی». بولتن كميسيون اطلاع‌رسانی. ش11 (شهريور 1375).
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ قائم‌مقامی، جهانگير. مقدمه‌ای بر شناخت اسناد تاريخی. تهران: انجمن آثار ملی، 1350، ص36- 37.
↑ «قانون تأسیس سازمان اسناد ملی ایران». مصوبه 17/2/49، ماده دوم.
↑ «قانون تأسيس سازمان اسناد ملی ايران». مصوبه 17/2/49، ماده چهارم.
↑ «قانون تأسيس سازمان اسناد ملی ایران». مصوبه 17/2/49، ماده پنجم.
↑ اساسنامة سازمان اسناد و كتابخانة ملي ايران، ص17.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

بهارعلی فتحی

[1] ديانی، محمدحسين. مقدمه‌ای بر آرشيو. مشهد: دانشگاه فردوسی، 1377، ص33- 34.

[2] فدايی عراقی، غلامرضا. مقدمه‌ای بر شناخت اسناد آرشيوی. تهران: سمت، 1377، ص63.

[3] «آشنایی با مراكز اطلاع‌رسانی داخلی: سازمان اسناد ملی». بولتن كميسيون اطلاع‌رسانی. ش11 (شهريور 1375).

[:0-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ قائم‌مقامی، جهانگير. مقدمه‌ای بر شناخت اسناد تاريخی. تهران: انجمن آثار ملی، 1350، ص36- 37.

[5] «قانون تأسیس سازمان اسناد ملی ایران». مصوبه 17/2/49، ماده دوم.

[6] «قانون تأسيس سازمان اسناد ملی ايران». مصوبه 17/2/49، ماده چهارم.

[7] «قانون تأسيس سازمان اسناد ملی ایران». مصوبه 17/2/49، ماده پنجم.

[8] اساسنامة سازمان اسناد و كتابخانة ملي ايران، ص17.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''سازمان اسناد ملي،''' سازمان قانوني آرشيوي كه مسئوليت جمع‌آوري و حفظ اسناد ملي و نيز فراهم آوردن شرايط و امكانات مناسب براي دسترسي عموم به اين اسناد را بر عهده دارد. رسم نگهداري و حفاظت از اسناد و مدارك دولتي از ديرباز رايج بوده است. در دوران هخامنشيان هستة مركزي و زيربناي تشكيلات اداري امپراتوري را «بايگاني سلطنتي» تشكيل مي‌داد. سازمان‌هاي آرشيوي سلطنتي ايران در بابل، اكباتان، شوش، پرسپوليس، و ديگر شهرهايي كه محل زندگي شاهان ايراني بود وجود داشته است.<sup>1</sup> در دورة صفويه رونوشت تمام ارقام مربوط به امور مالي و احكام و نشانه‌ها و نامه‌ها و اسناد در دفاتر مخصوصي ثبت مي‌شد. محل نگهداري اين دفترها كه «انبار دفترخانة ديوان اعلا» نام داشت ظاهراً عمارت چهلستون بود.<sup>2</sup> در دورة قاجاريه از زمان فتحعلي‌شاه، اسناد و مكاتبات و سواد فرمان‌ها در دربار نگهداري مي‌‌شد. از زمان ناصرالدين شاه، علاوه بر بخش نگهداري اسناد دربار، اسناد سياسي در وزارت امور خارجه و اسناد مالي در دستگاه ميرزا يوسف خان مستوفي‌الممالك گردآوري مي‌‌شد؛ اما روش صحيحي براي نگهداري آن‌ها موجود نبود.<sup>3</sup> پس از انقلاب مشروطه و در طي 1280- 1309ش اقدام‌هايي براي به كار بردن روش‌هاي نوين بايگاني با استفاده از دانش و تجارب هيئت‌هاي فرانسوي و بلژيكي انجام گرفت.<sup>4</sup> در ارديبهشت 1309ش تأسيس مركزي براي حفظ اسناد دولتي در جلسة هيأت وزيران به تصويب رسيد. تا 1345ش كه لايحة تأسيس «سازمان اسناد ملي ايران» به هيئت دولت ارائه شد، هر چند وقت يك بار لوايحي در اين باره مورد بررسي قرار مي‌گرفت. در 1349ش مجلس شوراي ملي قانون تأسيس سازمان اسناد ملي ايران را به تصويب رساند و براي اجرا به دولت ابلاغ گرديد.<sup>5</sup> طبق اساسنامه، سازمان اسناد ملي داراي يك رئيس، يك شورا، و تشكيلات لازم خواهد بود.<sup>6</sup> اعضاي شوراي سازمان مركب از وزير امور خارجه، وزير فرهنگ و آموزش عالي، دادستان كل كشور، دبير كل سازمان امور اداري و استخدامي كشور، دادستان ديوان محاسبات و دو نفر از اشخاص متبحر در فرهنگ و تاريخ ايران است.<sup>7</sup> وظايف شورا عبارت است از:
+'''سازمان اسناد ملی،''' سازمان قانونی آرشیوی که مسئولیت جمع‌آوری و حفظ اسناد ملی و نیز فراهم آوردن شرایط و امکانات مناسب برای دسترسی عموم به این اسناد را بر عهده دارد. رسم نگهداری و حفاظت از اسناد و مدارک دولتی از دیرباز رایج بوده است. در [[هخامنشیان|دوران هخامنشیان]] هسته مرکزی و زیربنای تشکیلات اداری امپراتوری را «بایگانی سلطنتی» تشکیل می‌داد. سازمان‌های آرشیوی سلطنتی ایران در [[بابل]]، اکباتان، [[شوش]]، پرسپولیس، و دیگر شهرهایی که محل زندگی شاهان ایرانی بود وجود داشته است<ref>ديانی، محمدحسين. '''''مقدمه‌ای بر آرشيو'''''. مشهد: دانشگاه فردوسی، 1377، ص33- 34.</ref>. در [[صفویان|دوره صفویه]] رونوشت تمام ارقام مربوط به امور مالی و احکام و نشانه‌ها و نامه‌ها و اسناد در دفاتر مخصوصی ثبت می‌شد. محل نگهداری این دفترها که «انبار دفترخانه دیوان اعلا» نام داشت ظاهراً عمارت چهلستون بود<ref>فدايی عراقی، غلامرضا. '''''مقدمه‌ای بر شناخت اسناد آرشيوی'''''. تهران: سمت، 1377، ص63.</ref>. در [[قاجاریه|دوره قاجاریه]] از زمان [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی‌شاه]]، اسناد و مکاتبات و سواد فرمان‌ها در دربار نگهداری می‌‌شد. از زمان [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، علاوه بر بخش نگهداری اسناد دربار، اسناد سیاسی در وزارت امور خارجه و اسناد مالی در دستگاه میرزا یوسف خان مستوفی‌الممالک گردآوری می‌‌شد؛ اما روش صحیحی برای نگهداری آن‌ها موجود نبود<ref>«آشنایی با مراكز اطلاع‌رسانی داخلی: سازمان اسناد ملی». '''''بولتن كميسيون اطلاع‌رسانی'''''. ش11 (شهريور 1375).</ref>. پس از [[انقلاب مشروطه]] و در طی 1280- 1309ش اقدام‌هایی برای به کار بردن روش‌های نوین بایگانی با استفاده از دانش و تجارب هیئت‌های فرانسوی و بلژیکی انجام گرفت<ref name=":0">قائم‌مقامی، جهانگير'''''. مقدمه‌ای بر شناخت اسناد تاريخی'''''. تهران: انجمن آثار ملی، 1350، ص36- 37.</ref>. در اردیبهشت 1309ش تأسیس مرکزی برای حفظ اسناد دولتی در جلسه هیأت وزیران به تصویب رسید. تا 1345ش که لایحه تأسیس «سازمان اسناد ملی ایران» به هیئت دولت ارائه شد، هر چند وقت یک بار لوایحی در این باره مورد بررسی قرار می‌گرفت. در 1349ش مجلس شورای ملی قانون تأسیس سازمان اسناد ملی ایران را به تصویب رساند و برای اجرا به دولت ابلاغ گردید<ref name=":0" />. طبق اساسنامه، سازمان اسناد ملی دارای یک رئیس، یک شورا، و تشکیلات لازم خواهد بود<ref>'''''«قانون تأسیس سازمان اسناد ملی ایران».''''' مصوبه 17/2/49، ماده دوم.</ref>. اعضای شورای سازمان مرکب از وزیر امور خارجه، وزیر فرهنگ و آموزش عالی، دادستان کل کشور، دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور، دادستان دیوان محاسبات و دو نفر از اشخاص متبحر در فرهنگ و تاریخ ایران است<ref>'''''«قانون تأسيس سازمان اسناد ملی ايران».''''' مصوبه 17/2/49، ماده چهارم.</ref>. وظایف شورا عبارت است از:
-·    تشخيص اوراق زائد قابل امحاء
+*  تشخیص اوراق زائد قابل امحاء
+* تصویب آیین‌نامه‌های مربوط به تنظیم و نگهداری اسناد ملی و گذاشتن آن‌ها در دسترس عامه و همچنین مقررات مربوط به اسناد محرمانه و نحوه مراجعه به آن‌ها.
+* تصویب مقررات و ضوابط و معیارهای تنظیم، ضبط، و نگهداری پرونده‌ها و اسناد و مدارک.
+* تدوین تعرفه دریافت حق الزحمه در ازای تهیه میکرو فیلم و فتوکپی و رونوشت گواهی شده. این وجوه به حساب درآمد خزانه دولت منظور می‌گردد<ref>'''''«قانون تأسيس سازمان اسناد ملی ایران».''''' مصوبه 17/2/49، ماده پنجم.</ref>.
-·    تصويب آيين‌نامه‌هاي مربوط به تنظيم و نگهداري اسناد ملي و گذاشتن آن‌ها در دسترس عامه و همچنين مقررات مربوط به اسناد محرمانه و نحوة مراجعه به آن‌ها.
+این سازمان دارای بخش‌های مختلف شامل پژوهشکده اسناد، انتشارات، روابط بین‌الملل، و مدیریت اسناد، و [[آرشیو]] شفاهی است. سرانجام در شهریور 1381 با مصوبه شورای عالی اداری، [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران|سازمان اسناد ملی و کتابخانه ملی ایران]]<sup>*</sup> با یکدیگر ادغام گردید و این سازمان به عنوان یکی از معاونت‌های [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران|سازمان اسناد و کتابخانه ملی]] به کار خود ادامه داد<ref>اساسنامة سازمان اسناد و كتابخانة ملي ايران، ص17.</ref>.
-·    تصويب مقررات و ضوابط و معيارهاي تنظيم، ضبط، و نگهداري پرونده‌ها و اسناد و مدارك.
+== نیز نگاه کنید به ==
-·    تدوين تعرفة دريافت حق الزحمه در ازاي تهية ميكرو فيلم و فتوكپي و رونوشت گواهي شده. اين وجوه به حساب درآمد خزانة دولت منظور مي‌گردد.<sup>8</sup>
+* [[سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی]]
+* [[شورای عالی اطلاع رسانی]]
+* [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]]
-اين سازمان داراي بخش‌هاي مختلف شامل پژوهشكدة اسناد، انتشارات، روابط بين‌الملل، و مديريت اسناد، و آرشيو شفاهي است. سرانجام در شهريور 1381 با مصوبة شوراي عالي اداري، سازمان اسناد ملي و كتابخانة ملي ايران<sup>*</sup> با يكديگر ادغام گرديد و اين سازمان به عنوان يكي از معاونت‌هاي سازمان اسناد و كتابخانة ملي به كار خود ادامه داد.<sup>9</sup>
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-'''مآخذ:'''
+== نویسنده مقاله ==
-.     دياني، محمدحسين. '''''مقدمه‌اي بر آرشيو'''''. مشهد: دانشگاه فردوسي، 1377، ص33- 34.
-.     فدايي عراقي، غلامرضا. '''''مقدمه‌اي بر شناخت اسناد آرشيوي'''''. تهران: سمت، 1377، ص63.
-.    «آشنايي با مراكز اطلاع‌رساني داخلي: سازمان اسناد ملي». '''''بولتن كميسيون اطلاع‌رساني'''''. ش11 (شهريور 1375).
-.     قائم‌مقامي، جهانگير'''''. مقدمه‌اي بر شناخت اسناد تاريخي'''''. تهران: انجمن آثار ملي، 1350، ص36- 37.
-.    «آشنايي با مراكز اطلاع‌رساني داخلي: سازمان اسناد ملي». همان.
-.    '''''«قانون تأسيس سازمان اسناد ملي ايران».''''' مصوبة 17/2/49، مادة دوم.
-.     همان. مادة چهارم.
-.     همان. مادة پنجم.
-.     اساسنامة سازمان اسناد و كتابخانة ملي ايران، ص17.
 بهارعلی فتحی
+[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]
+[[رده:ارتباطات]]