آسیای ستوری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''[[آسیای ستوری| | '''آ[[آسیای ستوری|سیای ستوری]]'''، [[آسیا]]<nowiki/>یی که با نیروی حیوان میچرخد. این نوع [[آسیا]] در [[ایران]] معمولاً به خَراس، یعنی بزرگ آس معروف است<ref>'''''برهان قاطع'''''. محمدحسین بن خلف تبریزی. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ذیل «اسیا»، 1/43 و «خراس»، 2/722 و حاشیة 9.</ref>. [[آسیا]]<nowiki/>ی ستوری را معمولاً با اسب، شتر، [[گاو]] و گاهی با خر و استر میگردانند. حرکت دایرهوار حیوان، سنگ رویی را به دور محوری قائم، که از میان سنگ ثابت زیرین [[آسیا]] بیرون آمده است، میگرداند<ref name=":0">میرزا حسین خان. '''''جغرافیای اصفهان'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، 1342، ص 117.</ref>. | ||
خراس در | خراس در [[کشور ایران|ایران]]، بیشتر در جاهای خشک و کم آب و در عصّارخانهها به کار میرفته است. مثلاً سرخس که شهری خشک و کم آب بوده، [[آسیای آبی]] نداشته است و مردم برای آرد کردن غلات از خراس استفاده میکردهاند<ref name=":0" />. | ||
در برخی نقاط ایران | در برخی نقاط [[کشور ایران|ایران]] [[آسیای آبی|آسیاهای آبی]] را به گونهای میساختند که به هنگام خشکسالی یا تنگابی بتوانند آنها را با نیروی چارپا نیز بگردانند. مثلاً به هنگامی که آب زایندهرود در تابستان در [[اصفهان]] کم یا خشک میشد، [[آسیابانی|آسیابانها]] از ستور برای چرخاندن سنگهای [[آسیا]] استفاده میکردند<ref>میرزا حسین خان. '''''جغرافیای اصفهان'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، 1342، ص 117.</ref>. اصفهانیها [[آسیا]]<nowiki/>های ستوری یا طاحونه را، که بیشتر با گاو میگرداندند، [[آسیا]]<nowiki/>ی گاوی مینامیدند<ref>اصفهانی، محمدمهدی. '''''نصف جهان فی تعریف الاصفهان'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: امیرکبیر، 1340، ص 54.</ref>. | ||
در ایران | در [[ایران]] آسیای ستوری پیشینهای دراز دارد. از زمان و محل اولیه کاربرد خراس اگاهی دقیقی نداریم. برخی روایات تاریخی کاربرد [[آسیا]]<nowiki/>ی اسبگرد را نخستین بار در [https://dmelal.ir/index.php?title=%DA%86%DB%8C%D9%86 چین] دانستهاند. در دوران باستان زمانی که رومیان از بردگان برای چرخاندن سنگهای بزرگ [[آسیا]] بهره میبردند، ایرانیان چارپایان و نیروی آب و باد را برای گرداندن سنگهای [[آسیا]] به کار میبردند<ref>'''''یادداشت مؤلف'''''. </ref><ref>تلخیص: بلوکباشی، علی. «آسیای ستوری»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایره المعارف، 1367، ج 1 / 376-377.</ref>. | ||
== | == نیز نگاه کنید به == | ||
* [[ایران|آسیا]] | |||
* [[ایران|آسیابانی]] | |||
* [[ایران|آسیای آبی]] | |||
* [[ایران|آسیای بادی]] | |||
* [[ایران|آسیای دستی]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
دانشنامه ایران | [https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
علی بلوکباشی | علی بلوکباشی | ||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
[[رده:مردم شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۲۷
آسیای ستوری، آسیایی که با نیروی حیوان میچرخد. این نوع آسیا در ایران معمولاً به خَراس، یعنی بزرگ آس معروف است[۱]. آسیای ستوری را معمولاً با اسب، شتر، گاو و گاهی با خر و استر میگردانند. حرکت دایرهوار حیوان، سنگ رویی را به دور محوری قائم، که از میان سنگ ثابت زیرین آسیا بیرون آمده است، میگرداند[۲].
خراس در ایران، بیشتر در جاهای خشک و کم آب و در عصّارخانهها به کار میرفته است. مثلاً سرخس که شهری خشک و کم آب بوده، آسیای آبی نداشته است و مردم برای آرد کردن غلات از خراس استفاده میکردهاند[۲].
در برخی نقاط ایران آسیاهای آبی را به گونهای میساختند که به هنگام خشکسالی یا تنگابی بتوانند آنها را با نیروی چارپا نیز بگردانند. مثلاً به هنگامی که آب زایندهرود در تابستان در اصفهان کم یا خشک میشد، آسیابانها از ستور برای چرخاندن سنگهای آسیا استفاده میکردند[۳]. اصفهانیها آسیاهای ستوری یا طاحونه را، که بیشتر با گاو میگرداندند، آسیای گاوی مینامیدند[۴].
در ایران آسیای ستوری پیشینهای دراز دارد. از زمان و محل اولیه کاربرد خراس اگاهی دقیقی نداریم. برخی روایات تاریخی کاربرد آسیای اسبگرد را نخستین بار در چین دانستهاند. در دوران باستان زمانی که رومیان از بردگان برای چرخاندن سنگهای بزرگ آسیا بهره میبردند، ایرانیان چارپایان و نیروی آب و باد را برای گرداندن سنگهای آسیا به کار میبردند[۵][۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ برهان قاطع. محمدحسین بن خلف تبریزی. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ذیل «اسیا»، 1/43 و «خراس»، 2/722 و حاشیة 9.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ میرزا حسین خان. جغرافیای اصفهان. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، 1342، ص 117.
- ↑ میرزا حسین خان. جغرافیای اصفهان. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، 1342، ص 117.
- ↑ اصفهانی، محمدمهدی. نصف جهان فی تعریف الاصفهان. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: امیرکبیر، 1340، ص 54.
- ↑ یادداشت مؤلف.
- ↑ تلخیص: بلوکباشی، علی. «آسیای ستوری»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. تهران: مرکز دایره المعارف، 1367، ج 1 / 376-377.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوکباشی