مسمط: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۳

از مجموع چند مصراع هم قافیه که به آن بند «مسمط» گویند و یک مصراع با قافیه‌ی مستقل که به آن «رشته‌ی مسمط» یا «مصراع تسمیط» گویند تشکیل می‌شود که این ساختار چند بار با قافیه‌های متفاوت تکرار می‌شود، اما قافیه‌ی مصراع‌های تسمیط با هم یکسان است. مسمط از دیرباز با توجه به تعداد مصراع‌های بند مسمط، نام‌های مختلف داشته‌است. اگر تعداد مصراع‌های بند مسمط و رشته، سه مصراع باشد، مثلث نامیده می‌شود و اگر چهار مصراع باشد، مربع و همین‌گونه به حداکثر که شش مصراع است، مسدّس گویند.

مسمط معمولاً دارای ساختار قصیده است، آغاز آن با تغزل است و سپس با تخلص به مدح می‌رسد . یک نوع مسمط را منوچهری شاعر ساخته‌است. در این نوع مسمط شاعر هر بیت را چند قسمت می‌کند و در میان آنها قافیه‌ی درونی قرار می‌دهد و فقط قسمت پایانی ابیات با یکدیگر هم‌قافیه‌اند. این نوع مسمط را «مسمط المختصر» نیز گویند.

شاعرانی چون فرخی سیستانی، منوچهری دامغانی، قطران تبریزی، سعدی، مولانا، شیخ بهایی، قاآنی و ملک‌الشعرای بهار مسمط سروده‌اند.

از مسمط های معروف در شعر فارسی، «مسمط تضمینی» است که شاعر معمولاً در رشته‌ی مسمط، از اشعار شاعران دیگر استفاده می‌کند. ملک‌الشعرای بهار چنین مسمطی با تضمین ابیات یکی از غزل‌های سعدی سروده‌است:

سعدیا چون تو کجا نادره‌گفتاری هست؟
یا چو شیرین سخنت نخلِ شکرباری هست؟
یا چو بستان و گلستان تو گلزاری هست؟
هیچم ار نیست‌، تمنای توأم باری هست
مشنو ای‌ دوست که غیر از تو مرا یاری هست
یا شب و روز به جز فکر توأم کاری هست‌

نیز نگاه کنید به

منبع اصلی

تمیم داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها و انواع ادبی. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

احمد تمیم داری

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+از مجموع چند مصراع هم قافیه که به آن بند «مسمط» گویند و یک مصراع با قافیه‌ی مستقل که به آن «رشته‌ی مسمط» یا «مصراع تسمیط» گویند تشکیل می‌شود که این ساختار چند بار با قافیه‌های متفاوت تکرار می‌شود، اما قافیه‌ی مصراع‌های تسمیط با هم یکسان است. مسمط از دیرباز با توجه به تعداد مصراع‌های بند مسمط، نام‌های مختلف داشته‌است. اگر تعداد مصراع‌های بند مسمط و رشته، سه مصراع باشد، مثلث نامیده می‌شود و اگر چهار مصراع باشد، مربع و همین‌گونه به حداکثر که شش مصراع است، مسدّس گویند.
-۹-۲) '''مسمط'''
+مسمط معمولاً دارای ساختار قصیده است، آغاز آن با تغزل است و سپس با تخلص به مدح می‌رسد . یک نوع مسمط را [[منوچهری دامغانی|منوچهری]] شاعر ساخته‌است. در این نوع مسمط شاعر هر بیت را چند قسمت می‌کند و در میان آنها قافیه‌ی درونی قرار می‌دهد و فقط قسمت پایانی ابیات با یکدیگر هم‌قافیه‌اند. این نوع مسمط را «مسمط المختصر» نیز گویند.
-مایه‌ی هردوشان نکوکاری‌ست بیش بخشیدن و کم‌آزاری‌ست
+شاعرانی چون [[فرخی سیستانی]]، [[منوچهری دامغانی]]، قطران تبریزی، [[سعدی]]، [[مولوی، جلال الدین محمد|مولانا]]، [[شیخ بهایی]]، [[قاآنی]] و [[بهار، محمدتقی (ملک الشعرا)|ملک‌الشعرای بهار]] مسمط سروده‌اند.
-از مجموع چند مصراع هم قافیه که به آن بند «مسمط» گویند و یک مصراع با قافیه‌ی مستقل که به آن «رشته‌ی مسمط» یا «مصراع تسمیط» گویند تشکیل می‌شود که این ساختار چند بار با قافیه‌های متفاوت تکرار می‌شود، اما قافیه‌ی مصراع‌های تسمیط با هم یکسان است. طرح قافیه‌ی مسمط چنین است: مسمط از دیرباز با توجه به تعداد مصراع‌های بند مسمط، نام‌های مختلف داشته‌است. اگر تعداد مصراع‌های بند مسمط و رشته، سه مصراع باشد، مثلث نامیده می‌شود و اگر چهار مصراع باشد، مربع و همین‌گونه به حداکثر که شش مصراع است، مسدّس گویند.
+از مسمط های معروف در شعر فارسی، «مسمط تضمینی» است که شاعر معمولاً در رشته‌ی مسمط، از اشعار شاعران دیگر استفاده می‌کند. ملک‌الشعرای بهار چنین مسمطی با تضمین ابیات یکی از غزل‌های سعدی سروده‌است: <blockquote>سعدیا چون تو کجا نادره‌گفتاری هست؟
-مسمط معمولاً دارای ساختار قصیده است، آغاز آن با تغزل است و سپس با تخلص به مدح می‌رسد . یک نوع مسمط را منوچهری شاعر ساخته‌است. در این نوع مسمط شاعر هر بیت را چند قسمت می‌کند و در میان آنها قافیه‌ی درونی قرار می‌دهد و فقط قسمت پایانی ابیات با یکدیگر هم‌قافیه‌اند. این نوع مسمط را «مسمط المختصر» نیز گویند.
+یا چو شیرین سخنت نخلِ شکرباری هست؟
-شاعرانی چون فرخی سیستانی، منوچهری دامغانی، قطران تبریزی، سعدی، مولانا، شیخ بهایی، قاآنی و ملک‌الشعرای بهار مسمط سروده‌اند.
+یا چو بستان و گلستان تو گلزاری هست؟
-از مسمط های معروف در شعر فارسی، «مسمط تضمینی» است که شاعر معمولاً در رشته‌ی مسمط، از اشعار شاعران دیگر استفاده می‌کند. ملک‌الشعرای بهار چنین مسمطی با تضمین ابیات یکی از غزل‌های سعدی سروده‌است:
+هیچم ار نیست‌، تمنای توأم باری هست
+مشنو ای‌ دوست که غیر از تو مرا یاری هست
+یا شب و روز به جز فکر توأم کاری هست‌</blockquote>
-تاریخ ادب پارسی و...
+== نیز نگاه کنید به ==
-{| class="wikitable"
-|۲۳۸
-|-
-|سعدیا چون تو کجا نادره‌گفتاری هست
-|-
-|یا چو بستان و گلستان تو گلزاری هست
-|}
-یا چو شیرین سخنت نخل شکرباری هست
-هیچم ار نیست، تمنای توام باری هست
+* [[رباعی]]
+* [[دوبیتی]]
+* [[قصیده]]
+* [[غزل]]
-مشنو ای دوست که غیر از تو مرا یاری هست یا شب و روز به‌جز فکر توام کاری هست ..
+* [[ترجیع بند]]
+* [[قطعه]]
+* [[مفرد]]
+== منبع اصلی ==
+تمیم داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها و انواع ادبی. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].
+== نویسنده مقاله ==
+احمد تمیم داری
+[[رده:ادبیات]]