پرش به محتوا

استان ایلام: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
صفحه‌ای تازه حاوی «ايلام، نام استاني در غرب ايران و در همسايگي كشور عراق و با مركزيتي به همين نام. اين استان با 20150 كم‍<sup>2</sup> وسعت، 2/1 درصد مساحت ايران را در برگرفته و داراي مختصات جغرافيايي َ03 ْ32 تا َ02 ْ34 عرض شمالي و َ40 ْ45 تا َ03 ْ48 طول شرقي است.<sup>1</sup> استان ايلام...» ایجاد کرد
 
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
ايلام، نام استاني در غرب ايران و در همسايگي كشور عراق و با مركزيتي به همين نام.  
ایلام، نام استانی در غرب ایران و در همسایگی [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 کشور عراق] و با مرکزیتی به همین نام.
[[پرونده:طبیعت استان ایلام.jpg|بندانگشتی|طبیعت استان ایلام، برگرفته از سایت سیری در ایران، قابل بازیابی از<nowiki/>https://seeiran.ir/category/states/ilam/]]
این استان با 20150 کم وسعت، 2/1 درصد مساحت ایران را در برگرفته و دارای مختصات جغرافیایی َ03 ْ32 تا َ02 ْ34 عرض شمالی و َ40 ْ45 تا َ03 ْ48 طول شرقی است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''اطلس راهنمای استان‌های ایران'''''. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص15.</ref>. استان ایلام از شمال با [[استان کرمانشاه]]، از شرق با [[استان لرستان]]، از جنوب شرق و جنوب با [[استان خوزستان]] و از غرب و جنوب غرب با عراق دارای مرز مشترک است<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''اطلس راهنمای استان‌های ایران.''''' تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص14.</ref>. [[ایلام]] طبق جدول آخرین وضعیت در تقسیمات کشوری ایران، دارای 7 شهرستان، 19 بخش، 39 دهستان و 19 شهر است<ref>دفتر تقسیمات کشوری. '''''نقشه و جدول تقسیمات کشوری.''''' تهران: وزارت کشور، 1384.</ref>. شهرستان‌های استان عبارتند از: [[ایلام]] (مرکز استان)، مهران و دِهْلُران که هر سه با عراق هم مرز هستند، ایوان، دره شهر، آبدانان و «شیروان و چرداول»، به مرکزیت سرابله که هر چهار شهرستان در قسمت شرقی استان و در همسایگی استان‌های [[استان خوزستان|خوزستان]]، [[استان لرستان|لرستان]] و [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] واقع شده‌اند<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان ایلام).''''' تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور، 1384، ص1.</ref>.


اين استان با 20150 كم‍<sup>2</sup> وسعت، 2/1 درصد مساحت ايران را در برگرفته و داراي مختصات جغرافيايي َ03 ْ32 تا َ02 ْ34 عرض شمالي و َ40 ْ45 تا َ03 ْ48 طول شرقي است.<sup>1</sup> استان ايلام از شمال با استان كرمانشاه، از شرق با استان لرستان، از جنوب شرق و جنوب با استان خوزستان و از غرب و جنوب غرب با عراق داراي مرز مشترك است.<sup>2</sup> ايلام طبق جدول آخرين وضعيت در تقسيمات كشوري ايران، داراي 7 شهرستان، 19 بخش، 39 دهستان و 19 شهر است.<sup>3</sup> شهرستان‌هاي استان عبارتند از: ايلام (مركز استان)، مهران و دِهْلُران كه هر سه با عراق هم مرز هستند، ايوان، دره شهر، آبدانان و «شيروان و چرداول»، به مركزيت سرابله كه هر چهار شهرستان در قسمت شرقي استان و در همسايگي استان‌هاي خوزستان، لرستان و كرمانشاه واقع شده‌اند.<sup>4</sup> استان ايلام از نگاه جغرافياي طبيعي داراي دو بخش متمايز از يكديگر است. در حالي كه بيشتر نواحي شمال و شمال شرقي پوشيده از كوهستان است، نواحي غربي و جنوب غربي آن هموار و به صورت دشتي وسيع و متصل به اراضي پست كرانة شرقي رود دجله در كشور عراق ديده مي‌شود؛ به گونه‌اي كه رودخانه‌ها و جريان‌هاي سطحي استان كه از ارتفاعات شرقي سرچشمه مي‌گيرند، غالباً به سوي زمين‌هاي پست آن سوي مرز روان هستند. ارتفاعات استان ايلام با جهت شمال غربي ـ جنوب شرقي، دنبالة رشته كوه زاگرس است. مهم‌ترين قسمت از ارتفاعات مذكور را رشته كوه «كبير كوه» با قله‌هاي متعدد، تشكيل مي‌دهد كه بلندترين آن قلة كبيركوه به ارتفاع 2790م است. رشته كوه «دينار كوه» نيز بخشي ديگر از ارتفاعات مهم استان است كه به موازات كبيركوه و در غرب آن كشيده شده است. <sup>5</sup>
استان ایلام از نگاه جغرافیای طبیعی دارای دو بخش متمایز از یکدیگر است. در حالی که بیشتر نواحی شمال و شمال شرقی پوشیده از کوهستان است، نواحی غربی و جنوب غربی آن هموار و به صورت دشتی وسیع و متصل به اراضی پست کرانه شرقی رود دجله در کشور عراق دیده می‌شود؛ به گونه‌ای که رودخانه‌ها و جریان‌های سطحی استان که از ارتفاعات شرقی سرچشمه می‌گیرند، غالباً به سوی زمین‌های پست آن سوی مرز روان هستند. ارتفاعات استان ایلام با جهت شمال غربی ـ جنوب شرقی، دنباله رشته کوه زاگرس است. مهم‌ترین قسمت از ارتفاعات مذکور را رشته کوه «کبیر کوه» با قله‌های متعدد، تشکیل می‌دهد که بلندترین آن قله کبیرکوه به ارتفاع 2790م است. رشته کوه «دینار کوه» نیز بخشی دیگر از ارتفاعات مهم استان است که به موازات کبیرکوه و در غرب آن کشیده شده است<ref>گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران.''''' تهران: گیتاشناسی، 1383، ص90 (نقشه طبیعی استان ایلام).</ref>.


رودخانه‌هاي كُنْجان‌چَم، گُدار خوش، چَنگوله، مِيْمِه و آبدانان از جمله مهم‌ترين جريان‌هاي سطحي آب هستند كه وارد خاك عراق مي‌شوند. رودخانه‌هاي جبهة شمال شرقي كبيركوه از جمله چَرْداوُل، كزآب و شيروان، همراه با چند رودخانة ديگر به طور مستقيم و يا با پيوند به رود پر آب و طولاني سيمره و نهايتاً به رود معروف كرخه (در خوزستان) متصل مي‌شود. استان ايلام در حوضة آبريز خليج فارس و درياي عمان واقع شده و دو حوضه از زير مجموعة آن يعني حوضة مرزي غرب و حوضة كرخة استان مذكور را در برگرفته‌اند.<sup>6</sup>  
رودخانه‌های کُنْجان‌چَم، گُدار خوش، چَنگوله، مِیْمِه و آبدانان از جمله مهم‌ترین جریان‌های سطحی آب هستند که وارد [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 خاک عراق] می‌شوند. رودخانه‌های جبهه شمال شرقی کبیرکوه از جمله چَرْداوُل، کزآب و شیروان، همراه با چند رودخانه دیگر به طور مستقیم و یا با پیوند به رود پر آب و طولانی سیمره و نهایتاً به رود معروف کرخه (در [[استان خوزستان|خوزستان]]) متصل می‌شود. استان ایلام در حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان واقع شده و دو حوضه از زیر مجموعه آن یعنی حوضه مرزی غرب و حوضه کرخه استان مذکور را در برگرفته‌اند<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور (حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان)'''''. ج4، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص17، 59 و 285-287.</ref>.


در دوران چهارم زمين‌شناسي، عقب‌نشيني آب‌هاي خليج فارس، فرسايش كوه‌ها و طغيان رودها و به جا ماندن رسوبات آن‌ها، در مجموع موجب پديدآمدن دشت‌هاي آبرفتي متعددي نظير مهران، محسن‌آباد، دهلران و دشت عباس شده است. اين دشت‌ها از مناطق حاصلخيز استان هستند.<sup>7</sup> آب و هواي استان ايلام و ميزان بارندگي در نقاط مختلف آن، تحت تأثير توده‌هاي هوايي است كه از اقيانوس اطلس، درياي مديترانه و درياي سياه به سوي ايران حركت مي‌كنند و همين امر موجب بارندگي‌هاي پاييزي و زمستاني در استان مي‌شود. با توجه به نقشة خطوط هم باران منطقة ايلام، اين استان داراي ميزان بارندگي 700 مم‍ در ارتفاعات كبيركوه، تا 300 مم‍ در مناطق كم ارتفاع مهران و بخش‌هايي از جنوب و جنوب غربي است. آب و هواي معتدل نيمه مرطوب بيشتر شامل مناطق شمالي و شرقي استان و آب و هواي خشك و نيمه خشك، بيشتر مناطق غربي و جنوبي استان را كه دشت‌هاي مهران و دهلران در آن جاي دارند در برمي‌گيرد.<sup>8</sup> تنوع آب و هوايي مناطق مختلف استان، در معيشت ساكنان شهرها و روستاها و نيز بارندگي عشايري و تراكم جمعيت، تأثيرگذار بوده به گونه‌اي كه در قسمتي از مناطق گرم و خشك جنوب و غرب استان از جمله دهلران، زمين‌هاي بسياري خالي از پوشش گياهي است. همچنين در نواحي «عين خوش» و جنوب آن كه با بيابان‌هاي عراق و خوزستان هم مرز است، به سبب فرسايش بادي، بيابان‌زايي و وزش بادهاي شديد و گرم فصلي، فعاليت كشاورزي و دامداري، رونق لازم را ندارد و در حال حاضر حدود 000/80 هكتار از اراضي منطقه را ماسه‌هاي تقريباً روان تشكيل مي‌دهد. از اين رو براي توسعة معيشت كشاورزي و رفع نيازهاي زندگي شهري در استان طرح‌هاي احداث تعداد 9 سد مخزني و 10 سد انحرافي و نيز تأسيس شبكة آبياري و زهكشي به اتمام رسيده، يا در حال اجرا و يا در دست مطالعه است .<sup>9</sup>  
در دوران چهارم زمین‌شناسی، عقب‌نشینی آب‌های [[خلیج فارس]]، فرسایش کوه‌ها و طغیان رودها و به جا ماندن رسوبات آن‌ها، در مجموع موجب پدیدآمدن دشت‌های آبرفتی متعددی نظیر مهران، محسن‌آباد، دهلران و دشت عباس شده است. این دشت‌ها از مناطق حاصلخیز استان هستند<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان ایلام.''''' تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص7.</ref>. آب و هوای استان ایلام و میزان بارندگی در نقاط مختلف آن، تحت تأثیر توده‌های هوایی است که از ، دریای مدیترانه و دریای سیاه به سوی ایران حرکت می‌کنند و همین امر موجب بارندگی‌های پاییزی و زمستانی در استان می‌شود. با توجه به نقشه خطوط هم باران منطقه [[ایلام]]، این استان دارای میزان بارندگی 700 م م در ارتفاعات کبیرکوه، تا 300 مم‍ در مناطق کم ارتفاع مهران و بخش‌هایی از جنوب و جنوب غربی است. آب و هوای معتدل نیمه مرطوب بیشتر شامل مناطق شمالی و شرقی استان و آب و هوای خشک و نیمه خشک، بیشتر مناطق غربی و جنوبی استان را که دشت‌های مهران و دهلران در آن جای دارند در برمی‌گیرد<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان ایلام'''''. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص9-12.</ref>. تنوع آب و هوایی مناطق مختلف استان، در معیشت ساکنان شهرها و روستاها و نیز بارندگی عشایری و تراکم جمعیت، تأثیرگذار بوده به گونه‌ای که در قسمتی از مناطق گرم و خشک جنوب و غرب استان از جمله دهلران، زمین‌های بسیاری خالی از پوشش گیاهی است. همچنین در نواحی «عین خوش» و جنوب آن که با بیابان‌های عراق و [[استان خوزستان|خوزستان]] هم مرز است، به سبب فرسایش بادی، بیابان‌زایی و وزش بادهای شدید و گرم فصلی، فعالیت کشاورزی و دامداری، رونق لازم را ندارد و در حال حاضر حدود 80/000 هکتار از اراضی منطقه را ماسه‌های تقریباً روان تشکیل می‌دهد. از این رو برای توسعه معیشت کشاورزی و رفع نیازهای زندگی شهری در استان طرح‌های احداث تعداد 9 سد مخزنی و 10 سد انحرافی و نیز تأسیس شبکه آبیاری و زهکشی به اتمام رسیده، یا در حال اجرا و یا در دست مطالعه است<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان ایلام.''''' تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص33-35.</ref>.


ايلام (عيلام) كه سرزميني گسترده‌تر از استان ايلام كنوني بوده، يكي از كانون‌هاي بزرگ مدنيت در جهان باستان به شمار مي‌رفته است. عيلامي‌ها در بين مردم و اقوام منطقه، داراي فرهنگي برجسته و با سابقة دو هزار ساله بوده‌اند. حدود ده يا دوازده مورد ذكر نام عيلام در تورات و انجيل آمده است.<sup>10</sup> با توجه به آثار و اسناد تاريخي، بي‌ترديد پيش از آمدن آريايي‌ها به ايران، عيلامي‌ها داراي تمدن و فرهنگ و خط و زباني مشخص و حكومتي مستقل و قدرتمند بوده‌اند به گونه‌اي كه حكومت‌ها و كشورهاي همساية خود مانند آشور و كلده را قرن‌ها مقهور خويش ساخته بودند؛ اما پس از يك دورة پيروزي، سرانجام كشور عيلام به دست «آشور بانيپال» در حدود 640 قبل از ميلاد منقرض گرديد. فاتح عيلام شرح فتوحات خود و خرابي‌هايي كه در اين سرزمين به بار آورده، شرح داده است و مي‌گويد كه تمام كشور عيلام را با خاك يكسان كرده بوده است.<sup>11</sup>  
ایلام (عیلام) که سرزمینی گسترده‌تر از استان [[ایلام]] کنونی بوده، یکی از کانون‌های بزرگ مدنیت در جهان باستان به شمار می‌رفته است. [[ایلامیان|عیلامی‌ها]] در بین مردم و اقوام منطقه، دارای فرهنگی برجسته و با سابقه دو هزار ساله بوده‌اند. حدود ده یا دوازده مورد ذکر نام عیلام در [[تورات]] و [[انجیل]] آمده است<ref>هینتس، والتر. '''''دنیای گمشده عیلام.''''' ترجمه فیروز فیروزنیا، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص11 و 12.</ref>. با توجه به آثار و اسناد تاریخی، بی‌تردید پیش از آمدن آریایی‌ها به ایران، [[ایلامیان|عیلامی‌ها]] دارای تمدن و فرهنگ و خط و زبانی مشخص و حکومتی مستقل و قدرتمند بوده‌اند به گونه‌ای که حکومت‌ها و کشورهای همسایه خود مانند آشور و کلده را قرن‌ها مقهور خویش ساخته بودند؛ اما پس از یک دوره پیروزی، سرانجام کشور عیلام به دست «آشور بانیپال» در حدود 640 قبل از میلاد منقرض گردید. فاتح عیلام شرح فتوحات خود و خرابی‌هایی که در این سرزمین به بار آورده، شرح داده است و می‌گوید که تمام کشور عیلام را با خاک یکسان کرده بوده است<ref>قدیانی، عباس. '''''شوش، بهشت شهرهای عیلام.''''' تهران: فرهنگ مکتوب، 1381، ص33 و 34.</ref>.


در طول سال‌هاي جنگ تحميلي، ايلام، اين سرزمين كهن بنياد، پس از 2640 سال، اين بار از سوي حكومت سرنگون شدة بعثي عراق، مورد تاخت و تاز قرار گرفت و صدمات و خسارات بسياري را متحمل شد. مهران، كُنْجان‌چَم، موسيان، فَكّه، عين‌خوش و ... نام‌هاي آشنايي بودند كه غالباً در خبرهاي جنگي از آن‌ها ياد مي‌شد.  
در طول سال‌های جنگ تحمیلی، [[ایلام]]، این سرزمین کهن بنیاد، پس از 2640 سال، این بار از سوی حکومت سرنگون شده بعثی عراق، مورد تاخت و تاز قرار گرفت و صدمات و خسارات بسیاری را متحمل شد. مهران، کُنْجان‌چَم، موسیان، فَکّه، عین‌خوش و ... نام‌های آشنایی بودند که غالباً در خبرهای جنگی از آن‌ها یاد می‌شد.  


در نخستين سرشماري پس از پايان جنگ يعني در 1375، جمعيت استان ايلام 487886 تن بود كه طبق پيش‌بيني‌ها به 545094 تن در 1384 رسيد.<sup>12</sup> فرمانداري كل «ايلام و پشتكوه» در 1343 به مركزيت شهر ايلام تأسيس گرديد و اين فرمانداري كل در 1353 به استان تبديل شد.<sup>13</sup> پس از پايان جنگ تحميلي و در سال‌هاي اخير سرمايه‌گذاري لازم براي بازسازي اين استان انجام گرفت تا با بهره‌گيري از مواد اولية فراوان و نيروي كار زياد، برنامة محروميت‌زدايي از منطقه هر چه سريع‌تر انجام گيرد. تأسيس دانشگاه و مؤسسه‌هاي آموزش عالي و مراكز فرهنگي و خدماتي در كنار توجه به جاذبه‌هاي طبيعي و تاريخي و حمايت از سرمايه‌گذاري در بخش گردشگري به ويژه توسعة شهر مرزي مهران كه اصلي‌ترين دروازه و گذرگاه تاريخي براي زائران ايراني و مسافران خارجي براي عزيمت به عراق است، توسعة استان را در آينده به همراه خواهد داشت.<sup>14</sup>  
در نخستین سرشماری پس از پایان جنگ یعنی در 1375، جمعیت استان [[ایلام]] 487886 تن بود که طبق پیش‌بینی‌ها به 545094 تن در 1384 رسید<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور.''''' تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص16 و 19.</ref>. فرمانداری کل «ایلام و پشتکوه» در 1343 به مرکزیت شهر ایلام تأسیس گردید و این فرمانداری کل در 1353 به استان تبدیل شد<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسمیات کشوری.''''' تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص99 و 100.</ref>. پس از پایان جنگ تحمیلی و در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری لازم برای بازسازی این استان انجام گرفت تا با بهره‌گیری از مواد اولیه فراوان و نیروی کار زیاد، برنامه محرومیت‌زدایی از منطقه هر چه سریع‌تر انجام گیرد. تأسیس دانشگاه و مؤسسه‌های آموزش عالی و مراکز فرهنگی و خدماتی در کنار توجه به جاذبه‌های طبیعی و تاریخی و حمایت از سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری به ویژه توسعه شهر مرزی مهران که اصلی‌ترین دروازه و گذرگاه تاریخی برای زائران ایرانی و مسافران خارجی برای عزیمت به عراق است، توسعه استان را در آینده به همراه خواهد داشت<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''جغرافیای استان ایلام.''''' تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383،  ص 64-69.</ref>.


غارسيوان، چشمه‌هاي آب گرم كُنْجان‌چَم، آبشار سرطاف و عما در شهر ايلام و منطقة ملكشاهي، پارك وحش چُغاسَبز از مجموعة جاذبه‌هاي طبيعي، و آثار بر جاي مانده از دورة ساساني در شهرهاي قديمي دهلران، درّه شهر و ايوان قاجار مانند قلعة والي ايلام و بقاع متبركة متعدد، از جاذبه‌هاي فرهنگي و زيارتي استان هستند.<sup>15</sup>  
غارسیوان، چشمه‌های آب گرم کُنْجان‌چَم، آبشار سرطاف و عما در شهر ایلام و منطقه ملکشاهی، پارک وحش چُغاسَبز از مجموعه جاذبه‌های طبیعی، و آثار بر جای مانده از [[ساسانیان|دوره ساسانی]] در شهرهای قدیمی دهلران، درّه شهر و ایوان [[قاجاریه|قاجار]] مانند قلعه والی ایلام و بقاع متبرکه متعدد، از جاذبه‌های فرهنگی و زیارتی استان هستند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''جغرافیای استان ایلام.''''' تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383،ص 61-74.</ref>.


== نیز نگاه کنید به ==


مآخذ:
* [[استان کردستان]]
* [[ایلام]]
* [[ایلامیان]]
* [[ساسانیان]]


1.     سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. ''اطلس راهنماي استان‌هاي ايران''. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص15.
== مآخذ ==
 
<references />
2.     همان. ص14.
 
3.     دفتر تقسيمات كشوري. ''نقشه و جدول تقسيمات كشوري.'' تهران: وزارت كشور، 1384.
 
4.     سازمان نقشه‌برداري كشور. ''اطلس نقشه و اطلاعات مكاني (استان ايلام).'' تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور، 1384، ص1.
 
5.     گيتاشناسي (واحد پژوهش و تأليف). ''اطلس گيتاشناسي استان‌هاي ايران''. تهران: گيتاشناسي، 1383، ص90 (نقشة طبيعي استان ايلام).
 
6.    سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. ''فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور (حوضة آبريز خليج فارس و درياي عمان).'' ج4، تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص17، 59 و 285-287.
 
7.    سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. ''جغرافياي استان ايلام''. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1383، ص7.
 
8.     همان. ص9 و 12.
 
9.     همان. ص 33-35.
 
10.  هينتس، والتر. ''دنياي گمشدة عيلام''. ترجمة فيروز فيروزنيا، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص11 و 12.
 
11.  قدياني، عباس''. شوش، بهشت شهرهاي عيلام''. تهران: فرهنگ مكتوب، 1381، ص33 و 34.
 
12.  مركز آمار ايران. ''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص16 و 19.
 
13.  اميراحمديان، بهرام. ''تقسميات كشوري''. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1383، ص99 و 100.
 
14.  ''جغرافياي استان ايلام''. همان. ص 64-69.
 
15.  همان. ص 64-71.


== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
غلامحسین تکمیل همایون
غلامحسین تکمیل همایون
[[رده:جغرافیا]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۰۶

ایلام، نام استانی در غرب ایران و در همسایگی کشور عراق و با مرکزیتی به همین نام.

طبیعت استان ایلام، برگرفته از سایت سیری در ایران، قابل بازیابی ازhttps://seeiran.ir/category/states/ilam/

این استان با 20150 کم وسعت، 2/1 درصد مساحت ایران را در برگرفته و دارای مختصات جغرافیایی َ03 ْ32 تا َ02 ْ34 عرض شمالی و َ40 ْ45 تا َ03 ْ48 طول شرقی است[۱]. استان ایلام از شمال با استان کرمانشاه، از شرق با استان لرستان، از جنوب شرق و جنوب با استان خوزستان و از غرب و جنوب غرب با عراق دارای مرز مشترک است[۲]. ایلام طبق جدول آخرین وضعیت در تقسیمات کشوری ایران، دارای 7 شهرستان، 19 بخش، 39 دهستان و 19 شهر است[۳]. شهرستان‌های استان عبارتند از: ایلام (مرکز استان)، مهران و دِهْلُران که هر سه با عراق هم مرز هستند، ایوان، دره شهر، آبدانان و «شیروان و چرداول»، به مرکزیت سرابله که هر چهار شهرستان در قسمت شرقی استان و در همسایگی استان‌های خوزستان، لرستان و کرمانشاه واقع شده‌اند[۴].

استان ایلام از نگاه جغرافیای طبیعی دارای دو بخش متمایز از یکدیگر است. در حالی که بیشتر نواحی شمال و شمال شرقی پوشیده از کوهستان است، نواحی غربی و جنوب غربی آن هموار و به صورت دشتی وسیع و متصل به اراضی پست کرانه شرقی رود دجله در کشور عراق دیده می‌شود؛ به گونه‌ای که رودخانه‌ها و جریان‌های سطحی استان که از ارتفاعات شرقی سرچشمه می‌گیرند، غالباً به سوی زمین‌های پست آن سوی مرز روان هستند. ارتفاعات استان ایلام با جهت شمال غربی ـ جنوب شرقی، دنباله رشته کوه زاگرس است. مهم‌ترین قسمت از ارتفاعات مذکور را رشته کوه «کبیر کوه» با قله‌های متعدد، تشکیل می‌دهد که بلندترین آن قله کبیرکوه به ارتفاع 2790م است. رشته کوه «دینار کوه» نیز بخشی دیگر از ارتفاعات مهم استان است که به موازات کبیرکوه و در غرب آن کشیده شده است[۵].

رودخانه‌های کُنْجان‌چَم، گُدار خوش، چَنگوله، مِیْمِه و آبدانان از جمله مهم‌ترین جریان‌های سطحی آب هستند که وارد خاک عراق می‌شوند. رودخانه‌های جبهه شمال شرقی کبیرکوه از جمله چَرْداوُل، کزآب و شیروان، همراه با چند رودخانه دیگر به طور مستقیم و یا با پیوند به رود پر آب و طولانی سیمره و نهایتاً به رود معروف کرخه (در خوزستان) متصل می‌شود. استان ایلام در حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان واقع شده و دو حوضه از زیر مجموعه آن یعنی حوضه مرزی غرب و حوضه کرخه استان مذکور را در برگرفته‌اند[۶].

در دوران چهارم زمین‌شناسی، عقب‌نشینی آب‌های خلیج فارس، فرسایش کوه‌ها و طغیان رودها و به جا ماندن رسوبات آن‌ها، در مجموع موجب پدیدآمدن دشت‌های آبرفتی متعددی نظیر مهران، محسن‌آباد، دهلران و دشت عباس شده است. این دشت‌ها از مناطق حاصلخیز استان هستند[۷]. آب و هوای استان ایلام و میزان بارندگی در نقاط مختلف آن، تحت تأثیر توده‌های هوایی است که از ، دریای مدیترانه و دریای سیاه به سوی ایران حرکت می‌کنند و همین امر موجب بارندگی‌های پاییزی و زمستانی در استان می‌شود. با توجه به نقشه خطوط هم باران منطقه ایلام، این استان دارای میزان بارندگی 700 م م در ارتفاعات کبیرکوه، تا 300 مم‍ در مناطق کم ارتفاع مهران و بخش‌هایی از جنوب و جنوب غربی است. آب و هوای معتدل نیمه مرطوب بیشتر شامل مناطق شمالی و شرقی استان و آب و هوای خشک و نیمه خشک، بیشتر مناطق غربی و جنوبی استان را که دشت‌های مهران و دهلران در آن جای دارند در برمی‌گیرد[۸]. تنوع آب و هوایی مناطق مختلف استان، در معیشت ساکنان شهرها و روستاها و نیز بارندگی عشایری و تراکم جمعیت، تأثیرگذار بوده به گونه‌ای که در قسمتی از مناطق گرم و خشک جنوب و غرب استان از جمله دهلران، زمین‌های بسیاری خالی از پوشش گیاهی است. همچنین در نواحی «عین خوش» و جنوب آن که با بیابان‌های عراق و خوزستان هم مرز است، به سبب فرسایش بادی، بیابان‌زایی و وزش بادهای شدید و گرم فصلی، فعالیت کشاورزی و دامداری، رونق لازم را ندارد و در حال حاضر حدود 80/000 هکتار از اراضی منطقه را ماسه‌های تقریباً روان تشکیل می‌دهد. از این رو برای توسعه معیشت کشاورزی و رفع نیازهای زندگی شهری در استان طرح‌های احداث تعداد 9 سد مخزنی و 10 سد انحرافی و نیز تأسیس شبکه آبیاری و زهکشی به اتمام رسیده، یا در حال اجرا و یا در دست مطالعه است[۹].

ایلام (عیلام) که سرزمینی گسترده‌تر از استان ایلام کنونی بوده، یکی از کانون‌های بزرگ مدنیت در جهان باستان به شمار می‌رفته است. عیلامی‌ها در بین مردم و اقوام منطقه، دارای فرهنگی برجسته و با سابقه دو هزار ساله بوده‌اند. حدود ده یا دوازده مورد ذکر نام عیلام در تورات و انجیل آمده است[۱۰]. با توجه به آثار و اسناد تاریخی، بی‌تردید پیش از آمدن آریایی‌ها به ایران، عیلامی‌ها دارای تمدن و فرهنگ و خط و زبانی مشخص و حکومتی مستقل و قدرتمند بوده‌اند به گونه‌ای که حکومت‌ها و کشورهای همسایه خود مانند آشور و کلده را قرن‌ها مقهور خویش ساخته بودند؛ اما پس از یک دوره پیروزی، سرانجام کشور عیلام به دست «آشور بانیپال» در حدود 640 قبل از میلاد منقرض گردید. فاتح عیلام شرح فتوحات خود و خرابی‌هایی که در این سرزمین به بار آورده، شرح داده است و می‌گوید که تمام کشور عیلام را با خاک یکسان کرده بوده است[۱۱].

در طول سال‌های جنگ تحمیلی، ایلام، این سرزمین کهن بنیاد، پس از 2640 سال، این بار از سوی حکومت سرنگون شده بعثی عراق، مورد تاخت و تاز قرار گرفت و صدمات و خسارات بسیاری را متحمل شد. مهران، کُنْجان‌چَم، موسیان، فَکّه، عین‌خوش و ... نام‌های آشنایی بودند که غالباً در خبرهای جنگی از آن‌ها یاد می‌شد.

در نخستین سرشماری پس از پایان جنگ یعنی در 1375، جمعیت استان ایلام 487886 تن بود که طبق پیش‌بینی‌ها به 545094 تن در 1384 رسید[۱۲]. فرمانداری کل «ایلام و پشتکوه» در 1343 به مرکزیت شهر ایلام تأسیس گردید و این فرمانداری کل در 1353 به استان تبدیل شد[۱۳]. پس از پایان جنگ تحمیلی و در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری لازم برای بازسازی این استان انجام گرفت تا با بهره‌گیری از مواد اولیه فراوان و نیروی کار زیاد، برنامه محرومیت‌زدایی از منطقه هر چه سریع‌تر انجام گیرد. تأسیس دانشگاه و مؤسسه‌های آموزش عالی و مراکز فرهنگی و خدماتی در کنار توجه به جاذبه‌های طبیعی و تاریخی و حمایت از سرمایه‌گذاری در بخش گردشگری به ویژه توسعه شهر مرزی مهران که اصلی‌ترین دروازه و گذرگاه تاریخی برای زائران ایرانی و مسافران خارجی برای عزیمت به عراق است، توسعه استان را در آینده به همراه خواهد داشت[۱۴].

غارسیوان، چشمه‌های آب گرم کُنْجان‌چَم، آبشار سرطاف و عما در شهر ایلام و منطقه ملکشاهی، پارک وحش چُغاسَبز از مجموعه جاذبه‌های طبیعی، و آثار بر جای مانده از دوره ساسانی در شهرهای قدیمی دهلران، درّه شهر و ایوان قاجار مانند قلعه والی ایلام و بقاع متبرکه متعدد، از جاذبه‌های فرهنگی و زیارتی استان هستند[۱۵].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. اطلس راهنمای استان‌های ایران. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص15.
  2. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. اطلس راهنمای استان‌های ایران. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص14.
  3. دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری. تهران: وزارت کشور، 1384.
  4. سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس نقشه و اطلاعات مکانی (استان ایلام). تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور، 1384، ص1.
  5. گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران. تهران: گیتاشناسی، 1383، ص90 (نقشه طبیعی استان ایلام).
  6. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور (حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان). ج4، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص17، 59 و 285-287.
  7. سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان ایلام. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص7.
  8. سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان ایلام. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص9-12.
  9. سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان ایلام. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1383، ص33-35.
  10. هینتس، والتر. دنیای گمشده عیلام. ترجمه فیروز فیروزنیا، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص11 و 12.
  11. قدیانی، عباس. شوش، بهشت شهرهای عیلام. تهران: فرهنگ مکتوب، 1381، ص33 و 34.
  12. مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص16 و 19.
  13. امیراحمدیان، بهرام. تقسمیات کشوری. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص99 و 100.
  14. امیراحمدیان، بهرام. جغرافیای استان ایلام. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 64-69.
  15. امیراحمدیان، بهرام. جغرافیای استان ایلام. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383،ص 61-74.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون