شیخ محمد خیابانی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۲

شیخ محمد خیابانی، قابل بازیابی از http://shahidkhiyabani.com/?product=%d8%aa%d8%b5%d8%a7%d9%88%db%8c%d8%b1-%d9%88-%d8%aa%d9%85%d8%ab%d8%a7%d9%84-%d8%b4%db%8c%d8%ae-%d8%b4%d9%87%db%8c%d8%af

خیابانی، شیخ‌محمد، از روحانیان و آزادی خواهان مشروطه‌خواه در اواخر دوره قاجار و نماینده دوره دوم مجلس شورای ملی. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش).

شیخ محمد خیابانی فرزند عبدالمجید در تبریز زاده شد در کودکی با پدرش به روسیه رفت و پس از بازگشت به تبریز به ادامه تحصیل پرداخت و در مقام امام جماعت مسجد کرمان تبریز در سلک روحانیت ^[۱]و در جرگه مخالفان محمدعلی شاه^* قرار گرفت. پس از استبداد صغیر از تبریز به نمایندگی دومین دوره مجلس شورای ملی(؟ ق / ؟ م) رسید^[۲]. در 1329ق/ ؟ م از جمله مخالفان اولتی ماتوم روسیه به ایران بود^[۳].

وی بعدها روزنامه تجدد را که ارگان حزب دموکرات بود در تبریز منتشر کرد (1337ق/ ؟ م) ^[۴] و در 1338ق/1919م در سبزه میدان تهران با سخنرانی علیه حسن وثوق‌الدوله عاقد قرارداد 1919 با انگلیس، و در تبریز با فعالیت‌های سیاسی، مخالفت خود را اعلام کرد و با احیاء تشکیلات حزب دموکرات در تلاش علیه حکومت ارتجاعی و نیمه استعماری برای آزادی ایران، آذربایجان را جمهوری آزادی ستان^[۵] نامید و روزنامه‌ای به این نام منتشر کرد، جمهوری آزادی ستان مورد توجه بلشویک‌های شوروی قرار گرفت اما با مخالفت مردم مواجه شد^[۶]. سرانجام نیز در برابر نیروهای دولت مرکزی قیام او شکست خورد و خود او کشته شد^[۷].

نیز نگاه کنید به

نویسنده مقاله

↑ بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.
↑ آوری، پیتر. تاریخ معاصر ایران. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی، 1373، ج1، ص440.
↑ میراحمدی، مریم. پژوهشی در تاریخ معاصر ایران. مشهد: آستان قدس رضوی، 1368، ص24.
↑ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.
↑ کسروی، احمد. قیام شیخ‌محمد خیابانی. چاپ محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: مرکز، 1376، ص52-51.
↑ شمیم، علی‌اصغر. ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.
↑ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

کوروش صالحی

[1] بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.

[2] آوری، پیتر. تاریخ معاصر ایران. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی، 1373، ج1، ص440.

[3] میراحمدی، مریم. پژوهشی در تاریخ معاصر ایران. مشهد: آستان قدس رضوی، 1368، ص24.

[4] دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.

[5] کسروی، احمد. قیام شیخ‌محمد خیابانی. چاپ محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: مرکز، 1376، ص52-51.

[6] شمیم، علی‌اصغر. ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.

[7] مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''خياباني، شيخ‌محمد،''' از روحانيان و آزاديخواهان مشروطه‌خواه در اواخر دورة قاجار و نمايندة دورة دوم مجلس شوراي ملي. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش).
+[[پرونده:5555555.png|بندانگشتی|شیخ محمد خیابانی، قابل بازیابی از http://shahidkhiyabani.com/?product=%d8%aa%d8%b5%d8%a7%d9%88%db%8c%d8%b1-%d9%88-%d8%aa%d9%85%d8%ab%d8%a7%d9%84-%d8%b4%db%8c%d8%ae-%d8%b4%d9%87%db%8c%d8%af]]
+'''[[شیخ محمد خیابانی|خیابانی، شیخ‌محمد]]،''' از روحانیان و آزادی خواهان [[نهضت مشروطه|مشروطه‌]]<nowiki/>خواه در اواخر [[قاجاریه|دوره قاجار]] و نماینده دوره دوم [[مجلس شورای ملی]]. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش).
-شيخ محمد خياباني فرزند عبدالمجيد در تبريز زاده شد در كودكي با پدرش به روسيه رفت و پس از بازگشت به تبريز به ادامة تحصيل پرداخت و در مقام امام جماعت مسجد كرمان تبريز در سلك روحانيت<sup>1</sup> و در جرگة مخالفان محمدعلي شاه<sup>*</sup> قرار گرفت. پس از استبداد صغير از تبريز به نمايندگي دومين دورة مجلس شوراي ملي (؟ ق / ؟ م) رسيد.<sup>2</sup> در 1329ق/ ؟ م از جمله مخالفان اولتيماتوم روسيه به ايران بود.<sup>3</sup> وي بعدها روزنامة تجدد را كه ارگان حزب دموكرات بود در تبريز منتشر كرد (1337ق/ ؟ م)<sup>4</sup> و در 1338ق/1919م در سبزه ميدان تهران با سخنراني عليه حسن وثوق‌الدوله عاقد قرارداد 1919 با انگليس، و در تبريز با فعاليت‌هاي سياسي، مخالفت خود را اعلام كرد و با احياء تشكيلات حزب دموكرات در تلاش عليه حكومت ارتجاعي و نيمه استعماري براي آزادي ايران، آذربايجان را جمهوري آزاديستان<sup>5</sup> ناميد و روزنامه‌اي به اين نام منتشر كرد، جمهوري آزاديستان مورد توجه بلشويك‌هاي شوروي قرار گرفت اما با مخالفت مردم مواجه شد.<sup>6</sup> سرانجام نيز در برابر نيروهاي دولت مركزي قيام او شكست خورد و خود او كشته شد.<sup>7</sup>
+شیخ محمد خیابانی فرزند عبدالمجید در [[تبریز]] زاده شد در کودکی با پدرش به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] رفت و پس از بازگشت به [[تبریز]] به ادامه تحصیل پرداخت و در مقام امام جماعت مسجد کرمان [[تبریز]] در سلک روحانیت <ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ '''''دایرةالمعارف فارسی، مصاحب'''''. 1/929.</ref>و در جرگه مخالفان [[محمد علی شاه|محمدعلی شاه]]<sup>*</sup> قرار گرفت. پس از استبداد صغیر از [[تبریز]] به نمایندگی دومین دوره [[مجلس شورای ملی]](؟ ق / ؟ م) رسید<ref>آوری، پیتر. '''''تاریخ معاصر ایران'''''. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی، 1373، ج1، ص440.</ref>. در 1329ق/ ؟ م از جمله مخالفان اولتی ماتوم روسیه به [[ایران]] بود<ref>میراحمدی، مریم'''''. پژوهشی در تاریخ معاصر ایران'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، 1368، ص24.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+وی بعدها [[تجدد، روزنامه|روزنامه تجدد]] را که ارگان [[حزب دموکرات]] بود در [[تبریز]] منتشر کرد (1337ق/ ؟ م) <ref>'''''دایرةالمعارف فارسی، مصاحب'''''. 1/929.</ref> و در 1338ق/1919م در سبزه میدان تهران با سخنرانی علیه حسن وثوق‌الدوله عاقد قرارداد 1919 با انگلیس، و در [[تبریز]] با فعالیت‌های سیاسی، مخالفت خود را اعلام کرد و با احیاء تشکیلات [[حزب دموکرات]] در تلاش علیه حکومت ارتجاعی و نیمه استعماری برای آزادی [[ایران]]، آذربایجان را جمهوری آزادی ستان<ref>کسروی، احمد. '''''قیام شیخ‌محمد خیابانی''.''' چاپ محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: مرکز، 1376، ص52-51.</ref> نامید و روزنامه‌ای به این نام منتشر کرد، جمهوری آزادی ستان مورد توجه بلشویک‌های شوروی قرار گرفت اما با مخالفت مردم مواجه شد<ref>شمیم، علی‌اصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.</ref>.  سرانجام نیز در برابر نیروهای دولت مرکزی قیام او شکست خورد و خود او کشته شد<ref>مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه'''''. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.</ref>.
+== نیز نگاه کنید به ==
-.    بامداد، مهدي. '''''شرح حال رجال ايران'''''. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ '''''دايرةالمعارف فارسي، مصاحب'''''. 1/929.
+* [[قاجاریه]]
+* [[مجلس شورای ملی]]
+* [[خیابانی، شیخ محمد]]
+* [[حزب دموکرات]]
-.    آوري، پيتر. '''''تاريخ معاصر ايران'''''. ترجمة محمد رفيعي مهرآبادي، تهران: عطايي، 1373، ج1، ص440.
+== نویسنده مقاله ==
+<references />
-.    ميراحمدي، مريم'''''. پژوهشي در تاريخ معاصر ايران'''''. مشهد: آستان قدس رضوي، 1368، ص24.
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-.    '''''دايرةالمعارف فارسي، مصاحب'''''. 1/929.
+== نویسنده مقاله ==
+کوروش صالحی
-.    كسروي، احمد. '''''قيام شيخ‌محمد خياباني''.''' چاپ محمدعلي همايون كاتوزيان، تهران: مركز، 1376، ص52-51.
+[[رده:تاریخ]]
+[[رده:انقلاب اسلامی]]
-.    شميم، علي‌اصغر. '''''ايران در دورة سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.
-.    مستوفي، عبدالله. '''''شرح زندگاني من يا تاريخ اجتماعي و اداري دورة قاجاريه'''''. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.
-کورش صالحی
-علوم سیاسی
-'''خياباني، شيخ محمد'''، (1338-1297ق /  ؟؟؟ م)، از روحانيون آزاديخواه و رهبر قيام آذربايجان.
-در خامنة آذربايجان به دنيا آمد. تحصيلات ديني را تا درجة اجتهاد ادامه داد.<sup>1</sup> به دنبال فعاليت در انجمن ايالتي آذربايجان، در دورة دوم مجلس شوراي ملي نمايندة تبريز شد و در اين سمت با اولتيماتوم روس به ايران (1329ق) مخالفت كرد.<sup>2</sup> پس از سفر به روسيه و بازگشت، با تشكيل فرقة دموكرات و ايجاد روزنامة ''تجدّد<sup>*</sup>'' (ارگان) در 1296ش، فعاليت سياسي خود را سازمان داد. فعاليتش را خصوصاً پس از آزادي از زندان عثماني‌ها، در پي ابراز مخالفت با قرارداد 1919م قوت بخشيد. قيام او و هواخواهانش عليه دولت مركزي با تشكيل «مجلس ملي تبريز» تحت رياست خود خياباني و تصرف تبريز در فروردين 1299ش به اوج رسيد ولي با نقشة مخبرالسلطنه (والي آذربايجان) و تصرف شهر توسط قزاقان سركوب شد<sup>3</sup> و خياباني هم در 22 شهريور 1299ش / 22 ذيحجه 1338ق به‌دست اسماعيل قزاق به قتل رسيد و در قبرستان سيد حمزه مدفون شد.<sup>4</sup>
-'''مآخذ:'''
--    شرح حال و اقدامات شيخ محمد خياباني به چند نفر از دوستان و آشنايان او. تهران: سحر، چ 2، 1356، ص 23 و 24؛ مجتهدي، مهدي. '''''رجال آذربايجان در عصر مشروطيت'''''. به كوشش غلامرضا طباطبايي مجد، تهران: زرين، ص 134.
--    مجتهدي، مهدي. '''''همان'''''. ص 134؛ '''''شرح حال...''''' . همان، ص 25 و 26.
--    مجتهدي، مهدي. '''''همان'''''. ص 135-139؛ '''''شرح حال...''''' . همان، ص 26-39.
--    آذري، علي. '''''قيام شيخ محمد خياباني در تبريز'''''. تهران: صفي‌عليشاه، چ 4، 1354، ص 257-495؛ عاقلي، باقر. '''''شرح حال رجال سياسي و نظامي معاصر ايران'''''. ج 1، تهران: گفتار ـ علم، 1380، ص 643.
-جعفر گلشن