عَسَس
عَسَس، نگهبان و پاسبان شب در محلهها و بازار شهر.
عسس را در برخی دورهها گِزمه (واژه ترکی) و «احداس» (درست کلمه احداث) (حاکم شب) و «میرشب» نیز مینامیدند[۱][۲][۳]. در قدیم هر محلّه شهر، و به ویژه محله بازار شهرها، یک یا چند عسس یا گزمه داشت که شبها میگردیدند و از خانهها و دکانها و اموال مردم پاسداری میکردند. این عسسها زیر نظر امیر عسس یا عسسباشی خدمت میکردند و عسسباشی یکی از معاونان داروغه* بود[۴][۵].
امیر عسس با ضابطین خود هر شب ولگردان و رُنُود و اوباش را به چنگ میآوردند و تبهکاران را تأدیب و تنبیه و بیگناهان و پیشهکاران را جریمه میکردند و از آنان «رسم عَسسی» (جریمه برای شبگردی» میگرفتند[۶][۷][۲]. بنابر گزارش ارنست هولتسر(Ernst Höltzer)در 1863- 1883م/ 1280- 1301ق در اصفهان هر محله یک سرگزمه (امیر عسس) و 6 گزمه داشت[۸].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ تذکره الملوک. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: بینا، 1332ش، 48- 49.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ مینورسکی، ولادمیر. سازمان اداری حکومت صفوی. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: زوار، 1334ش، 153.
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: امیرکبیر، 1356ش، جلد 2، ص. 1733.
- ↑ کمپفر، انگلبرت. سفرنامه کمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، ص 104، 106.
- ↑ کمپفر، انگلبرت. سفرنامه کمپفر. ترجمه کیکاووس جهانداری. تهران: انتشارات خوارزمی، 1360ش، ص 104.
- ↑ مینورسکی، ولادمیر. سازمان اداری حکومت صفوی. ترجمه مسعود رجبنیا، تهران: زوار، 1334ش، 153.
- ↑ پطروشفسکی، ایلیاپاولویچ. کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز، تهران: انتشارات نیل، 1355ش، 2/646.
- ↑ هولتسر، ارنست. ایران در یک صد و سیزده سال پیش. ترجمه محمدعاصمی، تهران: مرکز مردمشناسی ایران، 1355ش، 11.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوکباشی