اهواز: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
اهواز، نام مرکز استان، شهرستان و شهری در [[استان خوزستان|خوزستان]]، در جنوب غربی ایران. | اهواز، نام مرکز استان، شهرستان و شهری در [[استان خوزستان|خوزستان]]، در جنوب غربی ایران. | ||
شهرستان اهواز برابر با آخرین تغییرات تقسیمات کشوری دارای 5 شهر، 3 بخش و 12 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات كشوری. '''''جدول تقسیمات كشوری'''''. تهران: وزارت كشور، 1383.</ref>.این شهرستان از شمال با شهرستانهای [[شوش]] و شوشتر، از غرب با شهرستان سوسنگرد و کشور | شهرستان اهواز برابر با آخرین تغییرات تقسیمات کشوری دارای 5 شهر، 3 بخش و 12 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات كشوری. '''''جدول تقسیمات كشوری'''''. تهران: وزارت كشور، 1383.</ref>.این شهرستان از شمال با شهرستانهای [[شوش]] و شوشتر، از غرب با شهرستان سوسنگرد و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 کشور عراق]، از جنوب با شهرستانهای [[خرمشهر]]، شادگان و بندر ماهشهر و از شرق با شهرستان رامهرمز همسایه است<ref>سازمان نقشهبرداری كشور. '''''نقشه تقسیمات كشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری كشور، 1383.</ref>.شهر اهواز با "30 '40 ْ48 طول شرقی و "30 '19 ْ31 عرض شمالی و ارتفاع 12 متر از سطح دریا<ref> جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. دایره المعارف جغرافیایی ایران، ج 3، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 122.</ref>، در فاصله 870 کیلومتری [[استان تهران|تهران]] واقع شده است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای كشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم)'''''. تهران: همشهری، 1380، ص 134. </ref>. | ||
اهواز در منطقهای گرم و خشک، بدون یخبندان و با بالا بودن میانگین ماهیانه دمای زمستانی (گاه به بیش از 20 درجه سانتیگراد)، قرار دارد و میانگین بارش سالیانه آن بین 200 تا 250 میلیمتر است<ref> سازمان پژوهش و برنامهریزی درسی. '''''جغرافیای استان خوزستان.''''' چ 3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1381، ص 13.</ref>. | اهواز در منطقهای گرم و خشک، بدون یخبندان و با بالا بودن میانگین ماهیانه دمای زمستانی (گاه به بیش از 20 درجه سانتیگراد)، قرار دارد و میانگین بارش سالیانه آن بین 200 تا 250 میلیمتر است<ref> سازمان پژوهش و برنامهریزی درسی. '''''جغرافیای استان خوزستان.''''' چ 3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1381، ص 13.</ref>. | ||
این شهر در جلگهای نسبتاً وسیع قرار گرفته که دو رود پر آب ایران، یعنی کرخه و کارون در آن جاری است. تنها رود قابل کشتیرانی ایران، | این شهر در جلگهای نسبتاً وسیع قرار گرفته که دو رود پر آب ایران، یعنی کرخه و [[رود کارون|کارون]] در آن جاری است. تنها رود قابل کشتیرانی ایران، [[رود کارون|کارون]]، پس از عبور از شهر به سوی [[خلیج فارس]] روان است<ref> جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. رودها و رودنامه ایران، ج 2، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 494.</ref>.آب کارون و رودخانههای کوچکتر دیگر و نیز حاصلخیزی جلگه خوزستان، امکانات نسبتاً مساعدی را برای کشاورزی و دامداری فراهم ساخته، همچنین احداث کارخانههای متعدد، فعالیتهای صنعتی را در شهر و اطراف آن رونق داده است. | ||
اهواز، شهر کهن بنیادی است که در طول تاریخ نامهای گوناگون و متعددی چون اَخواز، اَواجا، اَواز، اَوکسین، اَهرمزد، اردخشیر، رام اردشیر و... داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1. مشهد: آستان قدس رضوی، 1378، ص 162. </ref>. | اهواز، شهر کهن بنیادی است که در طول تاریخ نامهای گوناگون و متعددی چون اَخواز، اَواجا، اَواز، اَوکسین، اَهرمزد، اردخشیر، رام اردشیر و... داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1. مشهد: آستان قدس رضوی، 1378، ص 162. </ref>. | ||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
[[حمدالله مستوفی]] این شهر را از اقلیم سوم میداند که [[اردشیر بابکان]] آن را ساخت و ”آن را کوره عظیم توابع کرد چنانکه تمامت خوزستان بدان باز خوانند“<ref> مستوفی قزوینی، حمدالله. '''''نزهه القلوب'''''. به کوشش سید محمّد دبیرسیاقی، چ 1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص 166.</ref>.همچنین در جای دیگر آمده است: ”به احتمال زیاد اهواز در محل قدیم شهر تاریانا(Tāreyānā) بنا شده است. نئارخوس هنگام مسافرت خود به خلیج فارس در کنار آن لنگر انداخت. [[اردشیر بابکان|اردشیر پاپکان]] [بابکان] مؤسس سلسله [[ساسانیان|ساسانی]]، تاریانا را از نو ساخت و آن را هرمزد اردشیر نامید که در دوره جانشینانش این شهر رونق زیادی پیدا کرد و پایتخت سوزیانا (خوزستان) شد، هنگامی که خوزستان به تصرف مسلمانان در آمد، هرمزد اردشیر را سوقالاهواز نامیدند که به معنی بازار هوزها یا خوزیهاست “<ref> بیات، عزیزالله. '''''کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 269. </ref>. | [[حمدالله مستوفی]] این شهر را از اقلیم سوم میداند که [[اردشیر بابکان]] آن را ساخت و ”آن را کوره عظیم توابع کرد چنانکه تمامت خوزستان بدان باز خوانند“<ref> مستوفی قزوینی، حمدالله. '''''نزهه القلوب'''''. به کوشش سید محمّد دبیرسیاقی، چ 1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص 166.</ref>.همچنین در جای دیگر آمده است: ”به احتمال زیاد اهواز در محل قدیم شهر تاریانا(Tāreyānā) بنا شده است. نئارخوس هنگام مسافرت خود به خلیج فارس در کنار آن لنگر انداخت. [[اردشیر بابکان|اردشیر پاپکان]] [بابکان] مؤسس سلسله [[ساسانیان|ساسانی]]، تاریانا را از نو ساخت و آن را هرمزد اردشیر نامید که در دوره جانشینانش این شهر رونق زیادی پیدا کرد و پایتخت سوزیانا (خوزستان) شد، هنگامی که خوزستان به تصرف مسلمانان در آمد، هرمزد اردشیر را سوقالاهواز نامیدند که به معنی بازار هوزها یا خوزیهاست “<ref> بیات، عزیزالله. '''''کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران'''''. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 269. </ref>. | ||
عضدالدوله دیلمی بخشی از اهواز را تجدید بنا کرد. تخریب سد بزرگ و تاریخی «شادروان» در اواسط قرن نهم هجری که موجب رونق کشاورزی منطقه شده بود، به تدریج شهر را به ویرانی کشاند، به گونهای که در اوایل قرن بیستم میلادی، بیش از دو هزار تن سکنه نداشت تا اینکه کشف نفت باعث رونق دوباره شهر شد. ناصرالدین شاه | عضدالدوله دیلمی بخشی از اهواز را تجدید بنا کرد. تخریب سد بزرگ و تاریخی «شادروان» در اواسط قرن نهم هجری که موجب رونق کشاورزی منطقه شده بود، به تدریج شهر را به ویرانی کشاند، به گونهای که در اوایل قرن بیستم میلادی، بیش از دو هزار تن سکنه نداشت تا اینکه کشف نفت باعث رونق دوباره شهر شد. [[ناصرالدین شاه قاجار]] برای رونق تجارت در منطقه، فرمان آزادی کشتیرانی در رود کارون را داد و در پی آن شرکتهای کشتیرانی داخلی و خارجی در جنوب اهواز قدیم انبارها و قلعههایی ساختند که به تدریج وسعت یافت و به گونه شهری در آمد که «ناصریه» نامیده میشد که آن نیز بعداً به اهواز تغییر نام یافت. | ||
این شهر اکنون یکی از قطبهای صنعتی و به دلیل واقع شدن در کنار رود کارون و قرار گرفتن در مسیر خط آهن تهران تا [[خلیج فارس]]، به لحاظ ارتباطی و مواصلاتی و نزدیکی مرز، دارای اهمیت اقتصادی، سوقالجیشی و گردشگری است و در سالهای اخیر به ویژه پس از پایان جنگ عراق و | این شهر اکنون یکی از قطبهای صنعتی و به دلیل واقع شدن در کنار [[رود کارون]] و قرار گرفتن در مسیر خط آهن تهران تا [[خلیج فارس]]، به لحاظ ارتباطی و مواصلاتی و نزدیکی مرز، دارای اهمیت اقتصادی، سوقالجیشی و گردشگری است و در سالهای اخیر به ویژه پس از پایان [[جنگ ایران و عراق|جنگ عراق و ایران]]، رونق دوباره خود را بازیافته است. جمعیت شهر اهواز در سرشماری 1375ش تعداد 804980 تن<ref> نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 176.</ref> بود که در 1384ش، طبق برآورد انجام شده به 949054 تن افزایش یافته است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 113.</ref>. | ||
جمعیت شهر اهواز در سرشماری 1375ش تعداد 804980 تن<ref> نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 176.</ref> بود که در 1384ش، طبق برآورد انجام شده به 949054 تن افزایش یافته است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 113.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۱: | ||
* [[شوش]] | * [[شوش]] | ||
* [[خرمشهر]] | * [[خرمشهر]] | ||
* [[رود کارون]] | |||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۱: | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
غلامحسین تکمیل همایون | غلامحسین تکمیل همایون | ||
[[رده:جغرافیا]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۳۵
اهواز، نام مرکز استان، شهرستان و شهری در خوزستان، در جنوب غربی ایران.
شهرستان اهواز برابر با آخرین تغییرات تقسیمات کشوری دارای 5 شهر، 3 بخش و 12 دهستان است[۱].این شهرستان از شمال با شهرستانهای شوش و شوشتر، از غرب با شهرستان سوسنگرد و کشور عراق، از جنوب با شهرستانهای خرمشهر، شادگان و بندر ماهشهر و از شرق با شهرستان رامهرمز همسایه است[۲].شهر اهواز با "30 '40 ْ48 طول شرقی و "30 '19 ْ31 عرض شمالی و ارتفاع 12 متر از سطح دریا[۳]، در فاصله 870 کیلومتری تهران واقع شده است[۴].
اهواز در منطقهای گرم و خشک، بدون یخبندان و با بالا بودن میانگین ماهیانه دمای زمستانی (گاه به بیش از 20 درجه سانتیگراد)، قرار دارد و میانگین بارش سالیانه آن بین 200 تا 250 میلیمتر است[۵].
این شهر در جلگهای نسبتاً وسیع قرار گرفته که دو رود پر آب ایران، یعنی کرخه و کارون در آن جاری است. تنها رود قابل کشتیرانی ایران، کارون، پس از عبور از شهر به سوی خلیج فارس روان است[۶].آب کارون و رودخانههای کوچکتر دیگر و نیز حاصلخیزی جلگه خوزستان، امکانات نسبتاً مساعدی را برای کشاورزی و دامداری فراهم ساخته، همچنین احداث کارخانههای متعدد، فعالیتهای صنعتی را در شهر و اطراف آن رونق داده است.
اهواز، شهر کهن بنیادی است که در طول تاریخ نامهای گوناگون و متعددی چون اَخواز، اَواجا، اَواز، اَوکسین، اَهرمزد، اردخشیر، رام اردشیر و... داشته است[۷].
حمدالله مستوفی این شهر را از اقلیم سوم میداند که اردشیر بابکان آن را ساخت و ”آن را کوره عظیم توابع کرد چنانکه تمامت خوزستان بدان باز خوانند“[۸].همچنین در جای دیگر آمده است: ”به احتمال زیاد اهواز در محل قدیم شهر تاریانا(Tāreyānā) بنا شده است. نئارخوس هنگام مسافرت خود به خلیج فارس در کنار آن لنگر انداخت. اردشیر پاپکان [بابکان] مؤسس سلسله ساسانی، تاریانا را از نو ساخت و آن را هرمزد اردشیر نامید که در دوره جانشینانش این شهر رونق زیادی پیدا کرد و پایتخت سوزیانا (خوزستان) شد، هنگامی که خوزستان به تصرف مسلمانان در آمد، هرمزد اردشیر را سوقالاهواز نامیدند که به معنی بازار هوزها یا خوزیهاست “[۹].
عضدالدوله دیلمی بخشی از اهواز را تجدید بنا کرد. تخریب سد بزرگ و تاریخی «شادروان» در اواسط قرن نهم هجری که موجب رونق کشاورزی منطقه شده بود، به تدریج شهر را به ویرانی کشاند، به گونهای که در اوایل قرن بیستم میلادی، بیش از دو هزار تن سکنه نداشت تا اینکه کشف نفت باعث رونق دوباره شهر شد. ناصرالدین شاه قاجار برای رونق تجارت در منطقه، فرمان آزادی کشتیرانی در رود کارون را داد و در پی آن شرکتهای کشتیرانی داخلی و خارجی در جنوب اهواز قدیم انبارها و قلعههایی ساختند که به تدریج وسعت یافت و به گونه شهری در آمد که «ناصریه» نامیده میشد که آن نیز بعداً به اهواز تغییر نام یافت.
این شهر اکنون یکی از قطبهای صنعتی و به دلیل واقع شدن در کنار رود کارون و قرار گرفتن در مسیر خط آهن تهران تا خلیج فارس، به لحاظ ارتباطی و مواصلاتی و نزدیکی مرز، دارای اهمیت اقتصادی، سوقالجیشی و گردشگری است و در سالهای اخیر به ویژه پس از پایان جنگ عراق و ایران، رونق دوباره خود را بازیافته است. جمعیت شهر اهواز در سرشماری 1375ش تعداد 804980 تن[۱۰] بود که در 1384ش، طبق برآورد انجام شده به 949054 تن افزایش یافته است[۱۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ دفتر تقسیمات كشوری. جدول تقسیمات كشوری. تهران: وزارت كشور، 1383.
- ↑ سازمان نقشهبرداری كشور. نقشه تقسیمات كشوری. تهران: سازمان نقشهبرداری كشور، 1383.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. دایره المعارف جغرافیایی ایران، ج 3، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 122.
- ↑ سازمان حمل و نقل و پایانههای كشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 134.
- ↑ سازمان پژوهش و برنامهریزی درسی. جغرافیای استان خوزستان. چ 3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1381، ص 13.
- ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. رودها و رودنامه ایران، ج 2، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 494.
- ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1. مشهد: آستان قدس رضوی، 1378، ص 162.
- ↑ مستوفی قزوینی، حمدالله. نزهه القلوب. به کوشش سید محمّد دبیرسیاقی، چ 1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص 166.
- ↑ بیات، عزیزالله. کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران. چ 1، تهران: امیرکبیر، 1367، ص 269.
- ↑ نورالهی، طه. توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 176.
- ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 113.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
غلامحسین تکمیل همایون