آبادان: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[آبادان]]، شهری در جنوب غربی ایران با "39 '12 ْ48 طول شرقی و "30 '22 ْ30 عرض شمالی و با ارتفاع 3 متر بالاتر از سطح دریا<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران. دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''، ج 3، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1.</ref>. | |||
[[پرونده:آبادان.jpg|بندانگشتی|323x323پیکسل|شهر آبادان، قابل بازیابی https://itto.org/iran/city/Abadan-City/]] | |||
از شهرهای پر جمعیت استان نفت خیز خوزستان، در گوشه شمال غربی [[خلیج فارس]] و در ساحل شرقی رود مرزی [[اروندرود]] (شط العرب) واقع شده است. | |||
از | در ضلع شرقی شهر، بهمنشیر که رودی منشعب از کارون به سوی [[خلیج فارس]] است، جریان دارد. | ||
در | [[آبادان]] مرکز شهرستانی است به همین نام و برابر آخرین تغییرات تقسیمات کشوری وزارت کشور (در سال 1383ش) دارای 2 شهر و 2 بخش و 6 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات كشوری. '''''نقشه و جدول تقسیمات كشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات كشوری (وزارت كشور)، 1383 (یك برگ).</ref> که از شمال شرقی به شهرستان شادگان و از شمال غربی به شهرستان [[خرمشهر]]، از غرب با کشور عراق و از جنوب به [[خلیج فارس]] محدود شده است. آبادان به لحاظ سوقالجیشی (استراتژیک) و نیز تأسیسات عظیم پالایش نفت، دارای شهرت جهانی است. | ||
فاصله این شهر از تهران 986 و از مرکز استان ([[اهواز]]) نزدیک به 116 کم است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای كشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم)'''''. تهران: همشهری، 1380، ص 134.</ref>. | |||
این شهر در ناحیهای هموار و پست که همان دلتای [[اروندرود]] است، واقع شده و دارای آب و هوایی عموماً گرم و مرطوب و در تابستان بسیار گرم است<ref>نجفیكانی، علیاكبر. '''''مقدمهای بر جغرافیای طبیعی ایران'''''. تهران: سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، 1381، ص 43.</ref>. | |||
به هنگام بارندگی شدید، قسمتهایی از جنوب شهرستان [[آبادان]] به زیر آب فرو میرود و به وقت خشکی به صورت جزیرهای که در نقشههای جغرافیایی «جزیره آبادان» نام گرفته است، ظاهر میشود. این جزیره را به دلیل وجود مقبره منسوب به «[[خضر]]»، «جزیره الخضر» نیز مینامیدند<ref>بیات، عزیزالله. '''''كلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ 1، تهران: امیركبیر، 1367، ص 271.</ref>. | |||
محصولات کشاورزی شهرستان، بیشتر حنا و خرماست که افزون بر مصرف داخلی، صادرات خارجی نیز دارد. | |||
جغرافیدانان و سیاحان بسیاری از آبادان، آن هنگام که «عبادان» نامیده میشد و روستایی بیش نبود، یاد کردهاند که استخری، مقدسی، ابن بطوطه، یاقوت حموی، ناصرخسرو و... از آن جملهاند. | |||
بنا به نوشته استخری که در قرن چهارم هجری میزیسته، آبادان در ساحل دریا ([[خلیج فارس]]) قرار داشته و در پی گسترش دلتای اروند رود، از دریا فاصله گرفته است<ref>استخری، ابی اسحق ابراهیم بن محمّد. '''''مسالك الممالك'''''. به اهتمام ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1346، ص 83.</ref>. | |||
ناصر خسرو هنگام گذر از این شهر، شرح مفصلی از آن، به ویژه درباره جزر و مد آبهای ساحلی دریا نگاشته که فرسنگها از شهر دور و یا بدان نزدیک میشده است<ref>قبادیانی، ناصرخسرو. '''''سفرنامه'''''. به كوشش نادر وزینپور، تهران: كتابهای جیبی، 1350، ص 123 و 124.</ref>. | |||
ابن بطوطه، جغرافیدان در سده 8 ق که آبادان را دیده، از آن به عنوان دهی بزرگ در زمینی شورهزار یاد کرده است<ref>ابن بطوطه، ابوعبدالله محمد بن عبدالله. '''''سفرنامه'''''. ترجمه محمّدعلی موحد، ج 1، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1359، ص 199.</ref>. و بالاخره [[حمدالله مستوفی]]، هم عصر ابن بطوطه، مالیات دیوانی آبادان را بالغ بر 441 هزار دینار میداند که به خزانه بیتالمال بصره فرستاده میشده است<ref>مستوفی، حمدالله. '''''نزهت القلوب'''''. به كوشش محمّد دبیرسیاقی. تهران: طهوری، 1336، ص 39.</ref>. | |||
عبادان به موجب پیمان ارزروم 1264ق / 1852م پس از مدتها منازعه بین ایران و عثمانی، به مالکیت ایران درآمد. این شهر تا زمان تأسیس پالایشگاه و توسعه اقتصادی و اجتماعی آن (سالهای 1901ـ1910م)، مکانی کم اهمیت و گمنام بود که جز عدهای بادیهنشین و چند نخلستان و کلبههایی حصیری، اثری از مدنیت در آن مشهود نبود<ref>بیات، عزیزالله. '''''كلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ 1، تهران: امیركبیر، 1367، ص 272.</ref>. | |||
نام «عبادان» که منسوب به عبّاد ابن الحصین حبطی بود و به روزگار حجاج بن یوسف ثقفی و سلطنت عبدالملک اموی میزیست، در سال 1314ش با پیشنهاد فرهنگستان و تأیید هیأت دولت وقت، به آبادان تغییر یافت<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 105.</ref>. | |||
با توسعه شهر و مهاجرت ساکنان دیگر شهرهای ایران و نیز اتباع کشورهای خارجی برای کار و زندگی در آن، جمعیت [[آبادان]] به سرعت تا 226083 تن در سرشماری سال 1335ش، فزونی یافت<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 136.</ref> و تأسیسات و امکانات زندگی شهری، به ویژه برای ساکنان خارجی آن (عمدتاً انگلیسی) در این شهر برپا شد. در عصر زمامداری [[محمد مصدق|دکتر محمد مصدق]] و در جریان نهضت ملّی شدن صنعت نفت، آبادان کانون توجه جهانیان شد و به رغم تهدید ناوهای جنگی انگلیس، در همین شهر بود که اقدام تاریخی خلع ید از شرکت نفت انگلیس که سالها امتیاز استخراج، پالایش و صدور نفت ایران را در دست داشت، انجام گرفت. در جنگ ایران و عراق، (؟) به شدت آسیب دید و علاوه بر ویرانی تأسیسات شهری و انهدام پالایشگاه و مراکز اقتصادی، جمعیت خود را به ناگاه از دست داد، به گونهای که در سرشماری سال 1365ش خالی از سکنه اعلام شد<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 174.</ref>. | |||
پس از پایان جنگ، بازسازی و ایجاد زمینه برای بازگشت مهاجران جنگی به زادگاه خود، به عمل آمد و ساکنان آن در سرشماری سال 1375ش به 206073 تن رسید<ref name=":0">مركز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای كشور بر اساس محدوده سال 1380.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 113.</ref> و طبق برآورد انجام گرفته جمعیت شهر در سال 1383ش تعداد 269299 تن بوده است<ref name=":0" />. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
== | * [[خلیج فارس]] | ||
* [[اهواز]] | |||
* [[اروندرود]] | |||
* [[خرمشهر]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
شوکت مقیمی | |||
[[رده:جغرافیا]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۱
آبادان، شهری در جنوب غربی ایران با "39 '12 ْ48 طول شرقی و "30 '22 ْ30 عرض شمالی و با ارتفاع 3 متر بالاتر از سطح دریا[۱].
از شهرهای پر جمعیت استان نفت خیز خوزستان، در گوشه شمال غربی خلیج فارس و در ساحل شرقی رود مرزی اروندرود (شط العرب) واقع شده است.
در ضلع شرقی شهر، بهمنشیر که رودی منشعب از کارون به سوی خلیج فارس است، جریان دارد.
آبادان مرکز شهرستانی است به همین نام و برابر آخرین تغییرات تقسیمات کشوری وزارت کشور (در سال 1383ش) دارای 2 شهر و 2 بخش و 6 دهستان است[۲] که از شمال شرقی به شهرستان شادگان و از شمال غربی به شهرستان خرمشهر، از غرب با کشور عراق و از جنوب به خلیج فارس محدود شده است. آبادان به لحاظ سوقالجیشی (استراتژیک) و نیز تأسیسات عظیم پالایش نفت، دارای شهرت جهانی است.
فاصله این شهر از تهران 986 و از مرکز استان (اهواز) نزدیک به 116 کم است[۳].
این شهر در ناحیهای هموار و پست که همان دلتای اروندرود است، واقع شده و دارای آب و هوایی عموماً گرم و مرطوب و در تابستان بسیار گرم است[۴].
به هنگام بارندگی شدید، قسمتهایی از جنوب شهرستان آبادان به زیر آب فرو میرود و به وقت خشکی به صورت جزیرهای که در نقشههای جغرافیایی «جزیره آبادان» نام گرفته است، ظاهر میشود. این جزیره را به دلیل وجود مقبره منسوب به «خضر»، «جزیره الخضر» نیز مینامیدند[۵].
محصولات کشاورزی شهرستان، بیشتر حنا و خرماست که افزون بر مصرف داخلی، صادرات خارجی نیز دارد.
جغرافیدانان و سیاحان بسیاری از آبادان، آن هنگام که «عبادان» نامیده میشد و روستایی بیش نبود، یاد کردهاند که استخری، مقدسی، ابن بطوطه، یاقوت حموی، ناصرخسرو و... از آن جملهاند.
بنا به نوشته استخری که در قرن چهارم هجری میزیسته، آبادان در ساحل دریا (خلیج فارس) قرار داشته و در پی گسترش دلتای اروند رود، از دریا فاصله گرفته است[۶].
ناصر خسرو هنگام گذر از این شهر، شرح مفصلی از آن، به ویژه درباره جزر و مد آبهای ساحلی دریا نگاشته که فرسنگها از شهر دور و یا بدان نزدیک میشده است[۷].
ابن بطوطه، جغرافیدان در سده 8 ق که آبادان را دیده، از آن به عنوان دهی بزرگ در زمینی شورهزار یاد کرده است[۸]. و بالاخره حمدالله مستوفی، هم عصر ابن بطوطه، مالیات دیوانی آبادان را بالغ بر 441 هزار دینار میداند که به خزانه بیتالمال بصره فرستاده میشده است[۹].
عبادان به موجب پیمان ارزروم 1264ق / 1852م پس از مدتها منازعه بین ایران و عثمانی، به مالکیت ایران درآمد. این شهر تا زمان تأسیس پالایشگاه و توسعه اقتصادی و اجتماعی آن (سالهای 1901ـ1910م)، مکانی کم اهمیت و گمنام بود که جز عدهای بادیهنشین و چند نخلستان و کلبههایی حصیری، اثری از مدنیت در آن مشهود نبود[۱۰].
نام «عبادان» که منسوب به عبّاد ابن الحصین حبطی بود و به روزگار حجاج بن یوسف ثقفی و سلطنت عبدالملک اموی میزیست، در سال 1314ش با پیشنهاد فرهنگستان و تأیید هیأت دولت وقت، به آبادان تغییر یافت[۱۱].
با توسعه شهر و مهاجرت ساکنان دیگر شهرهای ایران و نیز اتباع کشورهای خارجی برای کار و زندگی در آن، جمعیت آبادان به سرعت تا 226083 تن در سرشماری سال 1335ش، فزونی یافت[۱۲] و تأسیسات و امکانات زندگی شهری، به ویژه برای ساکنان خارجی آن (عمدتاً انگلیسی) در این شهر برپا شد. در عصر زمامداری دکتر محمد مصدق و در جریان نهضت ملّی شدن صنعت نفت، آبادان کانون توجه جهانیان شد و به رغم تهدید ناوهای جنگی انگلیس، در همین شهر بود که اقدام تاریخی خلع ید از شرکت نفت انگلیس که سالها امتیاز استخراج، پالایش و صدور نفت ایران را در دست داشت، انجام گرفت. در جنگ ایران و عراق، (؟) به شدت آسیب دید و علاوه بر ویرانی تأسیسات شهری و انهدام پالایشگاه و مراکز اقتصادی، جمعیت خود را به ناگاه از دست داد، به گونهای که در سرشماری سال 1365ش خالی از سکنه اعلام شد[۱۳].
پس از پایان جنگ، بازسازی و ایجاد زمینه برای بازگشت مهاجران جنگی به زادگاه خود، به عمل آمد و ساکنان آن در سرشماری سال 1375ش به 206073 تن رسید[۱۴] و طبق برآورد انجام گرفته جمعیت شهر در سال 1383ش تعداد 269299 تن بوده است[۱۴].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. دایرهالمعارف جغرافیایی ایران، ج 3، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1.
- ↑ دفتر تقسیمات كشوری. نقشه و جدول تقسیمات كشوری. تهران: دفتر تقسیمات كشوری (وزارت كشور)، 1383 (یك برگ).
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای كشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 134.
- ↑ نجفیكانی، علیاكبر. مقدمهای بر جغرافیای طبیعی ایران. تهران: سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، 1381، ص 43.
- ↑ بیات، عزیزالله. كلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیركبیر، 1367، ص 271.
- ↑ استخری، ابی اسحق ابراهیم بن محمّد. مسالك الممالك. به اهتمام ایرج افشار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1346، ص 83.
- ↑ قبادیانی، ناصرخسرو. سفرنامه. به كوشش نادر وزینپور، تهران: كتابهای جیبی، 1350، ص 123 و 124.
- ↑ ابن بطوطه، ابوعبدالله محمد بن عبدالله. سفرنامه. ترجمه محمّدعلی موحد، ج 1، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1359، ص 199.
- ↑ مستوفی، حمدالله. نزهت القلوب. به كوشش محمّد دبیرسیاقی. تهران: طهوری، 1336، ص 39.
- ↑ بیات، عزیزالله. كلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیركبیر، 1367، ص 272.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 105.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 136.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 174.
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای كشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی كشور)، 1382، ص 113.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
شوکت مقیمی