ساقی نامه
ساقینامه، در ادب فارسی یکی از انواع شعر غنایی است که معمولاً در قالب مثنوی و به بحر متقارب سروده میشود[۱]. ساقینامه که مولود اشعار خمریه است، به سرودههایی اطلاق میشود که شاعر در آن ساقی را مخاطب قرار داده و از وی طلب شرب مدام میکند تا تأثر خویش را از گذشت ایام و ناپایداری دور زمان بنمایاند. تفاوت ساقی نامهها با خمریات را میتوان در آمیختگی یک روح فلسفی، اخلاقی و عرفانی در آنها دانست[۲]. چند ویژگی برای ساقی نامهها برشمردهاند که از آن میان میتوان به: استفاده از قالب مثنوی، مدح و ستایش بزرگان، ذکر نام بسیاری از سازها و آهنگها و اصطلاحات موسیقی در آنها اشاره کرد[۳]. پیشینه ساقی نامهها در شعر فارسی به روزگار رودکی* و بشار مرغزی بازمیگردد، اما کهنترین شعر خطابی از این نوع را به فخرالدین اسعد گرگانی نسبت دادهاند. پس از او نظامی، امیرخسرو دهلوی و خواجوی کرمانی به این شیوه اشعاری سرودهاند. با این همه، قدیمترین ساقینامه مستقل فارسی به حافظ شیرازی انتساب دارد[۴]. اوج رواج ساقینامهها در عهد صفویه بوده است، چنان که ملا عبدالنبی فخرالزمانی در تذکره میخانه نام بسیاری از ساقینامه سرایان این دوره را ذکر کرده است[۵]. از میان ساقی نامه سرایان مشهور ایران عبدالله هاتفی، طالب آملی*، فخرالدین عراقی، وحشی بافقی* و ظهوری ترشیزی* را میتوان نام برد[۶]. در دوره معاصر نیز چند ساقی نامه توسط شاعرانی نظیر هوشنگ ابتهاج*، رعدی آذرخشی* و نوذر پرنگ سروده شده است[۷][۸].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 259.
- ↑ مؤتمن، زینالعابدین. شعر و ادب فارسی، تهران: بنگاه مطبوعاتی افشاری، 1346 ش، ص 235، 236.
- ↑ زرین چیان، غلامرضا. «ساقی نامهها در ادب فارسی»، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 12(3)، پاییز 1355، ص 577.
- ↑ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376 ش، ج.1، ص 777.
- ↑ شمیسا، سیروس. انواع ادبی، ویرایش سوم، تهران: فردوس، 1381 ش، ج.9، ص 260.
- ↑ فخرالزمانی قزوینی، ملا عبدالنبی. تذکرهمیخانه، به اهتمام احمد گلچین معانی، تهران: اقبال و شرکاء، 1340 ش، ص 9.
- ↑ مژدهی، سامیه. «ساقی نامه»، دانشنامه ادب فارسی (2)، فرهنگنامه ادبی فارسی، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376 ش، ص 778.
- ↑ رستگار فسایی، منصور. انواع شعر فارسی، شیراز: نوید شیراز، 1380 ش، ج.2، ص 259 ـ 269.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر