پرش به محتوا

میرزا تقی خان امیرکبیر: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''اميركبير، ميرزا تقي‌خان،''' (1222-1268 ه.ق / 1807-1852م) صدراعظم و اصلاح‌گر برجستة ايران در آغاز دورة ناصرالدين شاه قاجار. ملقب به عناوين رسمي ميرزا، خان، وزيرنظام، اميرنظام، اتابك اعظم و اميركبير.  
[[پرونده:37.jpg|بندانگشتی|میرزا تقی خان امیرکبیر، قابل بازیابی از [https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-39/213956-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AA%D9%82%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C https://faradeed.ir/]]]
'''امیرکبیر، میرزا تقی‌خان،''' (1222-1268 ه.ق / 1807-1852م) صدراعظم و اصلاح‌گر برجسته ایران در آغاز [[ناصر الدین شاه قاجار|دوره ناصرالدین شاه قاجار]]. ملقب به عناوین رسمی میرزا، خان، وزیرنظام، امیرنظام، اتابک اعظم و امیرکبیر.  


ميرزا تقي خان فرزند كربلائي قربان آشپز، زادگاهش هزاوة فراهان اراك بود. به واسطة پدرش و بدون اصالتِ نسب خانداني، با فراگيريِ سواد در مكتب خاندان قائم مقام به منشي‌گري و سپس پيشكار مالية دولتي آذربايجان و وزير نظام شد.
میرزا تقی خان فرزند کربلائی قربان آشپز، زادگاهش هزاوه فراهان اراک بود. به واسطه پدرش و بدون اصالتِ نسب خاندانی، با فراگیریِ سواد در مکتب خاندان قائم مقام به منشی‌گری و سپس پیشکار مالیه دولتی آذربایجان و وزیر نظام شد.


در دورة محمدشاه قاجار، در روسيه، ايروان (به همراه ناصرالدين ميرزا وليعهد) و عثماني مأموريت سياسي داشت. در سفر خسروميرزا به روسيه براي حل مسئلة قتل گريبايدف با او همراه بود و پس از آن در سفر ارزنة‌الروم (1263-1259ق) براي حل و فصل اختلافات مرزي و ارضي ايران و عثماني به موفقيت بسياري دست يافت. ميرزا كه در جلوس ناصرالدين شاه به تخت شاهي تلاش‌هاي فراواني انجام داد شخص اول ايران و مسئول همه امور از طرف شاه شد.<sup>1</sup>
در دوره [[محمدشاه قاجار]]، در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه]، ایروان (به همراه ناصرالدین میرزا ولیعهد) و عثمانی مأموریت سیاسی داشت. در سفر خسرومیرزا به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] برای حل مسئله قتل گریبایدف با او همراه بود و پس از آن در سفر ارزنه‌الروم (1263-1259ق) برای حل و فصل اختلافات مرزی و ارضی [[ایران]] و عثمانی به موفقیت بسیاری دست یافت. میرزا که در جلوس [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] به تخت شاهی تلاش‌های فراوانی انجام داد شخص اول ایران و مسئول همه امور از طرف شاه شد<ref>سپهر، محمد تقی لسان‌الملک. '''''ناسخ التواریخ'''''. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، چ اول، 1377، ج3، ص 1-1006.</ref>.


او براي بار دوم با خواهر شاه- عزت الدوله- ازدواج كرد. نزديكي او با شاه دوامي نيافت و در طي دورة صدارت خود با دشمني روسيه، انگليس و درباريان مواجه شد.<sup>2</sup> هرچند گام‌هايي مؤثر براي اصلاح اوضاع اقتصادي، قضايي، اخلاق مدني، ماليه، نظامي و ترويج علم و صنعت، برداشت اما نتوانست قدرت ناصرالدين شاه را محدود سازد.
او برای بار دوم با خواهر شاه- عزت الدوله- ازدواج کرد. نزدیکی او با شاه دوامی نیافت و در طی دوره صدارت خود با دشمنی [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه]، انگلیس و درباریان مواجه شد<ref>آدمیت، فریدون. '''''امیرکبیر و ایران'''''. تهران: خوارزمی، چ سوم، 1348، ص 220-670.</ref>. هرچند گام‌هایی مؤثر برای اصلاح اوضاع اقتصادی، قضایی، اخلاق مدنی، مالیه، نظامی و ترویج علم و صنعت، برداشت اما نتوانست قدرت [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] را محدود سازد.


ابعاد تلاش‌هاي اميركبير شامل نوآوري در راه نشر فرهنگ و دانش و صنعت جديد، پاسداري از هويت ملي و استقلال سياسي ايران و اصلاحات سياسي و مملكتي و مبارزه با فساد اخلاقي بود.<sup>3</sup> دورة صدارت امير، نمونه‌اي از «استبداد منور» است كه روشي مبتني بر قانون و عدالت و تربيت ملت و به «نظم ميرزا تقي خاني» مشهور بود كه با اعمال قدرت به قانون ضمانت اجرائي بخشيد. شورش‌هاي حسن خانِ‌ سالار، بابي‌ها،<sup>4</sup> خالي بودن خزانه، نفوذ و سلطة خارجيان، اقتصاد و تجارت مصرفي و بحران‌هاي فرهنگي- سياسي از مسائل مهم دورة او بود.  
ابعاد تلاش‌های امیرکبیر شامل نوآوری در راه نشر فرهنگ و دانش و صنعت جدید، پاسداری از هویت ملی و استقلال سیاسی [[ایران]] و اصلاحات سیاسی و مملکتی و مبارزه با فساد اخلاقی بود<ref>'''''روزنامه وقایع‌اتفاقیه'''''. شماره 50، پنجشنبه، 23ربیع‌الاول 1268.</ref>. دوره صدارت امیر، نمونه‌ای از «استبداد منور» است که روشی مبتنی بر قانون و عدالت و تربیت ملت و به «نظم میرزا تقی خانی» مشهور بود که با اعمال قدرت به قانون ضمانت اجرائی بخشید. شورش‌های حسن خانِ‌ سالار، بابی‌ها<ref>اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان. '''''صدر التواریخ'''''. تصحیح و تحشیه محمد مشیری، تهران: سازمان انتشارات وحید، 1349، ص 196-231.</ref>، خالی بودن خزانه، نفوذ و سلطه خارجیان، اقتصاد و تجارت مصرفی و بحران‌های فرهنگی- سیاسی از مسائل مهم دوره او بود.  


برايِ رفع بحرانِ مالي به كاهش مواجبِ همة درباريان و حتي شاه و حذف تيولات پرداخت- و مسائل اقتصادي را با اعمال قانون منع صدور طلا، تشكيل مجمع الصنايع و ترغيب و حمايت از اقتصاد ملي عملاً قانون تحميلي تجارت آزاد منعقده در عهدنامة تركمنچاي و عهدنامة - 1257ه ق / ؟ م انگليس را نقض مي‌كرد.  
برایِ رفع بحرانِ مالی به کاهش مواجبِ همه درباریان و حتی شاه و حذف تیولات پرداخت- و مسائل اقتصادی را با اعمال قانون منع صدور طلا، تشکیل مجمع الصنایع و ترغیب و حمایت از اقتصاد ملی عملاً قانون تحمیلی تجارت آزاد منعقده در عهدنامه ترکمنچای و عهدنامه - 1257ه ق / ؟ م انگلیس را نقض می‌کرد.  


اصلاحات قضائي و مدني را با تأسيس «ديوان‌خانة عدالت»، آئين دادخواهي اقليت‌هاي مذهبي، اصلاح محكمة شرع، جلوگيري از رشوه‌گيري با اعمال قانون اعدام رشوه‌خوار، حذف عناوين دولتي و مداحي شاعران دنبال كرد.  
اصلاحات قضائی و مدنی را با تأسیس «دیوان‌خانه عدالت»، آئین دادخواهی اقلیت‌های مذهبی، اصلاح محکمه شرع، جلوگیری از رشوه‌گیری با اعمال قانون اعدام رشوه‌خوار، حذف عناوین دولتی و مداحی شاعران دنبال کرد<ref>بامداد، مهدری. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: زوار، بی‌تا، ج1، ص 209-221.</ref>. به منظور جلوگیری از نفوذ [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] در شمال، پیشرفت انگلیس در جنوب را سد کرد<ref>اقبال آشتیانی، عباس. '''''میرزا تقی خان امیرکبیر'''''. به کوشش ایرج افشار، تهران: توس، چ دوم، 1355، ص 246-265.</ref>.  


به منظور جلوگيري از نفوذ روسيه در شمال، پيشرفت انگليس در جنوب را سد كرد.<sup>6</sup>  
در عرصه علم و دانش به تأسیس دارالفنون<sup>*</sup>، انتشار [[وقایع اتفاقیه|روزنامه وقایع اتفاقیه]] و ترجمه کتب خارجی پرداخت. و اندیشه‌های اصلاح‌گرانه خود را در «کتابچه خیالات اتابکی» نگاشت. امیر سزاوارِ عنوانِ «والاترین مخلوق خدا» بود<ref>واتسون، رابرت گرانت. '''''تاریخ ایران دوره قاجاریه'''''. ترجمه وحید مازندرانی، تهران: امیرکبیر، چ دوم، 1348، ص334-337.</ref> و قربانی اراده مردانه و انعطاف‌ناپذیر خود شد<ref>پولاک، ادوارد یاکوب. '''''سفرنامه پولاک'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، چاپ دوم، 1368،ص 269-299.</ref>. سرانجام به امر شاه عزل گردید و به اشتباه خود اقرار کرد که مملکت به جای وزیر عاقل به شاهِ عاقل نیاز دارد<ref>مکی، حسین. '''''زندگانی میرزا تقی خان امیرکبیر'''''. تهران: ایران، چ ششم، 2535، ص 454-470.</ref> و در تبعیدگاهش در حمام قریه فین [[کاشان]] کشته شد (20 محرم 1268). بعدها ناصرالدین شاه از قتل او پشیمان شد<ref>مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه'''''. تهران: زوار، چ دوم، بی‌تا، ج1، ص 66-75 و 101.</ref>.


در عرصة علم و دانش به تأسيس دارالفنون<sup>*</sup>، انتشار روزنامة وقايع اتفاقيه و ترجمة كتب خارجي پرداخت. و انديشه‌هاي اصلاح‌گرانة خود را در «كتابچة خيالات اتابكي» نگاشت.
== نیز نگاه کنید به ==


امير سزاوارِ عنوانِ «والاترين مخلوق خدا» بود<sup>7</sup> و قرباني ارادة مردانه و انعطاف‌ناپذير خود شد.<sup>8</sup> سرانجام به امر شاه عزل گرديد و به اشتباه خود اقرار كرد كه مملكت به جاي وزير عاقل به شاهِ عاقل نياز دارد<sup>9</sup> و در تبعيدگاهش در حمام قرية فين كاشان كشته شد (20 محرم 1268). بعدها ناصرالدين شاه از قتل او پشيمان شد.<sup>10</sup>
* [[امیرکبیر، میرزا تقی خان]]
* [[ناصرالدین شاه قاجار]]
* [[وقایع اتفاقیه]]


== مآخذ ==
<references />


'''مآخذ:'''
== منبع اصلی ==
 
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
1.    سپهر، محمد تقي لسان‌الملك. '''''ناسخ التواريخ'''''. به اهتمام جمشيد كيانفر، تهران: اساطير، چ اول، 1377، ج3، ص 1-1006.
 
2.    آدميت، فريدون. '''''اميركبير و ايران'''''. تهران: خوارزمي، چ سوم، 1348، ص 220-670.
 
3.    '''''روزنامة وقايع‌اتفاقيه'''''. شمارة 50، پنجشنبه، 23ربيع‌الاول 1268.
 
4.    اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان. '''''صدر التواريخ'''''. تصحيح و تحشيه محمد مشيري، تهران: سازمان انتشارات وحيد، 1349، ص 196-231.
 
5.    بامداد، مهدري. '''''شرح حال رجال ايران'''''. تهران: زوار، بي‌تا، ج1، ص 209-221.
 
6.    اقبال آشتياني، عباس. '''''ميرزا تقي خان اميركبير'''''. به كوشش ايرج افشار، تهران: توس، چ دوم، 1355، ص 246-265.
 
7.    واتسون، رابرت گرانت. '''''تاريخ ايران دوره قاجاريه'''''. ترجمة وحيد مازندراني، تهران: اميركبير، چ دوم، 1348، ص334-337.
 
8.    پولاك، ادوارد ياكوب. '''''سفرنامة پولاك'''''. ترجمة كيكاووس جهانداري، تهران: خوارزمي، چاپ دوم، 1368،ص 269-299.
 
9.    مكي، حسين. '''''زندگاني ميرزا تقي خان اميركبير'''''. تهران: ايران، چ ششم، 2535، ص 454-470.
 
10.  مستوفي، عبدالله. '''''شرح زندگاني من يا تاريخ اجتماعي و اداري دورة قاجاريه'''''. تهران: زوار، چ دوم، بي‌تا، ج1، ص 66-75 و 101.
 


== نویسنده مقاله ==
میرحواس احمدزاده
میرحواس احمدزاده
'''اميركبير، ميرزا تقي خان،''' (1222-1268ق / 1807-1852م)، نخستين صدراعظم ناصرالدين شاه.
در هزاوة فراهان از توابع اراك متولد شد. زمان ولادت وي محل ترديد است.<sup>1</sup> پدرش آشپز و ناظر دستگاه قائم مقام فراهاني بود و از آنجا كه هوش و درايت فراواني داشت تحت تعليم و تربيت قائم‌مقام قرار گرفت.<sup>2</sup>
پس از چندي به تدريج در دستگاه قائم مقام ترقي كرد و به منشيگري نظام ارتقا يافت و در اولين سفر سياسي خود در 1244ق / 1828م به همراه هيئتي به منظور عذرخواهي از واقعة قتل گريبايدوف[1] سفير روس در ايران عازم روسيه شد.<sup>(3)</sup> دو سال بعد به همراه وليعهد، ناصرالدين ميرزا، براي ديدار تزار روسيه به ايروان سفر كرد.
در زمان اقامت ناصرالدين ميرزا در تبريز امير به رياست سپاه آذربايجان و پيشكاري وليعهد منصوب شد.<sup>4</sup> او همچنين مأموريت يافت تا در كنفرانسي كه در ارزنة الروم براي حل اختلافات ايران و عثماني تشكيل شده بود شركت كند. او در اين مأموريت تسلط خود را بر امور سياسي ثابت كرد و حقوق از دست رفتة ايران را بازگرداند.<sup>5</sup>
ناصرالدين ميرزا پس از رسيدن به سلطنت، لقب اميرنظام به ميرزا تقي خان اعطا كرد و او را به صدارت منصوب كرد و كلية امور كشوري و لشكري را به او واگذار كرد.<sup>6</sup> در اين زمان اوضاع كشور پريشان و حكومت ملوك‌الطوايفي در سراسر كشور حكمفرما بود.<sup>7</sup>
نخستين اقدام امير براي اصلاح امور كشور عبارت بود از كاهش نفوذ درباريان و قطع مستمري‌هاي فوق‌العاده، تمركز امور اداري و ماليات‌ها و درآمدهاي دولت، تنظيم بودجه، ايجاد تعادل بين درآمد و هزينة دولت، تشكيل سپاه منظم و از بين بردن ملوك‌الطوايفي.
در زمينة سياست خارجي نيز اقدام به برقراري روابط دوستي و احترام متقابل با دولت‌ها و اصلاح وضع سفارتخانه‌هاي ايران و جلوگيري از نفوذ كشورهاي بيگانه در ايران كرد.<sup>8</sup> پاره‌اي از اقدامات امير در طول صدارت عبارت است از: تأسيس كارخانه‌هاي اسلحه‌سازي و توپ‌سازي، ايجاد سربازخانه و استحكامات در مراكز مهم مرزي و تقويت نيروي دريايي، ايجاد لباس متحدالشكل نظامي براي سربازان و صاحب منصبان، تأسيس چاپارخانه و قراول خانه، ايجاد كارخانه‌هاي مختلف صنعتي و پارچه‌بافي، اقدام به استخراج معادن، ايجاد سد بر روي رودخانه‌ها و حمايت از كشاورزان و بازرگانان داخلي و خارجي، افزايش صادرات و كاهش واردات، مبارزه با كهنه‌پرستي و دفاع از حقوق اقليت‌هاي مذهبي، تأسيس مدرسة دارالفنون<sup>*</sup> و انتشار روزنامة ''وقايع اتفاقيه''<sup>*</sup>، استخدام استادان خارجي و اعزام دانشجو به اروپا.<sup>9</sup> ايجاد نظام اطلاع‌رساني و خفيه‌نويسي<sup>10</sup> و بنا كردن ساختمان‌هايي نظير: بازار امير (كفاش‌ها)، ساختمان مسجد و مدرسة شيخ عبدالحسين، ساختمان كاروانسراي امير و بناي امامزاده زيد.<sup>11</sup>
شاه به دليل توطئه و دسيسه‌هاي مهد عليا و سفراي خارجي در 1268ق / 1852م فرمان عزل امير را از صدارت صادر و او را به حكومت كاشان منصوب كرد.<sup>12</sup>
اوضاع كشور پس از عزل امير آشفته و نابسامان شد و دشمنان امير از بيم اين كه امير دوباره به صدارت منصوب شود فرمان قتل امير را از شاه گرفتند و سرانجام توسط علي خان حاجب‌الدوله در حمام فين كاشان به قتل رسيد.<sup>13</sup> امير ابتدا در كاشان مدفون شد، اما به اصرار همسرش عزت‌الدوله، كه خواهر تني ناصرالدين شاه بود، پيكر او را به كربلا منتقل كردند.<sup>14</sup>
'''مآخذ:'''
1-    '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''؛ نيزنك: مصاحب، غلامحسين. '''''دايرةالمعارف''''' '''''فارسي'''''. تهران: فرانكلين، 1345، ج 1، ص 252؛ شميم، علي‌اصغر. '''''ايران در دورة سلطنت قاجار.''''' تهران: مدبر، 1374، ص 156.
2-    مكي، حسين. '''''زندگاني ميرزا تقي خان اميركبير.''''' تهران: ايران، 1373، ص 81.
3-    برزآبادي فراهاني، مجتبي. '''''زندگي و افكار اميركبير.''''' تهران: اوستا، 1380، ص 60؛ تقي‌زاده، حسن. «ميرزا تقي خان اميرنظام»، '''''يغما'''''. تهران: 1355، س بيست و نهم، ش 1، ص 140.
4-    شميم. همان. ص 160؛ اعتمادالسلطنه، محمدحسن. '''''صدرالتواريخ'''''. به كوشش محمد مشيري، تهران: 1349، ص 202، 205، 206.
5-    بهنود، مسعود. '''''كشته‌گان بر سر قدرت'''''. تهران: علم، 1378، ص 70-72.
6-    مكي. همان. ص 152.
7-    بهنود. همان. ص 80.
8-    شميم. همان. ص 160.
9-    برزآبادي. همان. ص 9-11.
10-  بهنود. همان. ص 91.
11-  مكي. همان. ص 605-606.
12-  همان. ص 524.
13-  شميم، همان. ص 170.
14-  مكي، همان. ص 654.
الهه جواهری
----[1]. Griboyedov

نسخهٔ کنونی تا ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۹

میرزا تقی خان امیرکبیر، قابل بازیابی از https://faradeed.ir/

امیرکبیر، میرزا تقی‌خان، (1222-1268 ه.ق / 1807-1852م) صدراعظم و اصلاح‌گر برجسته ایران در آغاز دوره ناصرالدین شاه قاجار. ملقب به عناوین رسمی میرزا، خان، وزیرنظام، امیرنظام، اتابک اعظم و امیرکبیر.

میرزا تقی خان فرزند کربلائی قربان آشپز، زادگاهش هزاوه فراهان اراک بود. به واسطه پدرش و بدون اصالتِ نسب خاندانی، با فراگیریِ سواد در مکتب خاندان قائم مقام به منشی‌گری و سپس پیشکار مالیه دولتی آذربایجان و وزیر نظام شد.

در دوره محمدشاه قاجار، در روسیه، ایروان (به همراه ناصرالدین میرزا ولیعهد) و عثمانی مأموریت سیاسی داشت. در سفر خسرومیرزا به روسیه برای حل مسئله قتل گریبایدف با او همراه بود و پس از آن در سفر ارزنه‌الروم (1263-1259ق) برای حل و فصل اختلافات مرزی و ارضی ایران و عثمانی به موفقیت بسیاری دست یافت. میرزا که در جلوس ناصرالدین شاه به تخت شاهی تلاش‌های فراوانی انجام داد شخص اول ایران و مسئول همه امور از طرف شاه شد[۱].

او برای بار دوم با خواهر شاه- عزت الدوله- ازدواج کرد. نزدیکی او با شاه دوامی نیافت و در طی دوره صدارت خود با دشمنی روسیه، انگلیس و درباریان مواجه شد[۲]. هرچند گام‌هایی مؤثر برای اصلاح اوضاع اقتصادی، قضایی، اخلاق مدنی، مالیه، نظامی و ترویج علم و صنعت، برداشت اما نتوانست قدرت ناصرالدین شاه را محدود سازد.

ابعاد تلاش‌های امیرکبیر شامل نوآوری در راه نشر فرهنگ و دانش و صنعت جدید، پاسداری از هویت ملی و استقلال سیاسی ایران و اصلاحات سیاسی و مملکتی و مبارزه با فساد اخلاقی بود[۳]. دوره صدارت امیر، نمونه‌ای از «استبداد منور» است که روشی مبتنی بر قانون و عدالت و تربیت ملت و به «نظم میرزا تقی خانی» مشهور بود که با اعمال قدرت به قانون ضمانت اجرائی بخشید. شورش‌های حسن خانِ‌ سالار، بابی‌ها[۴]، خالی بودن خزانه، نفوذ و سلطه خارجیان، اقتصاد و تجارت مصرفی و بحران‌های فرهنگی- سیاسی از مسائل مهم دوره او بود.

برایِ رفع بحرانِ مالی به کاهش مواجبِ همه درباریان و حتی شاه و حذف تیولات پرداخت- و مسائل اقتصادی را با اعمال قانون منع صدور طلا، تشکیل مجمع الصنایع و ترغیب و حمایت از اقتصاد ملی عملاً قانون تحمیلی تجارت آزاد منعقده در عهدنامه ترکمنچای و عهدنامه - 1257ه ق / ؟ م انگلیس را نقض می‌کرد.

اصلاحات قضائی و مدنی را با تأسیس «دیوان‌خانه عدالت»، آئین دادخواهی اقلیت‌های مذهبی، اصلاح محکمه شرع، جلوگیری از رشوه‌گیری با اعمال قانون اعدام رشوه‌خوار، حذف عناوین دولتی و مداحی شاعران دنبال کرد[۵]. به منظور جلوگیری از نفوذ روسیه در شمال، پیشرفت انگلیس در جنوب را سد کرد[۶].

در عرصه علم و دانش به تأسیس دارالفنون*، انتشار روزنامه وقایع اتفاقیه و ترجمه کتب خارجی پرداخت. و اندیشه‌های اصلاح‌گرانه خود را در «کتابچه خیالات اتابکی» نگاشت. امیر سزاوارِ عنوانِ «والاترین مخلوق خدا» بود[۷] و قربانی اراده مردانه و انعطاف‌ناپذیر خود شد[۸]. سرانجام به امر شاه عزل گردید و به اشتباه خود اقرار کرد که مملکت به جای وزیر عاقل به شاهِ عاقل نیاز دارد[۹] و در تبعیدگاهش در حمام قریه فین کاشان کشته شد (20 محرم 1268). بعدها ناصرالدین شاه از قتل او پشیمان شد[۱۰].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ سپهر، محمد تقی لسان‌الملک. ناسخ التواریخ. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، چ اول، 1377، ج3، ص 1-1006.
  2. ↑ آدمیت، فریدون. امیرکبیر و ایران. تهران: خوارزمی، چ سوم، 1348، ص 220-670.
  3. ↑ روزنامه وقایع‌اتفاقیه. شماره 50، پنجشنبه، 23ربیع‌الاول 1268.
  4. ↑ اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان. صدر التواریخ. تصحیح و تحشیه محمد مشیری، تهران: سازمان انتشارات وحید، 1349، ص 196-231.
  5. ↑ بامداد، مهدری. شرح حال رجال ایران. تهران: زوار، بی‌تا، ج1، ص 209-221.
  6. ↑ اقبال آشتیانی، عباس. میرزا تقی خان امیرکبیر. به کوشش ایرج افشار، تهران: توس، چ دوم، 1355، ص 246-265.
  7. ↑ واتسون، رابرت گرانت. تاریخ ایران دوره قاجاریه. ترجمه وحید مازندرانی، تهران: امیرکبیر، چ دوم، 1348، ص334-337.
  8. ↑ پولاک، ادوارد یاکوب. سفرنامه پولاک. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی، چاپ دوم، 1368،ص 269-299.
  9. ↑ مکی، حسین. زندگانی میرزا تقی خان امیرکبیر. تهران: ایران، چ ششم، 2535، ص 454-470.
  10. ↑ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، چ دوم، بی‌تا، ج1، ص 66-75 و 101.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

میرحواس احمدزاده

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=میرزا_تقی_خان_امیرکبیر&oldid=5575»