پرش به محتوا

همدان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
Maedeh (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۶۷۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:همدان معماری.jpg|بندانگشتی|313x313پیکسل|معماری زیبای شهر همدان ، قابل بازیابی از https://www.asriran.com/fa/news]]
همدان، مرکز استان و مرکز شهرستانی به همین نام در نیمه غربی کشور.  
همدان، مرکز استان و مرکز شهرستانی به همین نام در نیمه غربی کشور.  


شهرستان همدان از شمال و غرب با شهرستان‌های رزن، کبودر آهنگ و بهار، از جنوب با شهرستان‌های تویسرکان و ملایر و از شرق و جنوب با شهرستان‌های ساوه، کمیجان و [[اراک]] (از [[استان مرکزی]]) همسایه است و برابر با آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان 3 بخش 5 شهر و 12 دهستان دارد<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.</ref>.  
شهرستان همدان از شمال و غرب با شهرستان‌های رزن، کبودر آهنگ و بهار، از جنوب با شهرستان‌های تویسرکان و ملایر و از شرق و جنوب با شهرستان‌های ساوه، کمیجان و [[اراک]] (از [[استان مرکزی]]) همسایه است و برابر با آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان 3 بخش 5 شهر و 12 دهستان دارد<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.</ref>.  


شهر همدان با مختصات جغرافیایی ً00 َ31 ْ48 طول شرقی و ً00 َ48 ْ34 عرض شمالی با میانگین بارندگی سالانه 321 میلی‌متر و ارتفاع 1850م و با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک، در دامنه شمالی [[الوند]] به ارتفاع 3580م<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1336.</ref> و در فاصله 342 کیلومتری [[استان تهران|تهران]] قرار دارد<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>.شهر همدان و مناطق اطراف آن از رودهایی که از ارتفاعات [[الوند]] سرچشمه می‌گیرند، آبیاری می‌‌شوند. این رودخانه‌های فصلی همگی به قره‌چای و در پایان به [[دریاچه نمک]] در [[استان قم]] می‌پیوندند. دریاچه‌های سدهای اکباتان و آبشینه بر روی رودخانه آبشینه (یلفان) از منابع ذخیره شده  آبی همدان هستند<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان همدان'''''. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382، ص23 و 24.</ref> که در حدود 10 کیلومتری جنوب شرقی شهر واقع شده‌اند.<sup>5</sup> همدان در دشت هموار و حاصلخیز همدان ـ بهار قرار دارد، که به لحاظ کشاورزی و  دامداری از مناطق مساعد استان است.<sup>6</sup> همدان از شهرهای کهن بنیاد ایران است که در منابع تاریخی با نام‌های گوناگونی از جمله آگباتان، آکه‌سائیا، آمادانه، آمادای، آنادانا، اکباتانا، اخمثا، هگمتانه، اگِسی‌یا، اهمتان، کارکاسی، مادبالا، مادبزرگ، هنگ‌متان، همدانا و ... شناخته می‌شده و با لقب‌ دارالحشمت نیز شهرت داشته است.<sup>7</sup> در حدودالعالم از همدان با همین نام در قسمت «سخن اندر کوهها ...» یاد شده که شرحی در باره ارتفاعات غرب ایران است: «... انگه بر جنوب همدان بگذرد و میان شمال و مغرب همی رود تا بحدود مراغه رسد از آذربادگان ...».<sup>8</sup> همچنین در البلدان یعقوبی آمده است که: «... همدان شهری است با وسعت و جلیل‌القدر... و فتح آن در سال بیست و سه (23هـ) روی داد...».<sup>9</sup> در عجایب المخلوقات هم، پانزده بار از همدان نام برده شده و در وصف آن آمده است: «خطه یست مبارک، قطب قهستان است، دارالمملکت ملوک، بسیار نعمت، آبی خوش هوایی پاک، چهار فرسنگ در چهار فرسنگ بود ... در قدیم قلعهالابیض بود، کی آنرا بنا کرد دارا بن دارا بر هشت دروازه، برجها در میان دروازها ساخته و در آن قلعه قلعه دیگر و دوازده هزار مرد بر آن حارس بود...».<sup>10</sup> دیرینگی همدان به برپایی نخستین حکومت پادشاهی ایران باز می‌گردد.<sup>11</sup> با توجه به مدارک مختلف تاریخی بنیانگذاری این شهر به 2700 و حتی 3100 سال پیش باز می‌گردد. در کتیبه‌های آشوری متعلق به 1100 سال پیش از میلاد، برای اولین بار، به عنوان یکی از شهرهایی که به تصرف آشوریان در می‌آید، از همدان با نام «آمادای» به معنای محل زندگی مادها، یاد می‌شود.<sup>12</sup> همدان، به عنوان نخستین پایتخت ایران، در دوره اسلامی نیز همچنان عظمت خود را حفظ می‌کند و در دوره‌هایی از تشکیل حکومت‌ها، از جمله در عصر سلجوقیان به پایتختی انتخاب می‌شود.<sup>13</sup> لسترنج به نقل از ابن‌حوقل، مقدسی، حمدالله مستوفی و یاقوت، از آبادی، بزرگی و اهمیت همدان یاد می‌کند که تنها در حمله مغول به انحطاط کشیده می‌شود.<sup>14</sup> همدان به دلیل موقعیت ارتباطی و زمینه‌های مساعد شهرنشینی در گذشته و حال، مورد توجه حکومت‌ها بوده است. در سال‌های اخیر با تشکیل استان همدان، و مرکزیت شهر همدان، این شهر با توجه به سابقه تاریخی و جاذبه‌های طبیعی خود از رشد و توسعه قابل توجهی برخوردار شده است. تأسیس مراکز صنعتی، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی و خدماتی و وجود امکانات جذب جمعیت، تعداد ساکنان این شهر را از 99909 تن در 1335ش به 401281 تن در 1375ش<sup>15</sup> و طبق برآوردها به 494378 تن در 1384 رسانده است.<sup>16</sup> غار علی‌صدر به عنوان یکی از بزرگ‌ترین غارهای آبی قابل قایق‌رانی که در 75 کیلومتری همدان واقع شده و نیز چشمه‌سارهای فراوان و دل‌گشا و زیبا و کوهستان زیبای الوند، از جاذبه های طبیعی و آثار متعدد تاریخی از جمله کتیبه‌های مشهور گنج‌نامه از یادگارهای دوره هخامنشیان، تپه باستانی هگمتانه که احتمالاً محل کاخ و خزانه سلطنتی مادها و هخامنشیان بوده است، آرامگاه بوعلی‌سینا یکی از بزرگ‌ترین مشاهیر فلسفه و طب و نیز مدفن شاعر و ترانه‌سرای معاصر ایران عارف قزوینی، آرامگاه باباطاهر، بقعه استرومردخای از زیارتگاههای یهودیان ایران، و برخی آثار دیگر، همدان را به صورت یکی از مقاصد مسافرتی گردشگران داخلی و خارجی درآورده است.<sup>17</sup>
شهر همدان با مختصات جغرافیایی ً00 َ31 ْ48 طول شرقی و ً00 َ48 ْ34 عرض شمالی با میانگین بارندگی سالانه 321 میلی‌متر و ارتفاع 1850م و با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک، در دامنه شمالی [[الوند]] به ارتفاع 3580م<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1336.</ref> و در فاصله 342 کیلومتری [[استان تهران|تهران]] قرار دارد<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>. شهر همدان و مناطق اطراف آن از رودهایی که از ارتفاعات [[الوند]] سرچشمه می‌گیرند، آبیاری می‌‌شوند. این رودخانه‌های فصلی همگی به قره‌چای و در پایان به [[دریاچه نمک]] در [[استان قم]] می‌پیوندند.  


دریاچه‌های سدهای اکباتان و آبشینه بر روی رودخانه آبشینه (یلفان) از منابع ذخیره شده  آبی همدان هستند<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان همدان'''''. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382، ص23 و 24.</ref> که در حدود 10 کیلومتری جنوب شرقی شهر واقع شده‌اند<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص19.</ref>. همدان در دشت هموار و حاصلخیز همدان ـ بهار قرار دارد، که به لحاظ کشاورزی و  دامداری از مناطق مساعد استان است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان همدان'''''. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382، ص 13-15.</ref>. همدان از شهرهای کهن بنیاد [[ایران]] است که در منابع تاریخی با نام‌های گوناگونی از جمله آگباتان، آکه‌سائیا، آمادانه، آمادای، آنادانا، اکباتانا، اخمثا، هگمتانه، اگِسی‌یا، اهمتان، کارکاسی، مادبالا، مادبزرگ، هنگ‌متان، همدانا و ... شناخته می‌شده و با لقب‌ دارالحشمت نیز شهرت داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 263 و 264.</ref>.در حدودالعالم از همدان با همین نام در قسمت «سخن اندر کوهها ...» یاد شده که شرحی در باره ارتفاعات غرب [[کشور ایران|ایران]] است: «... انگه بر جنوب همدان بگذرد و میان شمال و مغرب همی رود تا بحدود مراغه رسد از آذربادگان ...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 31 و 32.</ref>. همچنین در البلدان یعقوبی آمده است که:<blockquote>«... همدان شهری است با وسعت و جلیل‌القدر... و فتح آن در سال بیست و سه (23هـ) روی داد...»<ref>یعقوبی، ابن‌ واضح. (احمد بن ابی‌یعقوب). '''''البلدان'''''. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 41.</ref>.</blockquote>در عجایب المخلوقات هم، پانزده بار از همدان نام برده شده و در وصف آن آمده است:<blockquote>«خطه یست مبارک، قطب قهستان است، دارالمملکت ملوک، بسیار نعمت، آبی خوش هوایی پاک، چهار فرسنگ در چهار فرسنگ بود ... در قدیم قلعه الابیض بود، کی آنرا بنا کرد دارا بن دارا بر هشت دروازه، برجها در میان دروازها ساخته و در آن قلعه قلعه دیگر و دوازده هزار مرد بر آن حارس بود...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص278-279.</ref>.</blockquote>
[[پرونده:همدان غار.jpg|بندانگشتی|غار علیصدر، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
دیرینگی همدان به برپایی نخستین حکومت پادشاهی ایران باز می‌گردد<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس تاریخ ایران'''''. چ1، تهران: سازمان نقشه‌بردای کشور، ص 27-32.</ref>. با توجه به مدارک مختلف تاریخی بنیانگذاری این شهر به 2700 و حتی 3100 سال پیش باز می‌گردد. در کتیبه‌های آشوری متعلق به 1100 سال پیش از میلاد، برای اولین بار، به عنوان یکی از شهرهایی که به تصرف آشوریان در می‌آید، از همدان با نام «آمادای» به معنای محل زندگی مادها، یاد می‌شود<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان همدان'''''. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382، ص10 و 15.</ref>. همدان، به عنوان نخستین پایتخت ایران، در دوره اسلامی نیز همچنان عظمت خود را حفظ می‌کند و در دوره‌هایی از تشکیل حکومت‌ها، از جمله در عصر سلجوقیان به پایتختی انتخاب می‌شود<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 201؛


Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 186.</ref>.لسترنج به نقل از ابن‌حوقل، مقدسی، حمدالله مستوفی و یاقوت، از آبادی، بزرگی و اهمیت همدان یاد می‌کند که تنها در حمله مغول به انحطاط کشیده می‌شود<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 209-210.</ref><ref>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, ibid. PP. 194-195.</ref>. همدان به دلیل موقعیت ارتباطی و زمینه‌های مساعد شهرنشینی در گذشته و حال، مورد توجه حکومت‌ها بوده است. در سال‌های اخیر با تشکیل استان همدان، و مرکزیت شهر همدان، این شهر با توجه به سابقه تاریخی و جاذبه‌های طبیعی خود از رشد و توسعه قابل توجهی برخوردار شده است. تأسیس مراکز صنعتی، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی و خدماتی و وجود امکانات جذب جمعیت، تعداد ساکنان این شهر را از 99909 تن در 1335ش به 401281 تن در 1375ش<ref>مرکز آمار ایران. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75- 1335.''''' تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص112 و 195.</ref> و طبق برآوردها به 494378 تن در 1384 رسانده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 238.</ref>. غار علی‌صدر به عنوان یکی از بزرگ‌ترین غارهای آبی قابل قایق‌رانی که در 75 کیلومتری همدان واقع شده و نیز چشمه‌سارهای فراوان و دل‌گشا و زیبا و کوهستان زیبای [[الوند]]، از جاذبه های طبیعی و آثار متعدد تاریخی از جمله کتیبه‌های مشهور گنج‌نامه از یادگارهای [[هخامنشیان|دوره هخامنشیان]]، تپه باستانی [[هگمتانه]] که احتمالاً محل کاخ و خزانه سلطنتی [[ماد|مادها]] و [[هخامنشیان]] بوده است، آرامگاه بوعلی‌سینا یکی از بزرگ‌ترین مشاهیر فلسفه و طب و نیز مدفن شاعر و ترانه‌سرای معاصر ایران عارف قزوینی، آرامگاه باباطاهر، بقعه استرومردخای از زیارتگاههای [[یهودیان]] ایران، و برخی آثار دیگر، همدان را به صورت یکی از مقاصد مسافرتی گردشگران داخلی و خارجی درآورده است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان همدان'''''. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382،ص 58-69.</ref>.


== نیز نگاه کنید به ==


* [[اراک]]
* [[استان مرکزی]]
* [[هخامنشیان]]
* [[یهودیان]]
* [[هگمتانه]]


4.    
== مآخذ ==
 
<references />
5.    '''''اطلس جاده‌های کشور'''''. همان. ص19.
 
6.    '''''جغرافیای استان همدان'''''. همان. ص 13-15.
 
7.     چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 263 و 264.
 
8.     '''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 31 و 32.
 
9.     یعقوبی، ابن‌ واضح. (احمد بن ابی‌یعقوب). '''''البلدان'''''. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 41.
 
10.  طوسی، محمد. '''''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص278-279.
 
11.  سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس تاریخ ایران'''''. چ1، تهران: سازمان نقشه‌بردای کشور، ص 27-32.
 
12.  '''''جغرافیای استان همدان'''''. همان. ص10 و 15.
 
13.  لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 201؛
 
Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 186.
 
14.  همان. ص 209-210؛ ibid. PP. 194-195.
 
15.  مرکز آمار ایران. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75- 1335.''''' تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص112 و 195.
 
16.  مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 238.
 
17.  '''''جغرافیای استان همدان'''''. همان. ص 58-69.
 


== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


== نویسنده مقاله ==
غلامحسین تکمیل همایون
غلامحسین تکمیل همایون
[[رده:جغرافیا]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۴

معماری زیبای شهر همدان ، قابل بازیابی از https://www.asriran.com/fa/news

همدان، مرکز استان و مرکز شهرستانی به همین نام در نیمه غربی کشور.

شهرستان همدان از شمال و غرب با شهرستان‌های رزن، کبودر آهنگ و بهار، از جنوب با شهرستان‌های تویسرکان و ملایر و از شرق و جنوب با شهرستان‌های ساوه، کمیجان و اراک (از استان مرکزی) همسایه است و برابر با آخرین تقسیمات کشوری، این شهرستان 3 بخش 5 شهر و 12 دهستان دارد[۱].

شهر همدان با مختصات جغرافیایی ً00 َ31 ْ48 طول شرقی و ً00 َ48 ْ34 عرض شمالی با میانگین بارندگی سالانه 321 میلی‌متر و ارتفاع 1850م و با آب و هوایی معتدل مایل به سرد و نیمه خشک، در دامنه شمالی الوند به ارتفاع 3580م[۲] و در فاصله 342 کیلومتری تهران قرار دارد[۳]. شهر همدان و مناطق اطراف آن از رودهایی که از ارتفاعات الوند سرچشمه می‌گیرند، آبیاری می‌‌شوند. این رودخانه‌های فصلی همگی به قره‌چای و در پایان به دریاچه نمک در استان قم می‌پیوندند.

دریاچه‌های سدهای اکباتان و آبشینه بر روی رودخانه آبشینه (یلفان) از منابع ذخیره شده  آبی همدان هستند[۴] که در حدود 10 کیلومتری جنوب شرقی شهر واقع شده‌اند[۵]. همدان در دشت هموار و حاصلخیز همدان ـ بهار قرار دارد، که به لحاظ کشاورزی و  دامداری از مناطق مساعد استان است[۶]. همدان از شهرهای کهن بنیاد ایران است که در منابع تاریخی با نام‌های گوناگونی از جمله آگباتان، آکه‌سائیا، آمادانه، آمادای، آنادانا، اکباتانا، اخمثا، هگمتانه، اگِسی‌یا، اهمتان، کارکاسی، مادبالا، مادبزرگ، هنگ‌متان، همدانا و ... شناخته می‌شده و با لقب‌ دارالحشمت نیز شهرت داشته است[۷].در حدودالعالم از همدان با همین نام در قسمت «سخن اندر کوهها ...» یاد شده که شرحی در باره ارتفاعات غرب ایران است: «... انگه بر جنوب همدان بگذرد و میان شمال و مغرب همی رود تا بحدود مراغه رسد از آذربادگان ...»[۸]. همچنین در البلدان یعقوبی آمده است که:

«... همدان شهری است با وسعت و جلیل‌القدر... و فتح آن در سال بیست و سه (23هـ) روی داد...»[۹].

در عجایب المخلوقات هم، پانزده بار از همدان نام برده شده و در وصف آن آمده است:

«خطه یست مبارک، قطب قهستان است، دارالمملکت ملوک، بسیار نعمت، آبی خوش هوایی پاک، چهار فرسنگ در چهار فرسنگ بود ... در قدیم قلعه الابیض بود، کی آنرا بنا کرد دارا بن دارا بر هشت دروازه، برجها در میان دروازها ساخته و در آن قلعه قلعه دیگر و دوازده هزار مرد بر آن حارس بود...»[۱۰].

غار علیصدر، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی ازhttps://safarmarket.com/

دیرینگی همدان به برپایی نخستین حکومت پادشاهی ایران باز می‌گردد[۱۱]. با توجه به مدارک مختلف تاریخی بنیانگذاری این شهر به 2700 و حتی 3100 سال پیش باز می‌گردد. در کتیبه‌های آشوری متعلق به 1100 سال پیش از میلاد، برای اولین بار، به عنوان یکی از شهرهایی که به تصرف آشوریان در می‌آید، از همدان با نام «آمادای» به معنای محل زندگی مادها، یاد می‌شود[۱۲]. همدان، به عنوان نخستین پایتخت ایران، در دوره اسلامی نیز همچنان عظمت خود را حفظ می‌کند و در دوره‌هایی از تشکیل حکومت‌ها، از جمله در عصر سلجوقیان به پایتختی انتخاب می‌شود[۱۳].لسترنج به نقل از ابن‌حوقل، مقدسی، حمدالله مستوفی و یاقوت، از آبادی، بزرگی و اهمیت همدان یاد می‌کند که تنها در حمله مغول به انحطاط کشیده می‌شود[۱۴][۱۵]. همدان به دلیل موقعیت ارتباطی و زمینه‌های مساعد شهرنشینی در گذشته و حال، مورد توجه حکومت‌ها بوده است. در سال‌های اخیر با تشکیل استان همدان، و مرکزیت شهر همدان، این شهر با توجه به سابقه تاریخی و جاذبه‌های طبیعی خود از رشد و توسعه قابل توجهی برخوردار شده است. تأسیس مراکز صنعتی، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی و خدماتی و وجود امکانات جذب جمعیت، تعداد ساکنان این شهر را از 99909 تن در 1335ش به 401281 تن در 1375ش[۱۶] و طبق برآوردها به 494378 تن در 1384 رسانده است[۱۷]. غار علی‌صدر به عنوان یکی از بزرگ‌ترین غارهای آبی قابل قایق‌رانی که در 75 کیلومتری همدان واقع شده و نیز چشمه‌سارهای فراوان و دل‌گشا و زیبا و کوهستان زیبای الوند، از جاذبه های طبیعی و آثار متعدد تاریخی از جمله کتیبه‌های مشهور گنج‌نامه از یادگارهای دوره هخامنشیان، تپه باستانی هگمتانه که احتمالاً محل کاخ و خزانه سلطنتی مادها و هخامنشیان بوده است، آرامگاه بوعلی‌سینا یکی از بزرگ‌ترین مشاهیر فلسفه و طب و نیز مدفن شاعر و ترانه‌سرای معاصر ایران عارف قزوینی، آرامگاه باباطاهر، بقعه استرومردخای از زیارتگاههای یهودیان ایران، و برخی آثار دیگر، همدان را به صورت یکی از مقاصد مسافرتی گردشگران داخلی و خارجی درآورده است[۱۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ دفتر تقسیمات کشوری. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.
  2. ↑ جعفری، عباس. گیتاشناسی ایران. ج 3، دایره‌المعارف جغرافیایی ایران، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1336.
  3. ↑ سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.
  4. ↑ سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان همدان. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382، ص23 و 24.
  5. ↑ سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص19.
  6. ↑ سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان همدان. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382، ص 13-15.
  7. ↑ چکنگی، علیرضا. فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 263 و 264.
  8. ↑ حدودالعالم من المشرق الی المغرب. به کوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 31 و 32.
  9. ↑ یعقوبی، ابن‌ واضح. (احمد بن ابی‌یعقوب). البلدان. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 41.
  10. ↑ طوسی، محمد. عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص278-279.
  11. ↑ سازمان نقشه‌برداری کشور. اطلس تاریخ ایران. چ1، تهران: سازمان نقشه‌بردای کشور، ص 27-32.
  12. ↑ سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان همدان. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382، ص10 و 15.
  13. ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 201؛ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, P. 186.
  14. ↑ لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 209-210.
  15. ↑ Lestrange, G. The Lands of the Eastern Caliphate. Cambridge: University Press, 1905, ibid. PP. 194-195.
  16. ↑ مرکز آمار ایران. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75- 1335. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص112 و 195.
  17. ↑ مرکز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 238.
  18. ↑ سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان همدان. چ4، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1382،ص 58-69.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

غلامحسین تکمیل همایون

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=همدان&oldid=8335»