عَسَس: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''[[عَسَس]]،''' نگهبان و پاسبان شب در محلهها و [[بازار]] شهر. | ||
عسس را در برخی دورهها گِزمه (واژه ترکی) و «احداس» (درست کلمه احداث) (حاکم شب) و «میرشب» نیز مینامیدند.< | [[عَسَس|عسس]] را در برخی دورهها گِزمه (واژه [[ترکی]]) و «احداس» (درست کلمه احداث) (حاکم شب) و «میرشب» نیز مینامیدند<ref>'''''تذکره''''' '''''الملوک'''''. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: بینا، 1332ش، 48- 49.</ref><ref name=":0">مینورسکی، ولادمیر. '''''سازمان اداری حکومت صفوی.''''' ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: زوار، 1334ش، 153.</ref><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1356ش، جلد 2، ص. 1733.</ref>. در قدیم هر محلّه شهر، و به ویژه محله [[بازار]] شهرها، یک یا چند عسس یا گزمه داشت که شبها میگردیدند و از خانهها و دکانها و اموال مردم پاسداری میکردند. این عسسها زیر نظر امیر عسس یا عسسباشی خدمت میکردند و عسسباشی یکی از معاونان [[داروغه]]<sup>*</sup> بود<ref>کمپفر، انگلبرت. '''''سفرنامه''''' '''''کمپفر'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، ص 104، 106.</ref><ref>کمپفر، انگلبرت. '''''سفرنامه''''' '''''کمپفر'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، ص 104.</ref>. | ||
امیر عسس با ضابطین خود هر شب ولگردان و رُنُود و اوباش را به چنگ میآوردند و تبهکاران را تأدیب و تنبیه و بیگناهان و پیشهکاران را جریمه میکردند و از آنان «رسم عَسسی» (جریمه برای شبگردی» میگرفتند<ref>مینورسکی، ولادمیر. '''''سازمان اداری حکومت صفوی.''''' ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: زوار، 1334ش، 153.</ref><ref>پطروشفسکی، ایلیاپاولویچ. '''''کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول'''''. ترجمه کریم کشاورز، تهران: انتشارات نیل، 1355ش، 2/646.</ref><ref name=":0" />. بنابر گزارش ارنست هولتسر(Ernst Höltzer)در 1863- 1883م/ 1280- 1301ق در [[اصفهان]] هر محله یک سرگزمه (امیر عسس) و 6 گزمه داشت<ref>هولتسر، ارنست. '''''ایران در یک صد و سیزده سال پیش'''''. ترجمه محمدعاصمی، تهران: مرکز مردمشناسی ایران، 1355ش، 11.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[بازار]] | |||
* [[داروغه]] | |||
* [[اصفهان]] | |||
'''''مآخذ | == '''''مآخذ''''' == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
علی بلوکباشی | علی بلوکباشی | ||
[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]] | |||
[[رده:مردم شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۱۰
عَسَس، نگهبان و پاسبان شب در محلهها و بازار شهر.
عسس را در برخی دورهها گِزمه (واژه ترکی) و «احداس» (درست کلمه احداث) (حاکم شب) و «میرشب» نیز مینامیدند[۱][۲][۳]. در قدیم هر محلّه شهر، و به ویژه محله بازار شهرها، یک یا چند عسس یا گزمه داشت که شبها میگردیدند و از خانهها و دکانها و اموال مردم پاسداری میکردند. این عسسها زیر نظر امیر عسس یا عسسباشی خدمت میکردند و عسسباشی یکی از معاونان داروغه* بود[۴][۵].
امیر عسس با ضابطین خود هر شب ولگردان و رُنُود و اوباش را به چنگ میآوردند و تبهکاران را تأدیب و تنبیه و بیگناهان و پیشهکاران را جریمه میکردند و از آنان «رسم عَسسی» (جریمه برای شبگردی» میگرفتند[۶][۷][۲]. بنابر گزارش ارنست هولتسر(Ernst Höltzer)در 1863- 1883م/ 1280- 1301ق در اصفهان هر محله یک سرگزمه (امیر عسس) و 6 گزمه داشت[۸].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ تذکره الملوک. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: بینا، 1332ش، 48- 49.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ مینورسکی، ولادمیر. سازمان اداری حکومت صفوی. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: زوار، 1334ش، 153.
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1356ش، جلد 2، ص. 1733.
- ↑ کمپفر، انگلبرت. سفرنامه کمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، ص 104، 106.
- ↑ کمپفر، انگلبرت. سفرنامه کمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، ص 104.
- ↑ مینورسکی، ولادمیر. سازمان اداری حکومت صفوی. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: زوار، 1334ش، 153.
- ↑ پطروشفسکی، ایلیاپاولویچ. کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز، تهران: انتشارات نیل، 1355ش، 2/646.
- ↑ هولتسر، ارنست. ایران در یک صد و سیزده سال پیش. ترجمه محمدعاصمی، تهران: مرکز مردمشناسی ایران، 1355ش، 11.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوکباشی