ممسنی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:شهرستان ممسنی.png|بندانگشتی|شهرستان ممسنی، برگرفته از سایت ویکی پدیا، قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/شهرستان_ممسنی شهرستان_ممسنی/https://fa.wikipedia.org/wiki]]] | |||
'''[[ممسنی]]'''/ mæmæsæni/، (← لُری) از گویشهای لُر بزرگ. لری از زبانهای ایرانی جنوب غربی به شمار میآید<ref>لکوک، پیر. «گویشهای جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبانهای ایرانی'''''. ترجمه فارسی زیر نظر حسن رضایی باغبیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص563.</ref><ref>حبیبی فهلیانی، حسن'''''. ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص472.</ref><ref name=":0">Grimes, Barbara. (ed.) '''''Ethnologue''''': Languages of the world. (12th ed). Texas: Summer Institute. p. 641</ref>. ممسنی با سایر گویشهای لری فرق چندانی ندارد<ref>مسلمی، اعظم. '''''ممسنی و بهشت گمشده'''''. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص107.</ref>. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در [[ممسنی]] را اکرادی میدانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راههای غرب [[کشور ایران|ایران]] به این مناطق رسیده و اقامت گزیدهاند<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.</ref>. ممسنیها از 4 طایفه اصلی تشکیل میشوند<ref>Minorsky, v. "LUR", '''''Encyclopeadia of Islam''''', LEIDEN: E. J. BRILL. 1986, vol 5, p 823.</ref>. (← ممسنی، ایل) گویشهای لری هر چهار طایفه از نظر ساختاری یکی است اما گاه با هم تفاوتهای واژگانی دارند<ref name=":1">سلامی، عبدالبنی. '''''گنجینه گویششناسی فارس'''''. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر، 1383، ص25.</ref>. سرزمینی که امروز به نام ممسنی شناخته میشود تا اوایل قاجار شولستان نام داشته است<ref>سلامی، عبدالبنی. '''''گنجینه گویششناسی فارس'''''. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر، 1383، ص119.</ref>. مشخص نیست که این نام آیا از واژه شول /šul/ یا سول (طایفهای از کردها که در ناحیه شولدز یا سولدز در سقز و بانه سکونت دارند) گرفته شده و یا از بندر شولستان (ممسنی) و یا از شولهائی که در لرستان و بختیاری و کهگیلویه ساکن بودهاند<ref>حبیبی فهلیانی، حسن'''''. ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص36.</ref>. شول امروز هم نام یک آبادی در این سامان است<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1375، ص574.</ref>. جمعیت گویشوران ممسنی (به مرکزیت نورآباد از شهرستانهای استان فارس)<ref name=":1" /> | '''[[ممسنی]]'''/ mæmæsæni/، (← [[لری|لُری]]) از گویشهای لُر بزرگ. [[لری]] از [[زبان های ایرانی|زبانهای ایرانی]] جنوب غربی به شمار میآید<ref>لکوک، پیر. «گویشهای جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبانهای ایرانی'''''. ترجمه فارسی زیر نظر حسن رضایی باغبیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص563.</ref><ref>حبیبی فهلیانی، حسن'''''. ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص472.</ref><ref name=":0">Grimes, Barbara. (ed.) '''''Ethnologue''''': Languages of the world. (12th ed). Texas: Summer Institute. p. 641</ref>. ممسنی با سایر گویشهای [[لری]] فرق چندانی ندارد<ref>مسلمی، اعظم. '''''ممسنی و بهشت گمشده'''''. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص107.</ref>. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در [[ممسنی]] را اکرادی میدانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راههای غرب [[کشور ایران|ایران]] به این مناطق رسیده و اقامت گزیدهاند<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.</ref>. ممسنیها از 4 طایفه اصلی تشکیل میشوند<ref>Minorsky, v. "LUR", '''''Encyclopeadia of Islam''''', LEIDEN: E. J. BRILL. 1986, vol 5, p 823.</ref>. (← [[ایل ممسنی|ممسنی، ایل]]) گویشهای لری هر چهار طایفه از نظر ساختاری یکی است اما گاه با هم تفاوتهای واژگانی دارند<ref name=":1">سلامی، عبدالبنی. '''''گنجینه گویششناسی فارس'''''. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر، 1383، ص25.</ref>. سرزمینی که امروز به نام ممسنی شناخته میشود تا اوایل [[قاجاریه|قاجار]] شولستان نام داشته است<ref>سلامی، عبدالبنی. '''''گنجینه گویششناسی فارس'''''. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر، 1383، ص119.</ref>. مشخص نیست که این نام آیا از واژه شول /šul/ یا سول (طایفهای از کردها که در ناحیه شولدز یا سولدز در سقز و بانه سکونت دارند) گرفته شده و یا از بندر شولستان (ممسنی) و یا از شولهائی که در [[استان لرستان|لرستان]] و بختیاری و [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهگیلویه]] ساکن بودهاند<ref>حبیبی فهلیانی، حسن'''''. ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص36.</ref>. شول امروز هم نام یک آبادی در این سامان است<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1375، ص574.</ref>. جمعیت گویشوران ممسنی (به مرکزیت نورآباد از شهرستانهای [[استان فارس]])<ref name=":1" /> حدود90/000 نفر تخمین زده میشود<ref>WINDFUHR, G. L. "The BAKTĪĀRĪ DIALECT"; '''''Encyclopeadia''''' '''''Iranica.''''' (ed): E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.</ref><ref name=":0" /><ref>برگرفته از https://www.joshuaproject.net</ref>. [[لری|زبان لُری]] گذشته از آن که جزء زبانهای ایرانی است، قرابت و همریشگی با زبان فارسی دری دارد و آکنده از لغات و ریشههای افعال پهلوی ساسانی است<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1375، ص838.</ref>. گویشهای [[لری]] مانند ممسنی سخت متأثر از [[فارسی|زبان فارسی]] بوده است<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص27.</ref>. | ||
از ویژگیهای خاص لری ممسنی به این موارد میتوان اشاره کرد: اگر /r/ در جایگاه میان واژه قرار گیرد، در برخی کلمات تبدیل به /l/ میشود: (barg → balg)<ref>حبیبی فهلیانی، حسن'''''. ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص472.</ref> در مواردی نیز /f/ به /h/ تبدیل میشود: (raft → raht)<ref>مسلمی، اعظم. '''''ممسنی و بهشت گمشده'''''. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص108.</ref>. در گویش ممسنی شمار جمع به وسیله پسوندهای –yal- gal و –al ساخته میشود: huna- yal «خانهها». پسوند نکرهساز /Ī/ است که به همراه یا بدون /ya/ و /yak/ به کار برده میشود: mardi (ya) (yak) «(یک) مردی». نحو گویشهای لری همانند فارسی است و الگوی غالب ترتیب کلمات sov میباشد<ref>لکوک، پیر. «گویشهای جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبانهای ایرانی'''''. ترجمه فارسی زیر نظر حسن رضایی باغبیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص570- 568.</ref>. گویشهای لری خط ندارند<ref>ارانکی، یوسیف م'''''. زبانهای ایرانی.''''' ترجمه دکتر علیاشرف صادقی، تهران: 1378، سخن، ص131.</ref> و ترانههای محلی و اشعار حماسی سینه به سینه انتقال یافته است، بعضی از اشعار حماسی به سبک شاهنامه خوانده میشوند و بعضی به صورت غمگین که به اصطلاح محلی شربه /šarba/ (شروه) نامیده میشوند<ref>مسلمی، اعظم. '''''ممسنی و بهشت گمشده'''''. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص123.</ref>. | از ویژگیهای خاص [[لری]] ممسنی به این موارد میتوان اشاره کرد: اگر /r/ در جایگاه میان واژه قرار گیرد، در برخی کلمات تبدیل به /l/ میشود: (barg → balg)<ref>حبیبی فهلیانی، حسن'''''. ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص472.</ref> در مواردی نیز /f/ به /h/ تبدیل میشود: (raft → raht)<ref>مسلمی، اعظم. '''''ممسنی و بهشت گمشده'''''. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص108.</ref>. در گویش ممسنی شمار جمع به وسیله پسوندهای –yal- gal و –al ساخته میشود: huna- yal «خانهها». پسوند نکرهساز /Ī/ است که به همراه یا بدون /ya/ و /yak/ به کار برده میشود: mardi (ya) (yak) «(یک) مردی». نحو گویشهای [[لری]] همانند [[فارسی]] است و الگوی غالب ترتیب کلمات sov میباشد<ref>لکوک، پیر. «گویشهای جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبانهای ایرانی'''''. ترجمه فارسی زیر نظر حسن رضایی باغبیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص570- 568.</ref>. گویشهای [[لری]] خط ندارند<ref>ارانکی، یوسیف م'''''. زبانهای ایرانی.''''' ترجمه دکتر علیاشرف صادقی، تهران: 1378، سخن، ص131.</ref> و ترانههای محلی و اشعار حماسی سینه به سینه انتقال یافته است، بعضی از اشعار حماسی به سبک شاهنامه خوانده میشوند و بعضی به صورت غمگین که به اصطلاح محلی شربه /šarba/ (شروه) نامیده میشوند<ref>مسلمی، اعظم. '''''ممسنی و بهشت گمشده'''''. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص123.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
* | * [[زبان های ایرانی]] | ||
* [[کردی]] | |||
* | * [[سنندجی]] | ||
* | * [[مهابادی]] | ||
* | * [[کرمانشاهی]] | ||
* | * [[لری]] | ||
* | * [[لکی]] | ||
* [[بختیاری]] | |||
* [[ایل ممسنی]] | |||
== '''مآخذ''' == | |||
<references /> | |||
== '''مآخذ''' == | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
آتوسا رستم بیک تفرشی | آتوسا رستم بیک تفرشی | ||
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | |||
[[رده:زبان شناسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۴
ممسنی/ mæmæsæni/، (← لُری) از گویشهای لُر بزرگ. لری از زبانهای ایرانی جنوب غربی به شمار میآید[۱][۲][۳]. ممسنی با سایر گویشهای لری فرق چندانی ندارد[۴]. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در ممسنی را اکرادی میدانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راههای غرب ایران به این مناطق رسیده و اقامت گزیدهاند[۵]. ممسنیها از 4 طایفه اصلی تشکیل میشوند[۶]. (← ممسنی، ایل) گویشهای لری هر چهار طایفه از نظر ساختاری یکی است اما گاه با هم تفاوتهای واژگانی دارند[۷]. سرزمینی که امروز به نام ممسنی شناخته میشود تا اوایل قاجار شولستان نام داشته است[۸]. مشخص نیست که این نام آیا از واژه شول /šul/ یا سول (طایفهای از کردها که در ناحیه شولدز یا سولدز در سقز و بانه سکونت دارند) گرفته شده و یا از بندر شولستان (ممسنی) و یا از شولهائی که در لرستان و بختیاری و کهگیلویه ساکن بودهاند[۹]. شول امروز هم نام یک آبادی در این سامان است[۱۰]. جمعیت گویشوران ممسنی (به مرکزیت نورآباد از شهرستانهای استان فارس)[۷] حدود90/000 نفر تخمین زده میشود[۱۱][۳][۱۲]. زبان لُری گذشته از آن که جزء زبانهای ایرانی است، قرابت و همریشگی با زبان فارسی دری دارد و آکنده از لغات و ریشههای افعال پهلوی ساسانی است[۱۳]. گویشهای لری مانند ممسنی سخت متأثر از زبان فارسی بوده است[۱۴].
از ویژگیهای خاص لری ممسنی به این موارد میتوان اشاره کرد: اگر /r/ در جایگاه میان واژه قرار گیرد، در برخی کلمات تبدیل به /l/ میشود: (barg → balg)[۱۵] در مواردی نیز /f/ به /h/ تبدیل میشود: (raft → raht)[۱۶]. در گویش ممسنی شمار جمع به وسیله پسوندهای –yal- gal و –al ساخته میشود: huna- yal «خانهها». پسوند نکرهساز /Ī/ است که به همراه یا بدون /ya/ و /yak/ به کار برده میشود: mardi (ya) (yak) «(یک) مردی». نحو گویشهای لری همانند فارسی است و الگوی غالب ترتیب کلمات sov میباشد[۱۷]. گویشهای لری خط ندارند[۱۸] و ترانههای محلی و اشعار حماسی سینه به سینه انتقال یافته است، بعضی از اشعار حماسی به سبک شاهنامه خوانده میشوند و بعضی به صورت غمگین که به اصطلاح محلی شربه /šarba/ (شروه) نامیده میشوند[۱۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ لکوک، پیر. «گویشهای جنوب غربی ایران»، راهنمای زبانهای ایرانی. ترجمه فارسی زیر نظر حسن رضایی باغبیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص563.
- ↑ حبیبی فهلیانی، حسن. ممسنی در گذرگاه تاریخ. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص472.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ Grimes, Barbara. (ed.) Ethnologue: Languages of the world. (12th ed). Texas: Summer Institute. p. 641
- ↑ مسلمی، اعظم. ممسنی و بهشت گمشده. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص107.
- ↑ اقتداری، احمد. خوزستان و کهگیلویه و ممسنی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.
- ↑ Minorsky, v. "LUR", Encyclopeadia of Islam, LEIDEN: E. J. BRILL. 1986, vol 5, p 823.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ سلامی، عبدالبنی. گنجینه گویششناسی فارس. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر، 1383، ص25.
- ↑ سلامی، عبدالبنی. گنجینه گویششناسی فارس. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه نشر، 1383، ص119.
- ↑ حبیبی فهلیانی، حسن. ممسنی در گذرگاه تاریخ. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص36.
- ↑ اقتداری، احمد. خوزستان و کهگیلویه و ممسنی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1375، ص574.
- ↑ WINDFUHR, G. L. "The BAKTĪĀRĪ DIALECT"; Encyclopeadia Iranica. (ed): E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.
- ↑ برگرفته از https://www.joshuaproject.net
- ↑ اقتداری، احمد. خوزستان و کهگیلویه و ممسنی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1375، ص838.
- ↑ بئوار، الیما. وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری. تهران: بئوار الیما، 1379، ص27.
- ↑ حبیبی فهلیانی، حسن. ممسنی در گذرگاه تاریخ. شیراز: انتشارات نوید شیراز، 1371، ص472.
- ↑ مسلمی، اعظم. ممسنی و بهشت گمشده. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص108.
- ↑ لکوک، پیر. «گویشهای جنوب غربی ایران»، راهنمای زبانهای ایرانی. ترجمه فارسی زیر نظر حسن رضایی باغبیدی، تهران: ققنوس، 1382، ص570- 568.
- ↑ ارانکی، یوسیف م. زبانهای ایرانی. ترجمه دکتر علیاشرف صادقی، تهران: 1378، سخن، ص131.
- ↑ مسلمی، اعظم. ممسنی و بهشت گمشده. مشهد: انتشارات شیرازگان، 1380، ص123.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
آتوسا رستم بیک تفرشی