نظامی گنجوی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۵

نظامی گنجوی (حـ 530 ـ 614 ق / ؟م) حکیم ، شاعر.

حکیم جمال‌الدین متخلص به نظامی و مشهور به نظامی گنجوی فرزند یوسف بن زکی بن مؤید از مهمترین شاعران فارسی‌گو بود که در گنجه به دنیا آمد. برخی اصلش را از قُهِستانِ قم^[۱]، و برخی دیگر از «تا» (روستایی در تفرش) نوشته‌اند. در بسیاری از تذکره‌های کهن تخلصش نظامی مطّرزی ضبط شده است^[۲]. وی افزون بر علوم معقول و منقول، در دانش‌های ادبی و عربی نیز مهارت داشت. همچنین در حکمت الهی، ریاضی و پزشکی دستی داشت^[۳]. همه عمر در گنجه زیست و جز یک بار آن هم به فراخوان اتابک قزل ارسلان (د 587 ق / ؟م) از زادگاهش بیرون نرفت. با شاعرانی چون خاقانی^* و عوفی^* معاصر بود و گویا اشعاری هم دررثای خاقانی سرود^[۴]. دولتشاه سمرقندی٭ او را از جمله مریدان اخی فرج زنجانی (د 557 ق / ؟م) صوفی مشهور دانسته که صحت و سقم این مطلب هنوز مشخص نیست^[۵]. نظامی نزد پادشاهان و امیران سرزمین‌های مجاور نظیر اتابکان آذربایجان، شروانشاهان ،‌آق سُنُقریان و دیگران حرمت بسیار داشت. با این همه شاعری درباری نبود. او بیشتر اوقاتش را در انزوا می‌گذراند^[۶]. از میان پادشاهان و امیرانی که با آنان معاصر بود و برخی از آثارش را به رسم پیشکش به نام آنان سرود، می‌توان فخرالدین بهرامشاه (حک 550 ـ حـ 615 ق / ؟م)، ‌اتابک محمد جهان پهلوان (حک 568 ـ 581 ق / ؟م)، ‌اخستان بن منوچهر (زنده در 55 ق / ؟م)، ‌علاءالدین کرپ ارسلان (د 604 ق / ؟م) و نصرهالدین ابوبکر (د 607 ق / ؟م) بن محمد جهان پهلوان را نام برد^[۷]. نظامی گنجوی در بسیاری از مسائل و عقاید مهم دینی با معتزله مخالفت داشت و از اشاعره پیروی می‌کرد. همچنین با وجود پایبندی به اصول اسلام نسبت به ایران و ایرانی تعصب می‌ورزید^[۸]. وی سرانجام در گنجه با دنیا وداع گفت. آرامگاهش در گنجه تا اواسط دوره‌ قاجار برپا بود، اما پس از آن رو به ویرانی گذاشت و دیگربار دولت محلی آذربایجان شوروی آن را ساخت^[۹]. از آثارش این پنج مورد را می‌توان نام برد:

مخزن الاسرار؛
خسرو و شیرین؛
لیلی و مجنون؛
هفت پیکر؛
اسکندرنامه.

این آثار به پنج گنج و خمسه نظامی شهرت دارند^[۱۰]. نظامی یگانه شاعری است که تا پایان سده 6 ق/ 12م شعر تمثیلی را به بالاترین درجه تکامل رساند^[۱۱]. نکته مهم در منظومه‌های نظامی، درک صحیح شاعر از روح داستان و موضوع شعرش است. پس از وی بیشتر سرایندگان منظومه‌های عاشقانه دانسته یا ندانسته به تقلید از او برخاستند^[۱۲]. خواجوی کرمانی،^* جامی،^* هاتفی، عرفی، وحشی بافقی،^* ‌مکتبی، فیض فیاضی، اشرف مراغی و آذربیگدلی^* از آن جمله‌اند^[۱۳]. افکار بلند و شاعرانه نظامی در لابه لای آثارش باعث گردیده که از وی به عنوان شاعری حکیم یاد شود. این امر و مسائل دیگری نظیر تعداد بسیار مقلدان وی و همچنین عفت کلامش نظامی را در زمره هشت شاعر طراز اول زبان و ادب فارسی قرار داده است^[۱۴]. او چون در بیان اشعارش به دنبال تازه جویی بود، به استعاره بیش از تشبیه و به تشبیه بیش از توصیف عادی پرداخت^[۱۵]. درباره نظامی و احوال و آثارش کتاب‌های بسیار نوشته شده که فهرست آن‌ها در کتابشناسی نظامی تألیف ابوالقاسم رادفر آمده است.

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، ‌چ 6، 1352، ج 2، ص 798 ـ 800 (به اختصار).
↑ نفیسی، سعید. دیوان نظامی گنجوی. تهران: ‌فروغی، 1338، ص 3 و 6.
↑ زنجانی، برات. احوال و آثار و شرح مخزن الاسرار نظامی گنجوی. تهران: دانشگاه تهران، 1368، ص11.
↑ اثرآفرینان. زیر نظر عبدالحسین نوایی، ‌تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 54.
↑ زرین‌کوب، ‌عبدالحسین. با کاروان حله. تهران: علمی، چ 10، 1376، ص 200.
↑ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 801 ـ 804 (به اختصار).
↑ وحید دستگردی، حسن. گنجینه گنجوی. تهران: ابن سینا، چ 2، 1335، ص 38، 41.
↑ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 801.
↑ وحید دستگردی، حسن. گنجینه گنجوی. تهران: ابن سینا، چ 2، 1335، ص 47 ـ‌48 (به اختصار).
↑ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 807.
↑ یوسفی، ‌غلامحسین. چشمه روشن. تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 169ـ170 (به اختصار).
↑ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 809.
↑ صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص. 800-809.
↑ رادفر، ‌ابوالقاسم. کتابشناسی نظامی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)،‌ چ 1، 1371، ص8 (پیشگفتار).
↑ زرین‌کوب، عبدالحسین. پیر گنجه در جستجوی ناکجاآباد. تهران: سخن، چ 1، 1372، ص 21.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

ابوالقاسم رادفر

[1] صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، ‌چ 6، 1352، ج 2، ص 798 ـ 800 (به اختصار).

[2] نفیسی، سعید. دیوان نظامی گنجوی. تهران: ‌فروغی، 1338، ص 3 و 6.

[3] زنجانی، برات. احوال و آثار و شرح مخزن الاسرار نظامی گنجوی. تهران: دانشگاه تهران، 1368، ص11.

[4] اثرآفرینان. زیر نظر عبدالحسین نوایی، ‌تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 54.

[5] زرین‌کوب، ‌عبدالحسین. با کاروان حله. تهران: علمی، چ 10، 1376، ص 200.

[6] صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 801 ـ 804 (به اختصار).

[7] وحید دستگردی، حسن. گنجینه گنجوی. تهران: ابن سینا، چ 2، 1335، ص 38، 41.

[8] صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 801.

[9] وحید دستگردی، حسن. گنجینه گنجوی. تهران: ابن سینا، چ 2، 1335، ص 47 ـ‌48 (به اختصار).

[10] صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 807.

[11] یوسفی، ‌غلامحسین. چشمه روشن. تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 169ـ170 (به اختصار).

[12] صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 809.

[13] صفا، ذبیح‌الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص. 800-809.

[14] رادفر، ‌ابوالقاسم. کتابشناسی نظامی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)،‌ چ 1، 1371، ص8 (پیشگفتار).

[15] زرین‌کوب، عبدالحسین. پیر گنجه در جستجوی ناکجاآباد. تهران: سخن، چ 1، 1372، ص 21.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''نظامي گنجوي''' (حـ 530 ـ 614 ق / ؟م) حكيم ، شاعر.
+'''نظامی گنجوی''' (حـ 530 ـ 614 ق / ؟م) حکیم ، شاعر.
-حكيم جمال‌الدين متخلص به نظامي و مشهور به نظامي گنجوي فرزند يوسف بن زكي بن مؤيد از مهمترين شاعران فارسي‌گو بود كه در گنجه به دنيا آمد. برخي اصلش را از قُهِستانِ قم،<sup>1</sup> و برخي ديگر از «تا» (روستايي در تفرش) نوشته‌اند. در بسياري از تذكره‌هاي كهن تخلصش نظامي مطّرزي ضبط شده است.<sup>2</sup> وي افزون بر علوم معقول و منقول، در دانش‌هاي ادبي و عربي نيز مهارت داشت. همچنين در حكمت الهي، رياضي و پزشكي دستي داشت.<sup>4</sup> همة عمر در گنجه زيست و جز يك بار آن هم به فراخوان اتابك قزل ارسلان (د 587 ق / ؟م) از زادگاهش بيرون نرفت. با شاعراني چون خاقاني<sup>*</sup> و عوفي<sup>*</sup> معاصر بود و گويا اشعاري هم دررثاي خاقاني سرود.<sup>6</sup> دولتشاه سمرقندي٭ او را از جمله مريدان اخي فرج زنجاني (د 557 ق / ؟م) صوفي مشهور دانسته كه صحت و سقم اين مطلب هنوز مشخص نيست.<sup>8</sup> نظامي نزد پادشاهان و اميران سرزمين‌هاي مجاور نظير اتابكان آذربايجان، شروانشاهان ،‌آق سُنُقريان و ديگران حرمت بسيار داشت. با اين همه شاعري درباري نبود. او بيشتر اوقاتش را در انزوا مي‌گذراند.<sup>9</sup> از ميان پادشاهان و اميراني كه با آنان معاصر بود و برخي از آثارش را به رسم پيشكش به نام آنان سرود، مي‌توان فخرالدين بهرامشاه (حك 550 ـ حـ 615 ق / ؟م)، ‌اتابك محمد جهان پهلوان (حك 568 ـ 581 ق / ؟م)، ‌اخستان بن منوچهر (زنده در 55 ق / ؟م)، ‌علاءالدين كرپ ارسلان (د 604 ق / ؟م) و نصرةالدين ابوبكر (د 607 ق / ؟م) بن محمد جهان پهلوان را نام برد.<sup>10</sup> نظامي گنجوي در بسياري از مسائل و عقايد مهم ديني با معتزله مخالفت داشت و از اشاعره پيروي مي‌كرد. همچنين با وجود پايبندي به اصول اسلام نسبت به ايران و ايراني تعصب مي‌ورزيد.<sup>11</sup> وي سرانجام در گنجه با دنيا وداع گفت. آرامگاهش در گنجه تا اواسط دورة‌ قاجار برپا بود، اما پس از آن رو به ويراني گذاشت و ديگربار دولت محلي آذربايجان شوروي آن را ساخت.<sup>12</sup> از آثارش:  1- ''مخزن الاسرار''، 2- ''خسرو و شيرين''، 3-  ''ليلي و مجنون''، 4- ''هفت پيكر''، 5-  ''اسكندرنامه'' را مي‌توان نام برد. اين آثار به ''پنج گنج'' و ''خمسة نظامي'' شهرت دارند.<sup>13</sup> نظامي يگانه شاعري است كه تا پايان سدة 6 ق/ 12م شعر تمثيلي را به بالاترين درجة تكامل رساند.<sup>14</sup> نكته مهم در منظومه‌هاي نظامي، درك صحيح شاعر از روح داستان و موضوع شعرش است. پس از وي بيشتر سرايندگان منظومه‌هاي عاشقانه دانسته يا ندانسته به تقليد از او برخاستند.<sup>15</sup> خواجوي كرماني،<sup>*</sup> جامي،<sup>*</sup> هاتفي، عرفي، وحشي بافقي،<sup>*</sup> ‌مكتبي، فيض فياضي، اشرف مراغي و آذربيگدلي<sup>*</sup> از آن جمله‌اند.<sup>16</sup> افكار بلند و شاعرانة نظامي در لابه لاي آثارش باعث گرديده كه از وي به عنوان شاعري حكيم ياد شود. اين امر و مسائل ديگري نظير تعداد بسيار مقلدان وي و همچنين عفت كلامش نظامي را در زمرة هشت شاعر طراز اول زبان و ادب فارسي قرار داده است.<sup>17</sup> او چون در بيان اشعارش به دنبال تازه جويي بود، به استعاره بيش از تشبيه و به تشبيه بيش از توصيف عادي پرداخت.<sup>18</sup> دربارة نظامي و احوال و آثارش كتاب‌هاي بسيار نوشته شده كه فهرست آن‌ها در كتابشناسي نظامي تأليف ابوالقاسم رادفر آمده است.
+حکیم جمال‌الدین متخلص به نظامی و مشهور به نظامی گنجوی فرزند یوسف بن زکی بن مؤید از مهمترین شاعران فارسی‌گو بود که در گنجه به دنیا آمد. برخی اصلش را از قُهِستانِ [[قم]]<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''.'' تهران: ابن سینا، ‌چ 6، 1352، ج 2، ص 798 ـ 800 (به اختصار).</ref>، و برخی دیگر از «تا» (روستایی در تفرش) نوشته‌اند. در بسیاری از تذکره‌های کهن تخلصش نظامی مطّرزی ضبط شده است<ref>نفیسی، سعید. '''''دیوان نظامی گنجوی'''''. تهران: ‌فروغی، 1338، ص 3 و 6.</ref>. وی افزون بر علوم معقول و منقول، در دانش‌های ادبی و عربی نیز مهارت داشت. همچنین در حکمت الهی، ریاضی و پزشکی دستی داشت<ref>زنجانی، برات'''''. احوال و آثار و شرح مخزن الاسرار نظامی گنجوی'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1368، ص11.</ref>. همه عمر در گنجه زیست و جز یک بار آن هم به فراخوان اتابک قزل ارسلان (د 587 ق / ؟م) از زادگاهش بیرون نرفت. با شاعرانی چون [[خاقانی شروانی|خاقانی]]<sup>*</sup> و عوفی<sup>*</sup> معاصر بود و گویا اشعاری هم دررثای خاقانی سرود<ref>'''''اثرآفرینان'''''. زیر نظر عبدالحسین نوایی، ‌تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 54.</ref>. [[دولتشاه سمرقندی]]٭ او را از جمله مریدان اخی فرج زنجانی (د 557 ق / ؟م) صوفی مشهور دانسته که صحت و سقم این مطلب هنوز مشخص نیست<ref>زرین‌کوب، ‌عبدالحسین. '''''با کاروان حله'''''. تهران: علمی، چ 10، 1376، ص 200.</ref>. نظامی نزد پادشاهان و امیران سرزمین‌های مجاور نظیر [[اتابکان]] آذربایجان، شروانشاهان ،‌آق سُنُقریان و دیگران حرمت بسیار داشت. با این همه شاعری درباری نبود. او بیشتر اوقاتش را در انزوا می‌گذراند<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''.'' تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 801 ـ 804 (به اختصار).</ref>. از میان پادشاهان و امیرانی که با آنان معاصر بود و برخی از آثارش را به رسم پیشکش به نام آنان سرود، می‌توان فخرالدین بهرامشاه (حک 550 ـ حـ 615 ق / ؟م)، ‌اتابک محمد جهان پهلوان (حک 568 ـ 581 ق / ؟م)، ‌اخستان بن منوچهر (زنده در 55 ق / ؟م)، ‌علاءالدین کرپ ارسلان (د 604 ق / ؟م) و نصرهالدین ابوبکر (د 607 ق / ؟م) بن محمد جهان پهلوان را نام برد<ref>وحید دستگردی، حسن. '''''گنجینه گنجوی'''''. تهران: ابن سینا، چ 2، 1335، ص 38، 41.</ref>. نظامی گنجوی در بسیاری از مسائل و عقاید مهم دینی با معتزله مخالفت داشت و از اشاعره پیروی می‌کرد. همچنین با وجود پایبندی به اصول اسلام نسبت به ایران و ایرانی تعصب می‌ورزید<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''.'' تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 801.</ref>. وی سرانجام در گنجه با دنیا وداع گفت. آرامگاهش در گنجه تا اواسط [[قاجاریه|دوره‌ قاجار]] برپا بود، اما پس از آن رو به ویرانی گذاشت و دیگربار دولت محلی آذربایجان شوروی آن را ساخت<ref>وحید دستگردی، حسن. '''''گنجینه گنجوی'''''. تهران: ابن سینا، چ 2، 1335، ص 47 ـ‌48 (به  اختصار).</ref>. از آثارش این پنج مورد را می‌توان نام برد:
-'''مآخذ:'''
+# ''مخزن الاسرار؛''
+# ''[[خسرو و شیرین]]؛''
+#  ''لیلی و مجنون؛''
+# ''[[هفت پیکر]]؛''
+#  ''[[اسکندرنامه]]''.
-# صفا، ذبيح‌الله. '''''تاريخ ادبيات در ايران'''.'' تهران: ابن سينا، ‌چ 6، 1352، ج 2، ص 798 ـ 800 (به اختصار).
+این آثار به ''پنج گنج'' و ''خمسه نظامی'' شهرت دارند<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''.'' تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 807.</ref>. نظامی یگانه شاعری است که تا پایان سده 6 ق/ 12م شعر تمثیلی را به بالاترین درجه تکامل رساند<ref>یوسفی، ‌غلامحسین. '''''چشمه''''' '''''روشن'''''. تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 169ـ170 (به اختصار).</ref>. نکته مهم در منظومه‌های نظامی، درک صحیح شاعر از روح داستان و موضوع شعرش است. پس از وی بیشتر سرایندگان منظومه‌های عاشقانه دانسته یا ندانسته به تقلید از او برخاستند<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''.'' تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص 809.</ref>. [[خواجوی کرمانی]]،<sup>*</sup> [[جامی]]،<sup>*</sup> هاتفی، عرفی، وحشی بافقی،<sup>*</sup> ‌مکتبی، فیض فیاضی، اشرف مراغی و آذربیگدلی<sup>*</sup> از آن جمله‌اند<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران'''.'' تهران: ابن سینا، 1352، ج 2، ص. 800-809.</ref>. افکار بلند و شاعرانه نظامی در لابه لای آثارش باعث گردیده که از وی به عنوان شاعری حکیم یاد شود. این امر و مسائل دیگری نظیر تعداد بسیار مقلدان وی و همچنین عفت کلامش نظامی را در زمره هشت شاعر طراز اول زبان و ادب فارسی قرار داده است<ref>رادفر، ‌ابوالقاسم. '''''کتابشناسی''''' '''''نظامی'''''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)،‌ چ 1، 1371، ص8 (پیشگفتار).</ref>. او چون در بیان اشعارش به دنبال تازه جویی بود، به استعاره بیش از تشبیه و به تشبیه بیش از توصیف عادی پرداخت<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''''پیر گنجه در جستجوی ناکجاآباد'''''. تهران: سخن، چ 1، 1372، ص 21.</ref>. درباره نظامی و احوال و آثارش کتاب‌های بسیار نوشته شده که فهرست آن‌ها در کتابشناسی نظامی تألیف ابوالقاسم رادفر آمده است.
-# نفيسي، سعيد. '''''ديوان نظامي گنجوي'''''. تهران: ‌فروغي، 1338، ص 3 ،‌6.
-# زنجاني، برات'''''. احوال و آثار و شرح مخزن الاسرار نظامي گنجوي'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1368، ص11.
+== نیز نگاه کنید به ==
-# وحيد دستگردي، حسن. '''''گنجينة گنجوي'''''. تهران: ابن سينا، چ 2، 1335، ص31، 32.
-# '''''اثرآفرينان'''''. زير نظر عبدالحسين نوايي، ‌تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران، چ 1، 1380، ج 6، ص 54.
+* [[خواجوی کرمانی]]
-# صفا، ‌ذبيح‌الله، ‌همان، ص 800.
+* [[جامی]]
-# زرين‌كوب، ‌عبدالحسين. '''''با كاروان حله'''''. تهران: علمي، چ 10، 1376، ص 200.
+* [[خاقانی شروانی]]
-# صفا،‌ ذبيح‌الله. همان، ص 801 ـ 804 (به اختصار).
-# وحيد دستگردي، ‌حسن. همان، ص 38، 41.
+== مآخذ ==
-# صفا،‌ ذبيح‌الله. همان، ‌ص 801.
+<references />
-# وحيد دستگردي، حسن. همان، ص 47 ـ‌48 (به  اختصار).
-# صفا، ‌ذبيح‌الله. همان، ص 807.
+== منبع اصلی ==
-# يوسفي، ‌غلامحسين. '''''چشمة''''' '''''روشن'''''. تهران: علمي، چ 1، 1362، ص 169ـ170 (به اختصار).
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
-# صفا، ‌ذبيح‌الله. همان، ص 809.
-# رادفر، ‌ابوالقاسم. '''''كتابشناسي''''' '''''نظامي'''''. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي (پژوهشگاه)،‌ چ 1، 1371، ص8 (پيشگفتار).
+== نویسنده مقاله ==
-# زرين‌كوب، عبدالحسين. '''''پير گنجه در جستجوي ناكجاآباد'''''. تهران: سخن، چ 1، 1372، ص 21. ابوالقاسم رادفر
+ابوالقاسم رادفر
+[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
+[[رده:ادبیات]]