مرثیه: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[مرثیه 2|مرثیه]]، سخنان یا اشعاری در سوگ کسی یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب [[اسلام]] و شیعه ، بهویژه عزای [[امام حسین بن علی(ع)|حسین بن علی (ع)]] و برشمردن صفات و محاسن شهید<ref>شهیدی، عنایتالله'''''. تعزیه و تعزیه خوانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.</ref>؛ [[مرثیه 2|مرثیه]] یکی از نمودهای مجردی است که در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا کرده است. مرثیه یکی از انواع شعر غنایی<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژهنامه هنر شاعری'''''. تهران: مهناز، 1373، ص238.</ref>، نوحه سرائی و شعری است که به یاد و ستایش فردی که از دنیا رفته، سروده میشود<ref>شهریاری، خسرو. '''''کتاب نمایش'''''. تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.</ref>. اشعار مراثی بیشتر به شکل قصیده یا قطعه و به مناسبتهای غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و [[اهل بیت]] او سروده میشود؛ مانند مراثی [[محتشم کاشانی]]<ref>'''''دایره المعارف فارسی''''': به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.</ref>؛ (متوفی 996ق). [[محتشم کاشانی|محتشم]]، از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد کمال رسانید و دوازده بند او معروف است<ref>آرینپور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.</ref>. «میرزا رحیم یغما» معروف به [[یغمای جندقی]] (متولد 1196ق)<ref>آرینپور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص109.</ref> از [[مرثیه 2|مرثیه]]، برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی که از آهنگهای ضربی کلامی برخوردار است، استفاده کرد و نوع تازهای از مراثی بهوجود آورد که به سرودهای ملی شباهت دارد<ref>آرینپور، یحیی. '''''از صبا تا نیما'''''. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص117.</ref>.رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از [[اسلام]] در [[ایران باستان]] وجود داشته است؛ میتوان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن [[مغان]] را نیز [[مرثیه 2|مرثیه]] دانست<ref>'''''تعزیه «نیایش و نمایش در ایران'''''. گردآورنده پتر جی، چلکووسکی، ترجمه داود حاتمی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.</ref>. فرق [[مرثیه 2|مرثیه]] با مقتلهای منظوم این است که شاعر مرثیهسرا در این نوع اشعار کمتر به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی میپردازد؛ بلکه بیشتر به جنبههای برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی تأکید دارد و به همین دلیل ویژگیهای نیمه نمایشی آن بارز است<ref>شهیدی، عنایتالله. '''''تعزیه و تعزیهخوانی...'''''. ص507.</ref>.با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان [[صفویان|صفوی]]، [[مرثیه سرایی]] از رونق زیادی برخوردار شد<ref>میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. '''''واژهنامه هنر شاعری...'''''. ص238.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[امام حسین بن علی(ع)|حسین بن علی (ع)]] | |||
* [[اهل بیت]] | |||
* [[صفویان]] | |||
* [[مرثیه سرایی]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
محمود عزیزی | محمود عزیزی | ||
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]] | |||
[[رده:ادبیات]] | |||
[[رده:مراسم سوگواری]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱۰ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۸
مرثیه، سخنان یا اشعاری در سوگ کسی یا عزای شهادت و مظلومیت اولیای دین و مذهب اسلام و شیعه ، بهویژه عزای حسین بن علی (ع) و برشمردن صفات و محاسن شهید[۱]؛ مرثیه یکی از نمودهای مجردی است که در پیدایش تعزیه از تحولات روضه خوانی نقش به سزایی ایفا کرده است. مرثیه یکی از انواع شعر غنایی[۲]، نوحه سرائی و شعری است که به یاد و ستایش فردی که از دنیا رفته، سروده میشود[۳]. اشعار مراثی بیشتر به شکل قصیده یا قطعه و به مناسبتهای غم بار، به خصوص در حق پیغمبر و اهل بیت او سروده میشود؛ مانند مراثی محتشم کاشانی[۴]؛ (متوفی 996ق). محتشم، از بهترین شعرای مرثیه ساز است، این فن را به حد کمال رسانید و دوازده بند او معروف است[۵]. «میرزا رحیم یغما» معروف به یغمای جندقی (متولد 1196ق)[۶] از مرثیه، برای ساختن نوحه برای سینه زنی و یا سنگ زنی که از آهنگهای ضربی کلامی برخوردار است، استفاده کرد و نوع تازهای از مراثی بهوجود آورد که به سرودهای ملی شباهت دارد[۷].رسم مرثیه نگاری به افتخار عزیزان متوفی از قبل از اسلام در ایران باستان وجود داشته است؛ میتوان روایات سوگواری برای سیاووش و گریستن مغان را نیز مرثیه دانست[۸]. فرق مرثیه با مقتلهای منظوم این است که شاعر مرثیهسرا در این نوع اشعار کمتر به شرح جزئیات حوادث به لحاظ تاریخی میپردازد؛ بلکه بیشتر به جنبههای برجسته و نمایان وقایع جانسوز و با سود جستن از جملات احساسی و عاطفی تأکید دارد و به همین دلیل ویژگیهای نیمه نمایشی آن بارز است[۹].با رسمی شدن مذهب شیعه توسط شاهان صفوی، مرثیه سرایی از رونق زیادی برخوردار شد[۱۰].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ شهیدی، عنایتالله. تعزیه و تعزیه خوانی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، چاپ اول، 1380، ص507.
- ↑ میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. واژهنامه هنر شاعری. تهران: مهناز، 1373، ص238.
- ↑ شهریاری، خسرو. کتاب نمایش. تهران: امیرکبیر، چاپ اول، 1365، دفتر اول (آ – و)، ص270.
- ↑ دایره المعارف فارسی: به سرپرستی غلامحسین مصاحب، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ سوم، 1381، جلد دوم، بخش دوم (م ـ ی)، ص2738.
- ↑ آرینپور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص7.
- ↑ آرینپور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص109.
- ↑ آرینپور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ اول، 1350، جلد اول، ص117.
- ↑ تعزیه «نیایش و نمایش در ایران. گردآورنده پتر جی، چلکووسکی، ترجمه داود حاتمی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، 1367، ص273 و 274.
- ↑ شهیدی، عنایتالله. تعزیه و تعزیهخوانی.... ص507.
- ↑ میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. واژهنامه هنر شاعری.... ص238.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمود عزیزی