ساقی نامه: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «ساقينامه، در ادب فارسي يكي از انواع شعر غنايي است كه معمولاً در قالب مثنوي و به بحر متقارب سروده ميشود.1 ساقينامه كه مولود اشعار خمريه است، به سرودههايي اطلاق ميشود كه شاعر در آن ساقي را مخاطب قرار داده و از وي طلب شرب مدام ميكند تا تأ...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
ساقینامه، در ادب فارسی یکی از انواع شعر غنایی است که معمولاً در قالب مثنوی و به بحر متقارب سروده میشود<ref>شمیسا، سیروس. '''''انواع ادبی'''''، ویرایش سوم، تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.</ref>. ساقینامه که مولود اشعار خمریه است، به سرودههایی اطلاق میشود که شاعر در آن ساقی را مخاطب قرار داده و از وی طلب شرب مدام میکند تا تأثر خویش را از گذشت ایام و ناپایداری دور زمان بنمایاند. تفاوت ساقی نامهها با خمریات را میتوان در آمیختگی یک روح فلسفی، اخلاقی و عرفانی در آنها دانست<ref>مؤتمن، زینالعابدین. '''''شعر و ادب فارسی'''''، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.</ref>. چند ویژگی برای ساقی نامهها برشمردهاند که از آن میان میتوان به: استفاده از قالب مثنوی، مدح و ستایش بزرگان، ذکر نام بسیاری از سازها و آهنگها و اصطلاحات موسیقی در آنها اشاره کرد<ref>زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامهها در ادب فارسی»، '''''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد'''''، 12(3)، پاییز 1355، ص 577.</ref>. پیشینه ساقی نامهها در شعر فارسی به روزگار رودکی* و بشار مرغزی بازمیگردد، اما کهنترین شعر خطابی از این نوع را به [[فخرالدین اسعد گرگانی]] نسبت دادهاند. پس از او [[نظامی گنجوی|نظامی]]، امیرخسرو دهلوی و [[خواجوی کرمانی]] به این شیوه اشعاری سرودهاند. با این همه، قدیمترین ساقینامه مستقل فارسی به [[حافظ شیرازی]] انتساب دارد<ref>مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، '''''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی'''، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376 ش، ج.1، ص 777.</ref>. اوج رواج ساقینامهها در [[صفویان|عهد صفویه]] بوده است، چنان که ملا عبدالنبی فخرالزمانی در تذکره میخانه نام بسیاری از ساقینامه سرایان این دوره را ذکر کرده است<ref>شمیسا، سیروس. '''''انواع ادبی'''''، ویرایش سوم، تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 260.</ref>. از میان ساقی نامه سرایان مشهور ایران عبدالله هاتفی، طالب آملی*، [[فخر الدین عراقی|فخرالدین عراقی]]، وحشی بافقی* و ظهوری ترشیزی* را میتوان نام برد<ref>فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. '''''تذکرهمیخانه'''''، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، 1340 ش، ص 9.</ref>. در دوره معاصر نیز چند ساقی نامه توسط شاعرانی نظیر [[ابتهاج|هوشنگ ابتهاج]]*، رعدی آذرخشی* و نوذر پرنگ سروده شده است<ref>مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، '''''دانشنامه ادب فارسی (2)''، فرهنگنامه ادبی فارسی'''، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.</ref><ref>رستگار فسایی، منصور. '''''انواع شعر فارسی'''''، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[فخرالدین اسعد گرگانی]] | |||
* [[نظامی گنجوی]] | |||
* [[خواجوی کرمانی]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
و | |||
== نویسنده مقاله == | |||
ابوالقاسم رادفر | ابوالقاسم رادفر | ||
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | |||
[[رده:ادبیات]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۳
ساقینامه، در ادب فارسی یکی از انواع شعر غنایی است که معمولاً در قالب مثنوی و به بحر متقارب سروده میشود[۱]. ساقینامه که مولود اشعار خمریه است، به سرودههایی اطلاق میشود که شاعر در آن ساقی را مخاطب قرار داده و از وی طلب شرب مدام میکند تا تأثر خویش را از گذشت ایام و ناپایداری دور زمان بنمایاند. تفاوت ساقی نامهها با خمریات را میتوان در آمیختگی یک روح فلسفی، اخلاقی و عرفانی در آنها دانست[۲]. چند ویژگی برای ساقی نامهها برشمردهاند که از آن میان میتوان به: استفاده از قالب مثنوی، مدح و ستایش بزرگان، ذکر نام بسیاری از سازها و آهنگها و اصطلاحات موسیقی در آنها اشاره کرد[۳]. پیشینه ساقی نامهها در شعر فارسی به روزگار رودکی* و بشار مرغزی بازمیگردد، اما کهنترین شعر خطابی از این نوع را به فخرالدین اسعد گرگانی نسبت دادهاند. پس از او نظامی، امیرخسرو دهلوی و خواجوی کرمانی به این شیوه اشعاری سرودهاند. با این همه، قدیمترین ساقینامه مستقل فارسی به حافظ شیرازی انتساب دارد[۴]. اوج رواج ساقینامهها در عهد صفویه بوده است، چنان که ملا عبدالنبی فخرالزمانی در تذکره میخانه نام بسیاری از ساقینامه سرایان این دوره را ذکر کرده است[۵]. از میان ساقی نامه سرایان مشهور ایران عبدالله هاتفی، طالب آملی*، فخرالدین عراقی، وحشی بافقی* و ظهوری ترشیزی* را میتوان نام برد[۶]. در دوره معاصر نیز چند ساقی نامه توسط شاعرانی نظیر هوشنگ ابتهاج*، رعدی آذرخشی* و نوذر پرنگ سروده شده است[۷][۸].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.
- ↑ مؤتمن، زینالعابدین. شعر و ادب فارسی، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.
- ↑ زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامهها در ادب فارسی»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 12(3)، پاییز 1355، ص 577.
- ↑ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376 ش، ج.1، ص 777.
- ↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 260.
- ↑ فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. تذکرهمیخانه، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، 1340 ش، ص 9.
- ↑ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.
- ↑ رستگار فسایی، منصور. انواع شعر فارسی، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر